Boşanma Davasında Deliller Nelerdir? Hangi Delil Kabul Edilir?

TMK m. 184 uyarınca:

• Hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz.
• Hâkim bu olgular hakkında gerek kendiliğinden gerek istem üzerine taraflara yemin öneremez.
• Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz.
• Hâkim, delilleri serbestçe takdir eder.
• Boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz.
• Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir.

Bu kuralların pratik anlamı şudur: Davalının "boşanmayı kabul ediyorum" ya da "beni aldattığım doğru" demesi tek başına yeterli değildir. Anlaşmalı boşanma hâli dışında, boşanma sebebinin ayrıca ispatlanması gerekir.

İspat yükü genel kural gereği HMK m. 190 uyarınca, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır.

Tanık delili

Tanık, boşanma davalarının en yaygın ve çoğu zaman en belirleyici delilidir. Evlilik içindeki olayların büyük bölümü belgeyle kanıtlanamadığından, mahkeme tanık beyanlarına ağırlık verir.

Tanık delili bakımından dikkat edilmesi gerekenler:

• Tanık, bizzat gördüğü veya duyduğu olayları anlatmalıdır. "Eşinden duydum" biçimindeki aktarımların ispat gücü sınırlıdır.
• Tanığın taraflarla akrabalık ya da yakınlık ilişkisi tek başına beyanı geçersiz kılmaz; bu ilişki beyanın değerlendirilmesinde dikkate alınır.
• Anne, baba ve kardeş gibi yakınlar tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir; ancak çekinmeyip tanıklık yapabilirler.
• Tanığın hangi vakıa hakkında dinleneceği delil listesinde gösterilmelidir.
• Çocukların tanık olarak dinlenmesi, çocuğun üstün yararı gözetilerek istisnai olarak değerlendirilir.

Belge ve resmî kayıtlar

Belgeye dayalı deliller, tanık beyanına göre daha güçlü ispat değeri taşır. Boşanma davalarında sık kullanılanlar:

• nüfus kayıt örneği ve evlenme kayıtları,
• adli tıp raporu, darp ve cebir raporu,
• hastane, acil servis ve psikiyatri kayıtları,
• kolluk tutanakları, ihbar ve şikâyet kayıtları,
• savcılık soruşturma dosyası, ceza mahkemesi kararları,
• 6284 sayılı Kanun kapsamında verilmiş tedbir kararları ve ihlal dosyaları,
• adli sicil kaydı,
• tapu, araç ve şirket kayıtları,
• banka hesap hareketleri ve kredi kayıtları,
• SGK hizmet dökümü ve işyeri kayıtları,
• kira sözleşmesi, fatura ve abonelik kayıtları,
• okul ve kreş kayıtları.

Elektronik kayıtlar

Mesajlaşmalar, e-postalar, çağrı kayıtları ve sosyal medya paylaşımları belge niteliğinde değerlendirilebilir. Ancak bunların nasıl elde edildiği ve doğruluğu ayrı ayrı incelenir. Bu delillerin hukuka uygunluğu, boşanma davalarındaki en tartışmalı konudur.

Bilirkişi incelemesi

Bilirkişiye özellikle şu konularda başvurulur:

• mal rejiminin tasfiyesinde katılma alacağı ve değer artış payı hesabı,
• ziynet alacağının değerlendirilmesi,
• tarafların gelir ve malvarlığı durumunun tespiti,
• elektronik kayıtların doğruluğu ve bütünlüğü.

Sosyal inceleme raporu

Çocukların bulunduğu dosyalarda mahkeme, uzman görevlendirerek sosyal inceleme raporu aldırabilir. Rapor; çocuğun yaşam koşulları, ebeveynlerle ilişkisi, okul durumu ve tercihleri hakkında bilgi verir. Velayet ve kişisel ilişki kararlarında önemli bir dayanaktır.

Keşif ve müzekkere ile getirtilen deliller

Taraf, kendisinde bulunmayan belgelerin mahkeme aracılığıyla getirtilmesini isteyebilir. Uygulamada en çok istenen belgeler şunlardır:

• ceza soruşturma ve dava dosyaları,
• HTS kayıtları,
• banka hesap dökümleri,
• tapu ve trafik tescil kayıtları,
• SGK kayıtları,
• otel ve konaklama kayıtları,
• kamera görüntüleri.

Bu tür talepler, hangi belgenin hangi kurumdan ve hangi vakıayı ispat için isteneceği açıkça belirtilerek yapılmalıdır.

