HMK 191 Karşı İspat
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 191 kapsamında karşı ispatın anlamı, karşı delil ile aksini ispat arasındaki fark ve ispat yüküne etkisi açıklanmaktadır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 191
Karşı ispat
(1) Diğer taraf, ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Karşı ispat, ispat yükünü taşımayan tarafın pasif kalmayıp karşı tarafın iddiasının doğru olmadığını göstermeye yönelik delil sunmasıdır. HMK 191, karşı delil sunan tarafın sırf bu faaliyeti nedeniyle ispat yükünü üzerine almış sayılmayacağını açıkça düzenler. Uygulamada karşı ispat ile aksini ispat ve ispat yükünün yer değiştirmesi sıkça birbirine karıştırılmaktadır.
i. Karşı İspatın Hukuki Niteliği
İspat yükü kural olarak, iddia ettiği vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. İspat yükünü taşımayan taraf, karşı tarafın delillerini beklemekle yetinebilir veya iddianın doğru olmadığını gösteren deliller sunabilir. İkinci durumda karşı ispat faaliyeti yürütülür. Bu faaliyet, başlangıçtaki ispat yükü dağılımını kendiliğinden değiştirmez.
ii. Karşı Delil ile Aksini İspat Arasındaki Fark
Karşı delil, asıl ispatla yükümlü tarafın henüz tam olarak ispatlanmamış iddiasını zayıflatmaya yöneliktir. Aksini ispat ise kanuni veya fiili bir karinenin ya da karşı tarafça ispatlanmış vakıanın tersini kanıtlama faaliyetidir. Karineye dayanan taraf, karine temelini ispatladıktan sonra karşı tarafın aksini ispat yükü doğabilir. Bu aşamada artık yalnızca HMK 191 anlamında karşı delilden değil, gerçek anlamda ispat yükünden söz edilir.
iii. Cevap Dilekçesi Vermeyen Davalının Durumu
Süresinde cevap vermeyen davalı HMK 128 uyarınca davacının vakıalarını inkâr etmiş sayılır. Bununla birlikte davalının hangi delilleri ne zaman sunabileceği, dilekçeler aşaması ve HMK 145’teki sonradan delil gösterme şartlarıyla birlikte değerlendirilir. Salt “karşı ispat” kavramına dayanılarak süresinde bildirilmeyen her delilin sonradan sunulabileceği kabul edilemez.
iv. Yargıtay Uygulamasında Karşı İspat
Yargıtay, karşı delil gösterilmesinin ispat yükünü devralma anlamına gelmediğini vurgular. Asıl ispat yükünü taşıyan taraf kendi delilleriyle iddiasını kanıtlayamazsa, karşı tarafın sunduğu delillerden kendi lehine sonuç çıkaramaz. Buna karşılık asıl vakıa yeterli biçimde ispatlandıktan sonra, bu vakıanın sona erdiğini, hükümsüz kaldığını veya farklı bir hukuki sonuç doğurduğunu ileri süren tarafın yeni bir ispat yükü doğabilir.
v. Delillerin Sunulması ve Değerlendirilmesi
Karşı ispat tanık, belge, bilirkişi, keşif, ikrar veya diğer hukuka uygun delillerle yapılabilir. Ancak delilin caiz olup olmadığı, uyuşmazlığın niteliğine göre HMK 189 ve devamı hükümlerine tabidir. Senetle ispat zorunluluğu bulunan bir hukuki işlem bakımından karşı delil sunulması, HMK 200 ve 201’deki sınırlamaları ortadan kaldırmaz.
vi. Sık Yapılan Hatalar
Karşı tarafın delil sunması nedeniyle ispat yükünün otomatik olarak ona geçtiğini düşünmek yanlıştır. Bir başka hata, fiili karine ile kanuni karineyi aynı sonuçlara bağlamaktır. Mahkeme, önce maddi hukuk kuralına göre ispat yükünü belirlemeli; ardından asıl ispatın yeterli olup olmadığını ve karşı delillerin bu ispatı sarsıp sarsmadığını değerlendirmelidir.
vii. Hukuki Değerlendirme
Karşı ispat, delil stratejisinin önemli bir parçasıdır ancak başlangıçtaki ispat yükü dağılımını değiştiren bağımsız bir kurum değildir. Davanın sonucu bakımından belirleyici olan, hangi tarafın hangi vakıadan lehine sonuç çıkardığı ve delillerin bu vakıayı hangi ispat ölçüsünde doğruladığıdır.
viii. Sonuç ve Hukuki Destek
İspat yükünün yanlış kurulması veya karşı delillerin süresinde sunulmaması davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir. Somut uyuşmazlığınızda asıl ispat, karşı ispat ve karine ilişkilerinin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. HMK 191 bunu açıkça reddeder.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 201HMK 201 Senede Karşı Tanıkla İspat YasağıDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 127HMK 127 Cevap Dilekçesi Verme SüresiOrtak hüküm · HMK m. 128
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 143Tahkikatın Konusu ve Ön İnceleme Tutanaklarının Etkisi: HMK Madde 143Ortak hüküm · HMK m. 145
- HMK 122Dava Dilekçesinin Tebliği: Cevap Süresi ve Usulsüz Tebligatın SonuçlarıÜçüncü derece · HMK m. 128 ve HMK m. 127 üzerinden
- HMK 133Karşı Dava Nasıl ve Ne Zaman Açılır? HMK Madde 133Üçüncü derece · HMK m. 128 ve HMK m. 127 üzerinden
- HMK 258Tanığın Yemini Nasıl Yapılır?Üçüncü derece · HMK m. 189 ve HMK m. 198 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Teslimin İspatı: Kira, Eser ve Satış Sözleşmelerinde Delil RejimiOrtak hüküm · HMK m. 189 ve 2 hüküm daha
- Kambiyo Senedinde Bedelsizlik İddiası ve Menfi Tespit DavasıOrtak hüküm · HMK m. 200 ve 1 hüküm daha
- Eser Sözleşmesi Nedir? Şartları, Ayıp, Bedel ve ZamanaşımıOrtak hüküm · HMK m. 200 ve 1 hüküm daha
- HMK Ek Madde 1 ve 2026 Yılı Parasal SınırlarıOrtak hüküm · HMK m. 200 ve 1 hüküm daha
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.