Haksız Yere Sahtelik İddiası ve İmza İnkârı

Taraf, kendisine karşı kullanılan belgedeki yazı veya imzayı açıkça inkâr etmeli ya da belgenin sahte olduğunu somut biçimde ileri sürmelidir. “Belgeyi kabul etmiyorum” veya “bu evrak doğru değildir” gibi belirsiz açıklamalar her zaman usulüne uygun sahtelik iddiası sayılmaz.

İddianın hangi imza, yazı, ekleme, silinti veya değişikliğe ilişkin olduğu gösterilmelidir. Belgenin tamamının değil yalnızca belirli bölümünün sahte olduğu ileri sürülüyorsa bu bölüm açıkça belirtilmelidir.

Hayır. HMK m. 213 uyarınca sahtelik iddiasında haksız çıkan tarafa yaptırım uygulanabilmesi için kötü niyetli olması gerekir. Kriminal veya bilirkişi incelemesi sonunda imzanın kişiye ait olduğunun belirlenmesi, tek başına kötü niyeti kanıtlamaz.

Kişinin imza konusunda makul tereddüdü bulunması, belgenin düzenlenme koşullarını hatırlamaması veya incelemeyi haklı kılan somut emareler göstermesi hâlinde kötü niyet kabul edilmeyebilir. Mahkeme, iddianın ileri sürülüş biçimini ve dosyadaki tüm koşulları değerlendirmelidir.

Kötü niyetli taraf, sahtelik iddiası nedeniyle ertelenen her bir duruşma için celse harcına mahkûm edilir. Karşı taraf talep ederse, bu iddia yüzünden uğradığı zararların tazminine de karar verilebilir.

Resmî senetteki imza veya yazı inkâr edilmişse harç miktarı iki kat uygulanır. Tazminat için zarar, illiyet bağı ve miktar gösterilmelidir. Kanun metni tazminatı “talep hâlinde” öngördüğünden mahkemenin kendiliğinden tazminata hükmetmesi doğru değildir.

Noterlikçe düzenlenen belgeler ve kanunen resmî senet niteliği taşıyan belgeler daha güçlü ispat değerine sahiptir. Resmî senetteki imza veya yazının inkârı, HMK m. 213/2 nedeniyle daha ağır harç sonucuna bağlanmıştır.

Bununla birlikte resmî senet de sahtecilik iddiasına konu olabilir. Belgenin resmî olması, sahtelik araştırmasını yasaklamaz; yalnızca ispat usulü ve yaptırım riski farklılaşır.

Taraf, bilirkişi incelemesine karar verilmeden önce sahtelik iddiasından vazgeçerse hâkim tazminattan indirim yapabilir veya tazminata hiç hükmetmeyebilir. Bu imkân, yargılamanın gereksiz yere uzamasını önlemeyi amaçlar.

Kanundaki indirim yetkisi tazminata ilişkindir. Celse harcı yönünden maddenin lafzı ve somut olayın aşaması ayrıca değerlendirilir. Bilirkişi incelemesi başladıktan sonra vazgeçme, aynı ölçüde koruma sağlamaz.

Mahkeme öncelikle belgeyi ve karşılaştırmaya elverişli imza örneklerini inceler. İstiktab yoluyla yeni imza örnekleri alınabilir; resmî kurum ve bankalardaki karşılaştırma belgeleri getirtilir. Gerektiğinde grafoloji ve belge inceleme uzmanından bilirkişi raporu alınır.

Karşılaştırma belgelerinin uyuşmazlık tarihine yakın, aslı bulunan ve aidiyeti tartışmasız örnekler olması önemlidir. Yalnız fotokopiler üzerinden yapılan inceleme çoğu zaman yetersizdir.

Sahtelik iddiasının hukuk mahkemesinde incelenmesi için her durumda ceza davası açılması zorunlu değildir. Mahkeme kendi usul kuralları çerçevesinde inceleme yapabilir. Bununla birlikte aynı belge hakkında ceza soruşturması veya davası varsa sonucunun hukuk davasına etkisi ve bekletici mesele yapılıp yapılmayacağı değerlendirilir.

Hukuk mahkemesinin sahtelik incelemesi ile ceza mahkemesinin sahtecilik suçu değerlendirmesi aynı değildir. Fail, kast ve suç unsurları ceza hukukuna özgüdür.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2019/853 E., 2019/7658 K. sayılı kararında, kriminal ve Adli Tıp raporları imzanın davacıya ait olduğunu göstermesine rağmen kötü niyetin kanıtlanamadığı gerekçesiyle HMK m. 213 yaptırım talebinin reddi yerinde bulunmuştur.

Bu yaklaşım, haksız çıkma ile kötü niyetin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Yaptırım otomatik değildir.

Belgenin türüne göre imza inkârı ve sahtelik iddiasında ispat yükü değişebilir. Adi senette kendisine ait olduğu inkâr edilen imzanın aidiyetini belgeye dayanan taraf ispatlar. Kötü niyet ve tazminat zararı bakımından ise yaptırım isteyen tarafın somut delil sunması gerekir.

Sık hatalar; sahtelik iddiasını belirsiz bırakmak, haksız çıkmayı otomatik kötü niyet saymak, yalnız fotokopi üzerinde inceleme istemek, resmî senet ile adi senedi aynı değerlendirmek, tazminat talebinde zararı belgelememek ve bilirkişi aşamasından sonra vazgeçmenin tüm yaptırımları kaldıracağını düşünmektir.

Sahtelik iddiası, güçlü emare ve doğru usul stratejisi olmadan ileri sürülmemelidir. Buna karşılık gerçekten şüpheli bir belgeye itiraz edilmesi de sırf yaptırım korkusuyla engellenemez. Kötü niyet şartı bu dengeyi sağlar.

Belge aslının korunması, karşılaştırma örneklerinin toplanması ve iddianın zamanında somutlaştırılması önemlidir. Somut belgenizin ve olası yaptırım riskinin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.