Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Eşlerden biri akıl hastası olmalıdır

Hastalığın evlilik sırasında ortaya çıkmış olması gerekir. Evlenmeden önce var olan ve gizlenen akıl hastalığı bakımından ayrıca evlenmenin butlanı hükümleri gündeme gelebilir. Evlenmeye engel derecede akıl hastalığı bulunması, mutlak butlan sebebi oluşturur.

Kanun "akıl hastalığı" kavramını tanımlamamıştır. Bu, tıbbi bir değerlendirmedir. Geçici psikolojik sıkıntılar, tükenmişlik, stres kaynaklı uyum sorunları veya tedaviyle kontrol altına alınabilen durumlar kural olarak bu kapsamda görülmez.

Alkol veya madde bağımlılığı da tek başına akıl hastalığı sayılmaz. Ancak bu durumlar kusurlu davranış olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanak yapılabilir.

Hastalığın geçmesine olanak bulunmamalıdır

Bu, maddenin en ayırt edici şartıdır. Hastalığın iyileşme olanağının bulunmadığı tespit edilmelidir. Tedaviyle kontrol altına alınabilen, dönemsel iyileşme gösteren veya iyileşme ihtimali bulunan hastalıklarda bu madde uygulanmaz.

Bu tespit yalnız resmî sağlık kurulu raporuyla yapılabilir. Özel hekim raporu, muayene belgesi veya reçete yeterli değildir. Rapor, tam teşekküllü resmî sağlık kuruluşunun sağlık kurulundan alınmalıdır. Uygulamada mahkeme, raporu bizzat kendisi ilgili kuruluştan ister.

Rapor eksik, çelişkili veya tereddüt doğuruyorsa mahkeme ek rapor ya da üst kuruldan rapor alınmasına karar verebilir.

Ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelmiş olmalıdır

Yalnız hastalığın varlığı yeterli değildir. Hastalığın ortak hayatı diğer eş bakımından çekilmez kıldığı ayrıca ortaya konmalıdır. Bu yönüyle akıl hastalığı nispi bir boşanma sebebidir.

Çekilmezlik değerlendirmesinde şunlar dikkate alınır:

• hastalığın türü ve seyri,
• hastalığın günlük yaşama ve aile düzenine etkisi,
• şiddet, saldırganlık veya kendine zarar verme davranışları,
• çocukların güvenliği ve bakımı,
• bakım yükünün diğer eş üzerindeki ağırlığı,
• evliliğin süresi ve tarafların yaşı.

Kanun bakım ve dayanışma yükümlülüğünü tümüyle ortadan kaldırmaz. Kısa süreli veya tedaviyle yönetilebilen durumlarda boşanma isteminin reddi mümkündür.

Akıl hastası eşin fiil ehliyeti sınırlı ya da bulunmayabilir. Bu durumda davanın taraf teşkili özel önem taşır.

• Hasta eş için TMK m. 405 uyarınca vesayet altına alınma kararı verilmişse, davada vasi tarafından temsil edilir. Vasinin menfaat çatışması varsa mahkeme kayyım atanmasına karar verir.
• Vesayet kararı yoksa mahkeme, ehliyet konusunda tereddüt duyduğunda dosyayı vesayet makamına bildirir ve gereken atama yapılıncaya kadar yargılamayı bekletebilir.
• Hasta eşe adli yardım ve gerektiğinde baro tarafından zorunlu vekil görevlendirilmesi de gündeme gelebilir.

Taraf teşkili doğru kurulmadan verilen karar, usul yönünden bozulma sebebidir.

