Medeni Usul Hukuku · · ≈2 dk okuma
HMK 221 Üçüncü Kişinin Belgeyi İbraz Etmemesi
HMK 221 kapsamında banka, şirket veya kurum elindeki belgenin mahkemeye getirtilmesi, ibraz emri ve çekinme sebepleri ele alındı.
Bir davanın çözümü için gerekli belge her zaman tarafların elinde bulunmaz. Banka, işveren, muhasebeci, sigorta şirketi, hastane veya başka bir üçüncü kişi nezdindeki kayıtların mahkemeye getirilmesi gerekebilir. HMK 221, üçüncü kişi ve kurumların belge ibraz yükümlülüğünü ve ibraz edememenin sonuçlarını düzenler.
Mahkeme Üçüncü Kişiden Belgeyi Ne Zaman İster?
Mahkeme, belgenin taraflarca ileri sürülen bir vakıanın ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse üçüncü kişi veya kuruma ibraz emri gönderir. Talepte bulunan taraf belgenin mümkün olduğunca somut tanımını, kimde bulunduğunu ve hangi vakıayı ispatlayacağını açıklamalıdır. “Tüm kayıtların gönderilmesi” biçimindeki belirsiz ve ölçüsüz talepler kabul edilmeyebilir.
Üçüncü Kişinin Yükümlülüğü
Belgeyi ibraz etmesine karar verilen kişi elindeki belgeyi sunmak; belgeyi sunamıyorsa bunun nedenini delilleriyle açıklamak zorundadır. “Belge bulunamadı” biçimindeki soyut cevap yeterli olmayabilir. Mahkeme açıklamayı yetersiz görürse üçüncü kişiyi tanık olarak dinleyebilir. Tanıklara ilişkin yaptırımlar ve gider hükümleri uygun düştüğü ölçüde uygulanır.
Belge İbrazından Çekinme
Üçüncü kişi, tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak belgeyi ibrazdan veya bu konuda tanıklık yapmaktan çekinebilir. Meslek sırrı, yakın hısımlık veya kişinin kendisini ya da yakınlarını ağır bir zarara uğratma ihtimali somut olayda değerlendirilebilir. Bankacılık sırrı veya ticari sır, mahkeme emrine karşı her durumda mutlak bir ret sebebi değildir; mahkeme ölçülülük ve gizlilik tedbirleriyle denge kurar.
Banka ve Şirket Kayıtlarının Getirtilmesi
Hesap hareketleri, ödeme talimatları, ticari defterler, faturalar, iş emirleri ve elektronik loglar HMK 221 kapsamında getirtilmeye elverişli olabilir. Talep edilen dönemin, hesap veya sözleşme numarasının ve uyuşmazlıkla bağlantının açıkça yazılması gerekir. Kayıtların üçüncü kişiden doğrudan gelmesi, özellikle belgenin gerçekliği tartışıldığında önem taşır.
Yargıtay Uygulamasında Eksik İnceleme
Yargıtay, uyuşmazlığın çözümü için zorunlu üçüncü kişi kayıtları getirtilmeden karar verilmesini eksik inceleme sayabilmektedir. Mahkemenin yalnızca müzekkere yazması yeterli değildir; cevapsız veya yetersiz cevap hâlinde HMK 221’deki usulün devam ettirilmesi, gerektiğinde ihtarlı davetiye çıkarılması ve açıklamanın denetlenmesi gerekir.
Sık Yapılan Hatalar
Belgenin adını, dönemini veya bulunduğu kurumu göstermeden soyut talepte bulunmak; müzekkere cevabı gelmediği hâlde takip etmemek; kişisel veri ve ticari sır içeren kayıtlar için sınırlama önermemek başlıca hatalardır. Belgenin davanın sonucuna etkisi ve zorunluluğu açıkça ortaya konulmalıdır.
Hukuki Değerlendirme
HMK 221, tarafların erişemediği delillere mahkeme aracılığıyla ulaşmasını sağlayan etkili bir araçtır. Ancak bu imkân, belirsiz delil araştırması yapmak için kullanılamaz. Talebin somut, ilgili ve ölçülü olması; müzekkere sürecinin de aktif biçimde takip edilmesi gerekir.
Sonuç ve Hukuki Destek
Üçüncü kişi veya kurum kayıtlarının zamanında getirtilmemesi, özellikle banka, iş ve ticari uyuşmazlıklarda ispat boşluğu yaratabilir. Gerekli belgelerin tespiti ve ibraz sürecinin yürütülmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
<!-- Editoryal doğrulama tarihi: 31 Temmuz 2026. Kaynak taslak: blog-mevzuat-hmk-madde-221-ucuncu-kisinin-belgeyi-ibraz-etmemesi-30692e33.pdf. Mevzuat: ilgili kanunların güncel konsolide metinleri. -->
Sık Sorulan Sorular
Belgenin uyuşmazlık konusu vakıanın ispatı için gerekli ve ölçülü olması gerekir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.