HMK m. 189/2 açıktır: Hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.

Boşanma davalarında hukuka aykırı sayılan yaygın delil toplama yöntemleri şunlardır:

• eşin telefonunun şifresini kırarak veya izinsiz açarak inceleme,
• eşin telefonuna casus yazılım veya takip uygulaması yükleme,
• eşin e-posta ve sosyal medya hesaplarına izinsiz giriş,
• eşin aracına veya çantasına gizli dinleme ya da konum cihazı yerleştirme,
• eşin özel yaşam alanında gizlice ses veya görüntü kaydı alma,
• üçüncü kişileri dinleyip kaydetme.

Bu yöntemler yalnız delili değersiz kılmakla kalmaz. Türk Ceza Kanunu'nun haberleşmenin gizliliğini ihlal, kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal ile verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme suçlarına ilişkin hükümleri bakımından ceza sorumluluğu doğurabilir.

Buna karşılık şu deliller kural olarak hukuka uygun kabul edilir:

• kişinin kendi tarafı olduğu konuşma ve yazışmaların kayıtları,
• eşin kendi rızasıyla erişim verdiği ortak cihazdaki içerikler,
• kamuya açık alanlarda alınan görüntüler,
• kamuya açık sosyal medya paylaşımları,
• resmî kurum kayıtları ve mahkeme aracılığıyla getirtilen belgeler,
• kaybolma tehlikesi bulunan bir olayın anlık olarak kayda alınması gibi istisnai hâller.

Son maddedeki istisna dar yorumlanır. Planlı ve süreklilik gösteren gizli kayıtlar bu kapsamda değerlendirilmez.

Boşanma davası yazılı yargılama usulüne tabidir. Delillerin süresinde bildirilmesi zorunludur.

• Davacı, delillerini dava dilekçesinde ve cevaba cevap dilekçesinde bildirir.
• Davalı, delillerini cevap dilekçesinde ve ikinci cevap dilekçesinde bildirir.
• Elde bulunan belgeler dilekçeye eklenir; başka yerden getirtilecek belgeler için ilgili kurum ve belge açıkça gösterilir.
• Ön inceleme aşamasında mahkeme, taraflara delillerini sunmaları için kesin süre verir.
• Tanık listesi, mahkemenin verdiği kesin süre içinde sunulmalıdır. Süresinde sunulmayan tanık listesi bakımından tanık dinletme hakkı düşer.

Bu süreler uygulamada en çok hak kaybı yaşanan noktadır. Kesin süreye uyulmaması, esasen haklı olan tarafın davasını kaybetmesine yol açabilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Boşanma davaları dava şartı arabuluculuğa tabi değildir; aile hukukunda tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.

Kaybolma tehlikesi bulunan delillerin korunması için HMK'nın delil tespitine ilişkin hükümlerine başvurulabilir. Örneğin bir kamera görüntüsünün belirli süre sonra silinecek olması hâlinde, dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir.

Malvarlığının kaçırılması riskine karşı ise mal rejimi alacaklarını korumak amacıyla ihtiyati tedbir talep edilebilir. Boşanma davasında hâkim ayrıca TMK m. 169 uyarınca malların yönetimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır.

• Vakıaları anlatıp hangi delille ispatlanacağını göstermemek,
• tanık listesini kesin süre içinde sunmamak,
• tanığın hangi vakıayı anlatacağını belirtmemek,
• eşin telefonundan izinsiz elde edilen içeriği dosyaya sunmak,
• ekran görüntüsünü kaynağını ve tarihini göstermeden sunmak,
• ceza dosyasının celbini istememek,
• 6284 kapsamındaki tedbir dosyalarını dosyaya sunmamak,
• banka hareketlerini yalnız iddia düzeyinde ileri sürüp getirtilmesini istememek,
• delil tespiti gerektiren kayıtların silinmesini beklemek.

Boşanma davasında başarı, çoğunlukla dilekçenin yazıldığı aşamada belirlenir. Her vakıanın tarihiyle birlikte yazılması, her vakıa için hangi delile dayanıldığının gösterilmesi ve delillerin süresinde sunulması davanın seyrini doğrudan etkiler.

Delillerin hukuka uygun biçimde toplanması ise en az ispat kadar önemlidir. Yanlış yöntemle elde edilen bir kayıt, hem dosyaya girmez hem de aleyhe ceza soruşturmasına dönüşebilir. Delil stratejinizin planlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.