HMK Madde 206 Kapsamında İmza Atamayanların Durumu

Okuma ve yazma bilmediği için imza atamayan kişinin mühür, bir alet veya parmak izi kullanarak yaptığı hukuki işlemi içeren belgenin senet niteliği taşıması için noter tarafından düzenleme biçiminde oluşturulması gerekir.

Düzenleme biçiminde noter, tarafın iradesini tespit eder, işlemi yazar, ilgilisine okur veya açıklar ve belgeyi resmî şekilde oluşturur. Yalnızca önceden hazırlanmış adi belgedeki parmak izinin noterce onaylanması bu grup için yeterli değildir.

7251 sayılı Kanunla 2020 yılında eklenen HMK 206/2 uyarınca okuma yazma bilen fakat bedensel engel, hastalık veya başka fiziksel nedenle imza atamayan kişinin belgesi noter tarafından onaylanabilir veya düzenlenebilir.

Bu kişide belgenin içeriğini okuyup anlayabilme imkânı bulunduğundan, kanun düzenleme biçimini zorunlu tutmamış; noter onayını da yeterli saymıştır. Ancak kişinin gerçekten okuma yazma bilip bilmediği ve imza atamama nedeninin niteliği işlem sırasında doğru belirlenmelidir.

HMK 206 esas olarak ispat hukukuna ilişkindir. Şartlara uyulmayan belge, senet ve kesin delil niteliğini kaybedebilir. Bu durum her zaman hukuki işlemin maddi hukuk bakımından geçersiz olduğu anlamına gelmez.

Bununla birlikte satış, bağış, kefalet, taşınmaz devri veya miras sözleşmesi gibi işlemlerde maddi hukuk ayrıca şekil şartı öngörebilir. O şekle uyulmamışsa işlem geçersiz olabilir. Bu nedenle “belge senet değildir” ile “sözleşme geçersizdir” sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

İmza atamayan kişinin banka gibi cüzdanla işlem yapmayı usul edinmiş kuruluşlarla ilişkilerinde mühür, kazınmış imza, işaret veya parmak izinin işlemin başlangıcında hesap defterine ya da cüzdana basılması veya örneğinin önceden noterde saklanmak üzere onaylanması yeterlidir. Her işlem için yeniden noter onayı aranmaz.

Bu kolaylık, kuruluşun kimlik doğrulama ve işlem güvenliği yükümlülüğünü kaldırmaz. Özellikle olağandışı para transferlerinde kişinin iradesi, işlem ehliyeti ve talimatın gerçekliği ayrıca araştırılmalıdır.

HMK 206 kapsamında noter tarafından onaylanacak veya düzenlenecek senetler için ilgiliden harç, vergi ve değerli kâğıt bedeli alınmaz. Muafiyetin kapsamı, yalnızca maddede belirtilen senet işlemi yönünden değerlendirilmelidir; başka hizmet ve giderler ayrı olabilir.

Belgedeki parmak izi inkâr edildiğinde önce belgenin düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan şekil ve ispat kuralları belirlenir. Eski tarihli belgeler mülga HUMK dönemindeki kurallara tabi olabilir. Güncel HMK hükümleri geçmişte tamamlanmış işlemlere kendiliğinden uygulanmaz.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2020/11531 E. ve 2021/11884 K. sayılı kararında, eski HUMK döneminde düzenlenen parmak izli avukatlık sözleşmesinin o tarihteki onay şartlarını taşımaması ve parmak izinin inkâr edilmesi nedeniyle kesin delil olarak kabul edilemeyeceği değerlendirilmiştir. Karar, belgenin tarihine göre uygulanacak hukukun önemini gösterir.

Kişi belgedeki parmak izini ve içeriği açıkça kabul ederse ispat sorunu farklılaşabilir. Şekil kuralının yalnızca ispat şartı olduğu hâllerde ikrar, belgenin içeriğini çekişmesiz hâle getirebilir. Ancak maddi hukukta geçerlilik şekli öngörülmüşse tarafın sonradan kabulü her eksikliği gidermez.

Mahkeme, kabulün açık, bilinçli ve işlemin tamamını kapsayıp kapsamadığını değerlendirmelidir.

Noter, kişinin kimliğini, iradesini ve işlem türüne uygun şekli denetlemelidir. Banka veya başka kuruluş da parmak izli talimatın hesap sahibine ait olduğunu, kişinin işlem iradesinin bulunduğunu ve güvenlik prosedürlerinin uygulandığını göstermek zorundadır.

Hastane odasında, üçüncü kişinin etkisi altında veya olağan dışı koşullarda alınan talimatlarda daha yüksek dikkat gerekir. İşlem tarihinde kişinin fiil ehliyeti ayrıca tartışılabilir.

Uyuşmazlıkta noterlik işlem örneği, yevmiye kaydı, kimlik tespit belgeleri, tanıklar, kamera görüntüleri, sağlık kayıtları, banka işlem logları, parmak izi örnekleri ve kişinin okuma yazma durumunu gösteren kayıtlar incelenebilir.

Parmak izi incelemesi, şekil şartı hiç yerine getirilmemiş belgenin bütün hukuki sorunlarını tek başına çözmez. Önce belgenin ispat hukukundaki niteliği belirlenmelidir.

Her parmak izli belgeyi senet saymak, okuma yazma bilmeyen kişi için noter onayını yeterli görmek, senet niteliği ile sözleşmenin geçerliliğini karıştırmak, işlem tarihindeki hukuku incelememek ve banka kolaylığını bütün özel işlemlere genişletmek sık hatalardır.

HMK 206, imza atamayan kişiyi içeriğini bilmediği belgeyle borç altına girme riskinden korur. Korumanın düzeyi kişinin okuma yazma bilip bilmemesine göre farklıdır. Belge incelenirken düzenleme tarihi, noter işleminin türü, maddi hukuk şekli ve parmak izinin kabul veya inkârı birlikte değerlendirilmelidir.

Eksik noter işlemi, yanlış şekil veya kişinin iradesinin yeterince doğrulanmaması önemli ispat ve sorumluluk sorunları doğurabilir. Parmak izli ya da mühürlü belgenin somut hukuki etkisinin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.