Kanunda Düzenlenmemiş Deliller ve Hukuka Uygunluk Sınırı
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 192 kapsamında ses, görüntü, elektronik veri ve benzeri atipik delillerin kullanılmasını; hukuka uygunluk ve senetle ispat sınırlarını açıklıyoruz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 192
Kanunda düzenlenmemiş deliller
(1) Kanunun belirli bir delille ispat zorunluluğunu öngörmediği hâllerde, Kanunda düzenlenmemiş olan diğer delillere de başvurulabilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Teknoloji, kanunda tek tek sayılan delil türlerinden daha hızlı gelişir. HMK m. 192, belirli bir delille ispat zorunluluğu bulunmayan hâllerde kanunda ayrıca düzenlenmemiş delillere başvurulmasına izin verir. Bu esneklik, hukuka aykırı kayıtların sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmez.
i. Hukuki Kurumun Tanımı ve Kapsamı
Kanunda düzenlenmemiş delil; klasik tanık, bilirkişi, keşif, senet veya yemin kategorisine bütünüyle girmeyen fakat uyuşmazlık konusu vakıayı aydınlatabilecek bilgi taşıyıcısıdır. Dijital cihaz kayıtları, bazı teknik loglar, konum verileri, elektronik platform çıktıları veya yeni teknolojik kayıt biçimleri bu kapsama girebilir. Delilin niteliği, elde ediliş yöntemi ve doğrulanabilirliği ayrı ayrı incelenir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 192'nin uygulanması için kanunun belirli bir delille ispat zorunluluğu öngörmemiş olması gerekir. Senetle ispat zorunluluğu ve buna ilişkin istisnalar HMK m. 200 ve devamında saklıdır. Ayrıca HMK m. 189/2 uyarınca hukuka aykırı elde edilmiş deliller mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Elektronik veriler, içerik ve düzenleniş biçimine göre HMK m. 199 anlamında belge de sayılabilir.
iii. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay uygulamasında atipik delillerin takdiri delil niteliği taşıdığı, delillerin sınırlı sayıda olmadığı ve mahkemenin tüm dosyayla birlikte değerlendirme yapacağı kabul edilmektedir. Ancak kaynak PDF'de yer alan belirli karar künyesi bağımsız güvenilir kaynaklarda tereddütsüz doğrulanamadığından bu metne numarasıyla alınmamıştır.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Bir ekran görüntüsünün içeriği kadar kaynağı, tarihi, hesabın kime ait olduğu ve sonradan değiştirilip değiştirilmediği önemlidir. Gerektiğinde cihaz incelemesi, bilirkişi, platform kayıtları veya noter tespitiyle doğrulama yapılmalıdır. Tek taraflı hazırlanmış tablo veya çıktı, dayanak veriye ulaşılmadığında düşük ispat gücüne sahip olabilir.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Her dosyada taraf sıfatı, işlemin tarihi, tebligat ve süreler, delillerin elde ediliş biçimi ile özel kanun hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Aynı maddeye dayanan iki uyuşmazlık, vakıa ve usul geçmişi farklı olduğu için aynı sonuca ulaşmayabilir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Deliller kural olarak dilekçeler aşamasında bildirilmeli ve mahkemenin verdiği kesin sürede sunulmalıdır. Sonradan delil sunulması HMK m. 145 koşullarına bağlıdır. Delilin hukuka aykırı olduğu itirazı, elde edilme yöntemi açıklanarak somutlaştırılmalıdır. Kişisel veri ve haberleşme gizliliği bakımından KVKK, TCK ve Anayasa hükümleri de gündeme gelebilir.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Orijinal dijital dosya, üst veri, hash değeri, cihaz imajı, sunucu logu, e-posta başlığı, platform cevabı, noter tespiti ve bilirkişi incelemesi delilin güvenilirliğini artırabilir. Sadece kırpılmış ekran görüntüsü yerine bütün konuşma akışı ve tarih bilgisi korunmalıdır.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Her dijital kaydı kesin delil saymak
- Hukuka aykırı elde edilen kaydın kabul edileceğini varsaymak
- Ekran görüntüsünün kaynağını doğrulamamak
- Senetle ispat zorunluluğunu HMK 192 ile aşmaya çalışmak
ix. Hukuki Değerlendirme
HMK m. 192, delil sistemini teknolojiye açık tutar; fakat doğruluk ve hukuka uygunluk denetimini ortadan kaldırmaz. Atipik delil sunulurken 'ne gösterdiği' kadar 'nasıl elde edildiği ve nasıl doğrulandığı' da açıklanmalıdır.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görev, yetki ve kullanılabilecek hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebilir; içerik tek başına hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Somut olaya göre belge veya takdiri delil olarak değerlendirilebilir; aidiyet, bütünlük ve hukuka uygun elde edilme tartışılır.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 199HMK 199 Kapsamında Belge DeliliDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 201HMK 201 Senede Karşı Tanıkla İspat YasağıOrtak hüküm · HMK m. 189 ve 1 hüküm daha
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 143Tahkikatın Konusu ve Ön İnceleme Tutanaklarının Etkisi: HMK Madde 143Ortak hüküm · HMK m. 145
- HMK 258Tanığın Yemini Nasıl Yapılır?Üçüncü derece · HMK m. 189 ve HMK m. 198 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Teslimin İspatı: Kira, Eser ve Satış Sözleşmelerinde Delil RejimiOrtak hüküm · HMK m. 189 ve 2 hüküm daha
- Sosyal Medya Paylaşımları ve Mesajlar Boşanmada Delil Olur mu?Ortak hüküm · HMK m. 189 ve 1 hüküm daha
- Borcun Üstlenilmesi Nedir? Şartları, Sonuçları ve Yargıtay UygulamasıOrtak hüküm · HMK m. 199 ve 1 hüküm daha
- Faturaya Dayalı İtirazın İptali DavasıOrtak hüküm · HMK m. 199 ve 1 hüküm daha
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.