Mahkemece Belge Aslının İstenmesi ve Geri Verilmesi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Belge örneği sunulduğunda aslının istenmesi, sahtelik iddiası, belgeyi ibraz zorunluluğu ve aslın geri verilmesi usulü.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 216
Mahkemece belge aslının istenmesi ve geri verilmesi
(1) Belgenin sadece örneğinin mahkemeye verildiği durumlarda, mahkeme kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine belgenin aslının verilmesini de isteyebilir.
(2) Belgenin aslını elinde bulunduran taraf, üçüncü kişi veya resmî makamlar, istenmesi hâlinde bunu mahkemeye vermek zorundadır.
(3) Mahkeme, belge aslının verilmesi durumunda, belgenin saklanması için gerekli tedbirleri alır veya istendiğinde tekrar verilmek üzere belgeyi ibraz edene geri verebilir.
(4) Taraflardan biri elindeki belgenin aslını mahkemeye verirse, bu belgenin geri verilmesini talep edebilir. Bu takdirde hâkim, belgenin aslının verilip verilmeyeceğine karar verir. Geri verilmesine karar verildiğinde, aslına uygun olduğu mahkeme mührü ve yazı işleri müdürünün imzasıyla onanmış örneği dosyaya konur.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Dava dosyasına bir belgenin fotokopisinin sunulması, mahkemenin her durumda belge aslını istemek zorunda olduğu anlamına gelmez. Ancak belgenin güvenilirliği tartışmalıysa, sahtelik iddiası varsa veya fiziksel özellikleri inceleme konusuysa örnekle yetinilmesi mümkün olmayabilir. HMK m. 216, belge aslının istenmesi, korunması ve geri verilmesini düzenler.
i. Hukuki Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı
Madde tarafların, üçüncü kişilerin ve resmî makamların elindeki belge asıllarını kapsar. Mahkeme, kendiliğinden veya taraf talebiyle aslı isteyebilir. Asıl ibraz edildiğinde korunmasına yönelik tedbir alır; geri verilmesine karar verirse onaylı örneğini dosyada tutar.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 216/1’e göre yalnız örneği verilen belgenin aslı mahkemece resen veya taraf talebi üzerine istenebilir. İkinci fıkra, aslı elinde bulunduran taraf, üçüncü kişi veya resmî makama ibraz yükümlülüğü getirir. Üçüncü ve dördüncü fıkralar koruma ve iade usulünü düzenler. Sahtelik iddiasında HMK m. 208/2 nedeniyle belge aslı üzerinden inceleme yapılması gerekir. Belge ibrazı HMK m. 219-221 hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
iii. Uygulamada Nasıl Değerlendirilir?
Belge aslının istenmesi kural olarak mahkemenin takdirindedir; karşı tarafın açık talebi ve belgenin niteliği bu takdiri yönlendirir. Suret tereddüt doğurmuyor ve aslın sunulması açıkça istenmemişse mahkeme örnekle karar verebilir. Buna karşılık imza veya yazının sahte olduğu ileri sürülüyorsa fotokopi üzerinden inceleme yapılamaz.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12.09.2024 tarihli, 2023/614 E. ve 2024/419 K. sayılı kararında; karşı tarafça belge aslının açıkça talep edilmediği, sunulan örneğin tereddüt doğurmadığı ve mahkemenin aslı isteme konusunda takdir hakkı bulunduğu durumda belge örneğiyle karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı kabul edilmiştir. Kararda, sahtelik iddiasına konu belgenin ise mutlaka aslı üzerinden incelenmesi gerektiği ayrımı korunmuştur.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Belge aslı teslim edilirken dizi pusulası ve teslim tutanağı düzenlenmeli, belgenin fiziki durumu kayda geçirilmelidir. Kıymetli evrak, vasiyetname, senet veya tek nüsha ticari belge için kasada saklama, renkli tarama ve gerektiğinde uzman incelemesi gibi tedbirler talep edilebilir. Aslın işletme veya resmî işlem için zorunlu olduğu durumlarda onaylı örnek dosyada bırakılarak iade istenebilir.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Belge aslının istenmesi, delillerin sunulması ve incelenmesi aşamasında talep edilir. HMK’daki delil bildirme süreleri kaçırılmışsa, sırf asıl ibraz talebi yeni bir delile dayanma imkânı sağlamaz. Görevli mahkeme esas uyuşmazlığa göre belirlenir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Belge örneği, aslı, noter onaylı suret, kurum yazısı, dijital doğrulama kaydı ve bilirkişi incelemesi kullanılabilir. Sahtelik veya tahrifat iddiasında fiziksel belge, uygun mukayese örnekleri ve zincirleme muhafaza kaydı önemlidir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
- Her fotokopi sunumunda mahkemenin kendiliğinden aslı isteyeceğini düşünmek.
- Sahtelik incelemesini fotokopi üzerinden yaptırmak.
- Belge aslını teslim ederken tutanak almamak.
- Aslın geri verilmesi talebinde onaylı örnek bırakılmasını istememek.
- Delil bildirme süresini belge aslı tartışmasıyla aşmaya çalışmak.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK m. 216, belge aslını her davada zorunlu kılan katı bir kural değildir. Ölçüt, uyuşmazlığın sağlıklı çözümü için aslın gerekli olup olmadığıdır. Sahtelik ve tahrifat iddiasında ise bu takdir alanı belirgin biçimde daralır.
xi. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xii. Kaynaklar ve Doğrulama Notu
Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay HGK, 12.09.2024, 2023/614 E., 2024/419 K.
- İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-216-mahkemece-belge-aslinin-istenmesi-ve-geri-verilmesi-ae7bbe26.pdf
Sık Sorulan Sorular
Her durumda değil. Talep, belgenin niteliği ve tereddüt bulunup bulunmamasına göre takdir eder.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Belge ve Senet — İlgili Maddeler
- HMK 209HMK 209 Yazı veya İmza İnkârının Sonucu
- HMK 210Güvenli Elektronik İmzalı Belgenin İnkârı: HMK 210
- HMK 211Belgede Sahtelik İncelemesi, İmza İnkârı ve Bilirkişi: HMK Madde 211
- HMK 212HMK Madde 212 Kapsamında Sahte Senedin İptali
- HMK 219HMK Madde 219: Tarafların Belgeleri İbraz Zorunluluğu
- HMK 221HMK 221 Üçüncü Kişinin Belgeyi İbraz Etmemesi
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 204HMK Madde 204: İlamların ve Resmî Senetlerin İspat GücüOrtak hüküm · HMK m. 208
- HMK 205Adi Senetlerin İspat Gücü ve İmza İnkârının SonuçlarıOrtak hüküm · HMK m. 208
- HMK 207Senette Çıkıntı, Kazıntı ve Silinti: HMK 207 Kapsamında Hukuki SonuçlarOrtak hüküm · HMK m. 208
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiBirlikte anılıyor · “Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte…”
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Faturaya Dayalı İtirazın İptali DavasıOrtak hüküm · HMK m. 219 ve 1 hüküm daha
- Taşınmaz İnanç Sözleşmesi: Geçerlilik, İspat, Zamanaşımı ve Tapu İptali DavasıOrtak hüküm · HMK m. 219 ve 1 hüküm daha
- Ticari Defterler Delil Olur mu? Sahibi Lehine ve Aleyhine İspatOrtak hüküm · HMK m. 220
- Taşınmazın Haricen Satışı ve EcrimisilOrtak hüküm · HMK m. 208