Akıl hastalığı, hasta eşin kusuru olarak değerlendirilemez. Hastalık iradi bir davranış değildir. Bunun pratik sonuçları şunlardır:

• Davalı eş kusurlu sayılmadığından, ona kusur yüklenerek maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi kural olarak mümkün değildir.
• Yoksulluk nafakası bakımından ise durum farklıdır. TMK m. 175'e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir. Hasta eş kusurlu olmadığından, koşulları varsa hasta eş lehine yoksulluk nafakasına hükmedilebilir.
• Çocukların velayeti, çocuğun üstün yararı ölçütüne göre belirlenir. Hastalığın çocuğun bakımı ve güvenliği üzerindeki somut etkisi değerlendirilir.
• Mal rejiminin tasfiyesi, kusurdan bağımsız olarak genel hükümlere göre yapılır.

Hasta eşin bakımı ve geçimi bakımından ayrıca sosyal güvenlik hakları, engelli aylığı ve bakım hizmetleri gibi imkânlar dikkate alınabilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Vesayet ve kısıtlama işlemleri ise sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır.

Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Kısıtlı kişinin yerleşim yeri, vesayet makamının bulunduğu yerdir.

Boşanma davaları dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde öngörülen altı aylık ve beş yıllık hak düşürücü süreler akıl hastalığı bakımından uygulanmaz. Hastalık devam eden bir durum olduğundan koşullar gerçekleştiği sürece dava açılabilir.

Bununla birlikte hastalığın uzun süre birlikte yaşanmış olması, çekilmezlik değerlendirmesinde aleyhe yorumlanabilir.

Davacı, hem hastalığı hem de ortak hayatın çekilmez hâle geldiğini ispatlamakla yükümlüdür. Hâkim, TMK m. 184 uyarınca olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz.

Başlıca deliller şunlardır:

• resmî sağlık kurulu raporu (zorunlu),
• hastane yatış ve tedavi kayıtları,
• psikiyatri poliklinik kayıtları ve epikrizler,
• ilaç kullanım ve reçete kayıtları,
• varsa vesayet ve kısıtlama dosyası,
• kolluk kayıtları ve olay tutanakları,
• tanık beyanları,
• çocuklarla ilgili sosyal inceleme raporu.

Sosyal inceleme raporu, özellikle çocukların bulunduğu dosyalarda velayet ve kişisel ilişki düzeni bakımından önemli bir dayanaktır.

Rapor alınamıyor, hastalığın iyileşme olanağı bulunmadığı ortaya konamıyor ya da çekilmezlik ispatlanamıyorsa TMK m. 165 uygulanmaz. Bu durumda davanın tümüyle reddedilmemesi için dilekçede kademeli talep kurulması yerinde olur.

Ancak dikkat edilmelidir: Hastalıktan kaynaklanan davranışlar hasta eşe kusur olarak yüklenemez. Genel sebebe dayanılırken, hastalıkla ilgisi olmayan bağımsız kusurlu davranışların ayrıca ortaya konması gerekir.

• Özel hastane veya tek hekim raporuyla yetinmek,
• raporda iyileşme olanağının bulunmadığına ilişkin açık tespit aramamak,
• yalnız hastalığa dayanıp çekilmezlik olgusunu hiç anlatmamak,
• hasta eşin temsili için vasi veya kayyım atanmasını istememek,
• geçici ruhsal sıkıntıları akıl hastalığı olarak nitelendirmek,
• alkol veya madde bağımlılığını doğrudan bu maddeye dayandırmak,
• hasta eş lehine yoksulluk nafakasına hükmedilebileceğini göz ardı etmek,
• kademeli talep kurmayıp tek sebeple dava açmak.

Akıl hastalığı nedeniyle boşanma, tıbbi tespit ile hukuki değerlendirmenin iç içe geçtiği hassas bir alandır. Resmî sağlık kurulu raporunun içeriği, hasta eşin usulüne uygun temsil edilip edilmediği ve çekilmezlik olgusunun somut biçimde ortaya konması davanın kaderini belirler.

Hasta eşin kusursuz sayılması, tazminat ve nafaka sonuçlarını da diğer boşanma sebeplerinden ayırır. Dosyanızın bu yönlerden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.