Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Mahkemece Belge Aslının İstenmesi ve Geri Verilmesi
Belge örneği sunulduğunda aslının istenmesi, sahtelik iddiası, belgeyi ibraz zorunluluğu ve aslın geri verilmesi usulü.
Dava dosyasına bir belgenin fotokopisinin sunulması, mahkemenin her durumda belge aslını istemek zorunda olduğu anlamına gelmez. Ancak belgenin güvenilirliği tartışmalıysa, sahtelik iddiası varsa veya fiziksel özellikleri inceleme konusuysa örnekle yetinilmesi mümkün olmayabilir. HMK m. 216, belge aslının istenmesi, korunması ve geri verilmesini düzenler.
Hukuki Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı
Madde tarafların, üçüncü kişilerin ve resmî makamların elindeki belge asıllarını kapsar. Mahkeme, kendiliğinden veya taraf talebiyle aslı isteyebilir. Asıl ibraz edildiğinde korunmasına yönelik tedbir alır; geri verilmesine karar verirse onaylı örneğini dosyada tutar.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 216/1’e göre yalnız örneği verilen belgenin aslı mahkemece resen veya taraf talebi üzerine istenebilir. İkinci fıkra, aslı elinde bulunduran taraf, üçüncü kişi veya resmî makama ibraz yükümlülüğü getirir. Üçüncü ve dördüncü fıkralar koruma ve iade usulünü düzenler. Sahtelik iddiasında HMK m. 208/2 nedeniyle belge aslı üzerinden inceleme yapılması gerekir. Belge ibrazı HMK m. 219-221 hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Uygulamada Nasıl Değerlendirilir?
Belge aslının istenmesi kural olarak mahkemenin takdirindedir; karşı tarafın açık talebi ve belgenin niteliği bu takdiri yönlendirir. Suret tereddüt doğurmuyor ve aslın sunulması açıkça istenmemişse mahkeme örnekle karar verebilir. Buna karşılık imza veya yazının sahte olduğu ileri sürülüyorsa fotokopi üzerinden inceleme yapılamaz.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12.09.2024 tarihli, 2023/614 E. ve 2024/419 K. sayılı kararında; karşı tarafça belge aslının açıkça talep edilmediği, sunulan örneğin tereddüt doğurmadığı ve mahkemenin aslı isteme konusunda takdir hakkı bulunduğu durumda belge örneğiyle karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı kabul edilmiştir. Kararda, sahtelik iddiasına konu belgenin ise mutlaka aslı üzerinden incelenmesi gerektiği ayrımı korunmuştur.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Belge aslı teslim edilirken dizi pusulası ve teslim tutanağı düzenlenmeli, belgenin fiziki durumu kayda geçirilmelidir. Kıymetli evrak, vasiyetname, senet veya tek nüsha ticari belge için kasada saklama, renkli tarama ve gerektiğinde uzman incelemesi gibi tedbirler talep edilebilir. Aslın işletme veya resmî işlem için zorunlu olduğu durumlarda onaylı örnek dosyada bırakılarak iade istenebilir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Belge aslının istenmesi, delillerin sunulması ve incelenmesi aşamasında talep edilir. HMK’daki delil bildirme süreleri kaçırılmışsa, sırf asıl ibraz talebi yeni bir delile dayanma imkânı sağlamaz. Görevli mahkeme esas uyuşmazlığa göre belirlenir.
İspat, Delil ve Usul Sorunları
Belge örneği, aslı, noter onaylı suret, kurum yazısı, dijital doğrulama kaydı ve bilirkişi incelemesi kullanılabilir. Sahtelik veya tahrifat iddiasında fiziksel belge, uygun mukayese örnekleri ve zincirleme muhafaza kaydı önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Her fotokopi sunumunda mahkemenin kendiliğinden aslı isteyeceğini düşünmek.
- Sahtelik incelemesini fotokopi üzerinden yaptırmak.
- Belge aslını teslim ederken tutanak almamak.
- Aslın geri verilmesi talebinde onaylı örnek bırakılmasını istememek.
- Delil bildirme süresini belge aslı tartışmasıyla aşmaya çalışmak.
Hukuki Değerlendirme
HMK m. 216, belge aslını her davada zorunlu kılan katı bir kural değildir. Ölçüt, uyuşmazlığın sağlıklı çözümü için aslın gerekli olup olmadığıdır. Sahtelik ve tahrifat iddiasında ise bu takdir alanı belirgin biçimde daralır.
Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar ve Doğrulama Notu
Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay HGK, 12.09.2024, 2023/614 E., 2024/419 K.
- İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-216-mahkemece-belge-aslinin-istenmesi-ve-geri-verilmesi-ae7bbe26.pdf
Sık Sorulan Sorular
Her durumda değil. Talep, belgenin niteliği ve tereddüt bulunup bulunmamasına göre takdir eder.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.