HMK Madde 263: Tercüman ve Bilirkişi Yardımıyla Tanık Dinlenmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.263:

(1) Tanık Türkçe bilmezse tercümanla dinlenir.

(2) Tanık, sağır ve dilsiz olup okuma ve yazmayı biliyorsa, sorular kendisine yazılı olarak bildirilir ve cevapları yazdırılır; okuma ve yazma bilmediği takdirde, hâkim, kendisini işaret dilinden anlayan bilirkişi yardımıyla dinler.

Tanık Türkçe bilmiyorsa tercüman aracılığıyla dinlenir. Tercümanın tarafsızlığı, yeterliliği ve çevirinin doğru biçimde tutanağa geçirilmesi gerekir. Tanığın yalnız günlük düzeyde Türkçe bilmesi, karmaşık vakıaları eksiksiz anlatabildiği anlamına gelmez; mahkeme iletişim yeterliliğini somut olarak değerlendirmelidir.

Tercüman, tanığın yerine açıklama yapamaz veya beyanı yorumlayamaz. Soruyu ve cevabı anlamını değiştirmeden aktarır.

Tanık okuma ve yazma biliyorsa sorular yazılı olarak bildirilir ve cevapları yazdırılır. Okuma ve yazma bilmiyorsa hâkim, işaret dilinden anlayan bilirkişi yardımıyla tanığı dinler. Buradaki “bilirkişi” uyuşmazlığın teknik esası hakkında görüş veren kişi değil, iletişimi sağlayan uzmandır.

Engelin derecesi ve kişinin iletişim yöntemi standart kabul edilmemelidir. İşaret dili, yazılı iletişim, dudak okuma veya destekleyici teknolojilerden hangisinin güvenilir olduğu kişiye göre belirlenir.

HMK m.27 hukuki dinlenilme hakkı, HMK m.240 ve devamı tanıklık, Anayasa m.36 adil yargılanma hakkı ve erişilebilirliğe ilişkin engelli hakları düzenlemeleri birlikte dikkate alınır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.01.2016 tarihli, 2014/3-101 E. ve 2016/111 K. sayılı kararında, işitme ve konuşma engeli bulunan tarafın yargılamaya etkili biçimde katılımı tartışılmıştır. Karar doğrudan yalnız tanık dinlenmesine ilişkin olmamakla birlikte HMK 263'teki yöntemin tarafların dinlenmesinde de hukuki dinlenilme hakkı yönünden kıyasen önem taşıyabileceğini göstermektedir.

Somut olayda kişinin iletişim yeterliliği araştırılmadan, sağlık durumu ve uygun destek yöntemi belirlenmeden işlem yapılması savunma hakkını zedeleyebilir.

Tanığın dili veya engeli biliniyorsa tanık listesinde bu durum belirtilmeli ve uygun tercüman talep edilmelidir. Mahkeme de durumu fark ettiğinde kendiliğinden gerekli tedbiri almalıdır. Madde için ayrı bir hak düşürücü süre yoktur; ancak dinleme gününden önce bildirim yapılması yargılamanın gereksiz ertelenmesini önler.

Tercüman giderinin kim tarafından karşılanacağı, delil avansı ve adli yardım hükümleri çerçevesinde belirlenir. Temel hakka erişimi fiilen imkânsızlaştıracak uygulamalardan kaçınılmalıdır.

Tercümanın kimliği, sıfatı, yemini ve kullanılan iletişim yöntemi tutanakta gösterilmelidir. Çeviriye itiraz varsa itirazın hangi cümle veya kavrama ilişkin olduğu derhâl açıklanmalıdır.

Görüntülü duruşma veya SEGBİS benzeri teknik araçlar kullanıldığında ses ve görüntü kalitesi, tercümanın tüm tarafları görmesi ve konuşma sırasının düzenlenmesi önemlidir.

Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.

• Tanığın sınırlı Türkçe bilgisine dayanarak tercümansız dinlemek.
• İşitme veya konuşma engelli herkes için aynı iletişim yöntemini kullanmak.
• Tercümanın beyanı yorumlamasına izin vermek.
• Tercüman ve kullanılan yöntemi duruşma tutanağında göstermemek.

Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

• Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-263-tercuman-ve-bilirkisi-kullanilmasi-24abb24e.pdf
• Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
• Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
• Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.