Hasta veya Engellinin Mahkeme Dışında Yemini

Maddeye göre yemin edecek kimse mahkemeye gelemeyecek kadar hasta veya engelli ise hâkim, bulunduğu yerde o kimseye yemin ettirir. Taraf vekilleri ile karşı taraf isterlerse işlem sırasında hazır bulunabilir.

Düzenleme, her sağlık sorunu için uygulanmaz. Aranan ölçüt, kişinin mahkemeye gelmesini fiilen veya tıbben mümkün olmaktan çıkaran ya da ciddi ölçüde sakıncalı hâle getiren bir durumdur.

Mahkeme dışında yemin talebinde bulunan taraf, mazereti somutlaştırmalıdır. Güncel sağlık kurulu raporu, hastane kaydı, engellilik raporu, evde bakım belgesi veya hareket kısıtlılığını gösteren tıbbi evrak sunulabilir.

Raporun yalnız tanı içermesi yeterli olmayabilir. Kişinin adliyeye ulaşmasının neden mümkün olmadığı veya sağlık bakımından neden ciddi risk taşıdığı anlaşılmalıdır. Mahkeme gerekli görürse ek rapor isteyebilir.

Talep, yeminin eda edileceği duruşmadan önce yazılı dilekçeyle yapılmalıdır. Dilekçede:

• Yemin edecek kişinin açık adresi,
• Sağlık veya engellilik durumunun niteliği,
• Mahkemeye gelememe sebebi,
• Sunulan rapor ve belgeler,
• İşlemin yapılabileceği yer ve iletişim bilgileri,

belirtilmelidir.

Mahkeme HMK 235’i kendiliğinden de dikkate alabilir; ancak uygulamada durumun belgeli biçimde bildirilmesi gerekir.

Yemin, kişinin bulunduğu konutta, hastanede, bakım merkezinde veya fiilen kaldığı başka bir yerde yaptırılabilir. İşlem mahkeme faaliyeti niteliğinde olduğundan hâkim ve zabıt kâtibi hazır bulunur; yeminin içeriği ve edası tutanağa geçirilir.

Karşı taraf ile taraf vekilleri hazır bulunma hakkına sahiptir. Bu nedenle gün ve saat kendilerine usulüne uygun biçimde bildirilmelidir. Hazır bulunma hakkı tanındığı hâlde gelmeyen taraf, sırf yokluğu nedeniyle işlemin geçersizliğini ileri süremez.

HMK 149 ve e-Duruşma düzenlemeleri, bazı usul işlemlerinin ses ve görüntü nakliyle yapılmasına imkân verir. Buna karşılık yemin, kişinin bizzat ve kanunda gösterilen usulle yerine getirdiği özel bir delildir. Somut olayda uzaktan bağlantının uygun olup olmadığı ile HMK 235 uyarınca hâkimin kişinin bulunduğu yere gitmesi seçenekleri ayrı değerlendirilmelidir.

Teknik bağlantı yapılabilmesi, ağır hastalık veya engellilik durumunda mahkeme dışında yemin usulünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Mahkeme dışında yemin, yemin deliline ilişkin genel kuralları değiştirmez. Öncelikle yeminin uyuşmazlığın çözümüne etkili, tarafın kendisinden kaynaklanan ve yeminle ispatı mümkün bir vakıaya ilişkin olması gerekir.

Yemin metni açık ve tek anlamlı hazırlanmalıdır. Birden fazla vakıanın karmaşık biçimde aynı metne yerleştirilmesi, yeminin sonucunu tartışmalı hâle getirebilir. Mahkeme yeminin konusunu ve şeklini kanuna uygun hâle getirir.

Yüklenen kaynakta yer verilen Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.01.2016 tarihli, 2015/9527 E. ve 2016/729 K. sayılı kararı, esasen delil listesinde yemin deliline dayanan tarafa yemin teklif etme hakkının hatırlatılmasıyla ilgilidir. Karar, doğrudan HMK 235’teki mahkeme dışında yemin koşullarını incelememektedir.

Bu nedenle söz konusu karar, “hasta veya engellinin bulunduğu yerde yemin ettirilmesi” konusunda doğrudan emsal gibi sunulmamalıdır. HMK 235 bakımından somut sağlık engeli, rapor, adres ve işlem tutanağı belirleyicidir.

Mahkemeye gelememe olgusunu talep eden taraf ispatlamalıdır. Sağlık belgesinin eski, yetersiz veya yalnız genel tanı içermesi hâlinde talep reddedilebilir. Mahkeme, usul ekonomisi ile kişinin sağlık ve erişilebilirlik hakkı arasında ölçülü bir değerlendirme yapmalıdır.

Yemin işleminin yapıldığı yerde kimlerin bulunduğu, yemin metninin kişiye okunup okunmadığı, kişinin iradesini açıklayabilecek durumda olup olmadığı ve verdiği cevap tutanakta açıkça gösterilmelidir.

Fiil ehliyeti veya bilinç durumu konusunda tereddüt varsa yalnız engellilik raporuna dayanılarak işlem yapılmamalı; kişinin yeminin anlam ve sonucunu kavrayıp kavrayamadığı değerlendirilmelidir.

• Yalnız reçete veya ilaç raporuyla mahkeme dışında yemin talep etmek,
• Açık adres ve uygun tarih bildirmemek,
• Karşı tarafa hazır bulunma imkânı tanımamak,
• Yemin metnini belirsiz hazırlamak,
• Sağlık durumu ile fiil ehliyeti sorununu birbirine karıştırmak,
• Yemin işlemine ilişkin tutanağı eksik düzenlemek.

HMK 235, sağlık veya engellilik sebebiyle adliyeye erişemeyen kişinin delil hakkını korur. Ancak bu imkân, belgesiz bir mazeret kurumu değildir. Sağlık engelinin güncel ve somut biçimde ortaya konulması, taraflara hazır bulunma fırsatı verilmesi ve işlemin eksiksiz tutanağa bağlanması gerekir.

Yemin delilinin sonucu davanın kaderini doğrudan etkileyebileceğinden, talep ve yemin metni dosyanın ispat yüküyle birlikte hazırlanmalıdır. Somut durumunuzun değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Yayın ve doğrulama notu: Metin 31.07.2026 itibarıyla HMK 225-239 arasındaki yemin hükümleri ve özellikle HMK 235 esas alınarak hazırlanmıştır. Kaynak PDF’deki kararın HMK 235’e doğrudan ilişkin olmadığı ayrıca gözetilmiştir.