Hukuk Davasında Tanık Nasıl Dinlenir?

Tanıklar hâkim tarafından ayrı ayrı dinlenir. Biri ifade verirken henüz dinlenmemiş tanıklar duruşma salonunda bulunamaz. Amaç, sonraki tanığın önceki beyanı duyarak anlatımını uyarlamasını önlemektir.

Tanıkların birlikte salona alınması ve toplu beyanda bulunmalarının sağlanması usule aykırıdır. Her tanığın algısı, bilgisi ve anlatımı bağımsız biçimde tutanağa geçirilmelidir.

Tanık, gördüğü, duyduğu veya doğrudan algıladığı vakıaları açıklar. Hukuki yorum yapması, kusur oranı belirlemesi veya teknik sonuç çıkarması beklenmez. Hâkim tanığın sözünü gereksiz yere kesmeden anlatımını tamamlamasına imkân vermelidir.

Duyuma dayalı anlatım tamamen yasak değildir; ancak bilgi kaynağı ve beyanın dolaylı niteliği delil değerinde dikkate alınır. "Herkes biliyordu" veya "öyle duydum" şeklindeki kaynağı belirsiz ifadeler tek başına güçlü ispat oluşturmaz.

Tanık kural olarak yazılı notlardan okuyarak ifade veremez. Ancak tarih, rakam veya ayrıntıların hatırlanması için yazısına bakmasının zorunlu olduğunu söylerse hâkim buna izin verebilir ya da tanığın başka bir duruşmada yeniden dinlenmesine karar verebilir.

Önceden hazırlanmış metnin tanık tarafından okunması, beyanın kendiliğindenliğini ve güvenilirliğini zedeler. İzin verilen not kullanımı sınırlı ve gerekçeli olmalıdır.

Tanık anlatımını bitirdikten sonra hâkim, açıklama veya tamamlama amacıyla soru sorabilir. Taraf vekilleri de HMK'nın doğrudan soru yöneltmeye ilişkin hükümleri çerçevesinde tanığa soru yöneltebilir. Sorular uyuşmazlıkla ilgili, açık ve yönlendirmeyen nitelikte olmalıdır.

Hakaret içeren, tanığı baskı altına alan veya davayla ilgisiz sorulara izin verilmez. Sorunun reddedilmesi hâlinde bunun tutanağa geçirilmesi, kanun yolu denetimi bakımından önemlidir.

Tanık beyanları arasında önemli çelişki varsa tanıklar gerektiğinde yüzleştirilebilir. Yüzleştirme otomatik bir işlem değildir; çelişkinin hükme etkili ve giderilebilir olması gerekir. Çelişki giderilemiyorsa mahkeme hangi beyana neden üstünlük tanıdığını karar gerekçesinde açıklamalıdır.

Tanığın sözleri duruşma tutanağına geçirilir, önünde okunur ve altı kendisine imzalatılır. Bu işlem, beyanın doğru kayda geçtiğini belgelendirir. Tanığın farklı cümlelerle verdiği beyanların kopyala-yapıştır yöntemiyle aynılaştırılması usule ve delilin doğasına aykırıdır.

SEGBİS veya ses ve görüntü nakli yoluyla dinleme yapılması hâlinde de beyanın doğru kaydı, tarafların soru sorma imkânı ve tutanak güvenliği korunmalıdır.

Her usul hatası tek başına kararın kaldırılması veya bozulması sonucunu doğurmaz; hatanın hukuki dinlenilme hakkını ve hükmü etkileyip etkilemediği değerlendirilir. Bununla birlikte tanıkların toplu dinlenmesi, tutanağın imzalatılmaması veya beyanların aynılaştırılması önemli yargılama hatalarıdır.

Taraf, usulsüzlüğü duruşmada fark ettiğinde derhâl itirazını tutanağa geçirmelidir. Sonradan ileri sürülen itirazın incelenebilmesi için somut tutanak kaydı gerekir.

Yargıtay kararlarında tanıkların ayrı ayrı dinlenmesi, beyanların kendi sözleriyle yazılması, tutanağın okunup imzalatılması ve hükme etkili çelişkilerin yüzleştirme yoluyla giderilmeye çalışılması vurgulanmaktadır. Usule aykırı alınan beyanların hesaplamaya veya hükme tek başına dayanak yapılması sakıncalıdır.

• Dinlenmemiş tanıkları salonda bırakmak.
• Tanığa hazırlanmış metin okutmak.
• Birden çok tanığın ifadesini aynı cümlelerle tutanağa geçirmek.
• Tutanak altını tanığa imzalatmamak.
• Çelişkili beyanları tartışmadan birini seçmek.
• Taraf vekilinin ilgili sorularını gerekçesiz engellemek.

Tanık delilinin değeri yalnız anlatılan içeriğe değil, beyanın hangi usulle alındığına da bağlıdır. Mahkemece yapılan kayıt hataları veya tanıkların birbirinden etkilenmesi, delilin güvenilirliğini doğrudan zedeler.

Tanık dinleme sırasında ortaya çıkan usulsüzlüklerin zamanında tutanağa geçirilmesi, istinaf ve temyiz incelemesi bakımından önem taşır. Somut dosyanızdaki tanık delilinin hazırlanması ve değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.