Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 239: Yalan Yere Yemin İddiası
Yalan yere yemin nedeniyle ceza davasının hukuk davasına etkisi, bekletici sorun yasağı, TCK 275 ve yargılamanın yenilenmesi. Güncel uygulama.
Hukuk davasında yemin edildikten sonra karşı tarafın yalan yere yemin edildiğini ileri sürmesi, esas davayı kendiliğinden durdurmaz. HMK madde 239, bu nedenle açılan ceza davasının hukuk davasında bekletici sorun yapılamayacağını açıkça düzenler.
Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Kanun koyucu, yemin sonrası yapılan ceza şikâyetlerinin hukuk yargılamasını belirsiz süreyle durdurmasını engellemiştir. Mahkeme, yemin delilinin usulüne uygun olup olmadığını değerlendirerek esas davayı sonuçlandırır. Sonradan kesinleşen ceza kararı şartları varsa yargılamanın yenilenmesine dayanak olabilir.
HMK Madde 239 Hükmü
“Yemin eda edildikten sonra, yalan yere yemin nedeniyle açılan ceza davası, esas dava bakımından bekletici sorun yapılamaz.”
Hüküm emredicidir. Tarafların “savcılığa başvurdum, ceza dosyası beklensin” talebi tek başına yargılamayı durdurmaz. Bununla birlikte yemin hiç usulüne uygun eda edilmemişse veya uyuşmazlık başka bir ceza olgusuna bağlıysa bekletici sorun değerlendirmesi farklı bir hukuki temele dayanabilir.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 225-238 yemin delilini, madde 375 yargılamanın iadesi sebeplerini düzenler. TCK madde 275, hukuk davalarında yalan yere yemin fiilini suç olarak yaptırıma bağlar.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 04.07.2017 tarihli, 2016/3474 E. ve 2017/2735 K. sayılı kararında HMK madde 239 gereğince ceza davasının bekletici sorun yapılamayacağı belirtilmiştir. Buna karşılık Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 09.02.2016 tarihli, 2015/7040 E. ve 2016/1949 K. sayılı kararında ceza dosyasının beklenmesi gerektiği yönünde bir ifade bulunmaktadır. İkinci karar, aynı zamanda yetersiz bilirkişi incelemesine dayanmış olup kanunun açık lafzıyla gerilim içindedir; genel kural olarak madde 239 esas alınmalıdır.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide baskın görüş, madde 239’un özel hüküm olduğu ve yalan yere yemin suçuna ilişkin ceza yargılamasının beklenemeyeceği yönündedir. Aksi yorum, kesin delil niteliğindeki yemin üzerine yürüyen davaların kolayca bloke edilmesine yol açar.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Yeminin konusu, teklif şekli, iade edilip edilmediği, eda tutanağı ve yemin metni dikkatle incelenmelidir. Yalan beyan iddiası varsa savcılığa başvuru delilleriyle yapılmalı; hukuk dosyasında ise bekletici sorun talebinden ziyade yemin işleminin usulsüzlüğü ve varsa başka deliller tartışılmalıdır.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
HMK madde 239 ayrı bir süre düzenlemez. Ceza şikâyeti TCK ve CMK hükümlerine göre Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Yargılamanın yenilenmesi talebi ise HMK madde 377’deki süre ve görev kurallarına tabidir; dayanak kararın kesinleşmesi ve somut yenileme sebebi ayrıca incelenir.
İspat, Delil ve Usul Sorunları
Yemin teklif dilekçesi, yemin metni, duruşma tutanağı, ses ve görüntü kayıtları, yemin konusu vakıaya ilişkin belgeler ve ceza dosyası delilleri önemlidir. Yemin konusu dışındaki çelişkiler yalan yere yemin suçunu kendiliğinden oluşturmaz.
Sık Yapılan Hatalar
Ceza şikâyetinin hukuk davasını otomatik durduracağını sanmak, yemin konusu vakıayı belirsiz bırakmak, yemin tutanağını incelememek, her gerçeğe aykırı beyanı TCK madde 275 kapsamında değerlendirmek ve yargılamanın yenilenmesi süresini kaçırmak sık yapılan hatalardır.
Hukuki Değerlendirme
Madde 239’un açık hükmü, uygulamadaki çelişkili karar örneklerine rağmen temel hareket noktasıdır. Ceza süreci ile hukuk davası birbirinden ayrılmalı; hukuk yargılaması, yemin işleminin kendi usul kuralları içinde tamamlanmalıdır.
Sonuç
Yemin delili kesin sonuçlar doğurabildiğinden teklif, metin ve tutanak aşamalarındaki hata sonradan telafisi güç kayıplara yol açabilir. Somut olayın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
<!-- EDİTÖRYAL DOĞRULAMA NOTU - YAYIN ÖNCESİ KONTROL 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31.07.2026 tarihinde erişilebilen konsolide metni; Adalet Bakanlığı mevzuat bağlantısı; TBMM kanun bilgileri.
- Yargıtay 15. HD, 04.07.2017, 2016/3474 E., 2017/2735 K.
- Yargıtay 19. HD, 09.02.2016, 2015/7040 E., 2016/1949 K.
- HMK m. 225-239, 375 vd.; TCK m. 275.
Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-239-yalan-yere-yemin-iddiasi-8d023627.pdf Kontrol tarihi: 31.07.2026. -->
Sık Sorulan Sorular
Hayır. HMK madde 239, yalan yere yemin nedeniyle açılan ceza davasının bekletici sorun yapılamayacağını açıkça belirtir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.