Tanığın Yemini Nasıl Yapılır?

Yemin, tanığın beyanı alınmadan önce eda edilir. Eski usul hukukundaki beyan sonrasında yemin yaklaşımı HMK ile terk edilmiştir. Tanık önce kimlik ve tanıklığa engel veya çekinme sebepleri yönünden değerlendirilir; ardından gerekli açıklamalar ve yemin işlemi yapılarak dinlenir.

Tanığın önce ayrıntılı beyanda bulunup daha sonra yemin ettirilmesi, kanundaki sıraya uygun değildir. Bu eksiklik, kararın sonucuna etkisi de değerlendirilerek kanun yolu denetimine konu olabilir.

Yemin sırasında hâkim dâhil hazır bulunan herkes ayağa kalkar. Hâkim, tanığa HMK m. 258/3’te yer alan soruyu yöneltir; tanık da kanundaki anlama uygun yemin cümlesini söyleyerek yemini eda eder.

Metnin özü, tanığın sorulara gerçeğe aykırı cevap vermeyeceğini ve bildiği hiçbir şeyi saklamayacağını namusu, şerefi ve kutsal saydığı değerler üzerine beyan etmesidir. İşlem, duruşma tutanağına geçirilmelidir.

HMK m. 257’ye göre dinlendiği sırada on beş yaşını bitirmemiş olanlar ile yeminin niteliğini ve önemini kavrayamayacak derecede ayırt etme gücü bulunmayan kişiler yeminsiz dinlenir.

Yeminsiz dinlenme, bu kişilerin beyanlarının hiçbir değeri olmadığı anlamına gelmez. Hâkim anlatımı yaş, algılama kapasitesi, tutarlılık ve diğer delillerle uyumu bakımından serbestçe değerlendirir.

Kanunda yeminsiz dinleneceği belirtilen kişiler dışında tanığın yemin yükümlülüğü vardır. İnanç veya vicdan gerekçesiyle kanundaki ifadelerin uygulanmasında, kişinin kutsal saydığı değerler ve yemin kurumunun amacı dikkate alınır. Tanığın tanıklıktan çekinme hakkı varsa bu hak, yemin aşamasından önce değerlendirilmelidir.

Haklı sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden kaçınma, HMK’daki disiplin yaptırımlarını gündeme getirebilir. Ancak tanığın çekinme hakkı bulunan hâllerde zorlayıcı yaptırım uygulanamaz.

Tanık yemini, tanığın doğru söyleme yükümlülüğünü güçlendirir. Taraf yemini ise HMK m. 225 ve devamında düzenlenen kesin delildir ve çekişmeli vakıanın tarafça doğrulanmasına yöneliktir.

“Tanığa yemin teklif etmek” şeklindeki ifade teknik olarak doğru değildir. Tanık yemini mahkemece kanun gereği yaptırılır; taraf yemini ise taraflardan birinin diğerine yönelttiği delildir.

Usulüne uygun yemin yaptırılmadan alınan beyan, kanuna aykırı elde edilmiş tanık anlatımı niteliği taşıyabilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2012/9058 E., 2013/3741 K. sayılı kararında, keşif sırasında dinlenen tanık ve yerel bilirkişinin kimlikleri usulüne uygun belirlenmeden ve yeminleri yaptırılmadan beyanlarının alınması bozma nedenleri arasında değerlendirilmiştir.

Her eksiklik otomatik olarak davanın sonucunu değiştirmez; kanun yolu merci, hatanın hükme etkisini inceler. Ancak mahkemenin temel usul güvencelerini atlaması, özellikle karar esasen bu beyana dayanıyorsa ciddi sakatlık yaratır.

Yeminden önce tanığın adı, soyadı, doğum tarihi, mesleği, adresi ve taraflarla yakınlığı gibi bilgiler belirlenir. Tanığa doğruyu söylemesinin önemi, yalan tanıklığın cezai sonuçları ve çekinme hakkı bulunan hâller açıklanır.

Tarafla akrabalık veya yakınlık, tanığın dinlenmesine kendiliğinden engel değildir. Bu ilişki tutanağa geçirilir ve beyanın güvenilirliği değerlendirilirken dikkate alınır.

Mahkeme, HMK m. 149 ve ilgili Yönetmelik uyarınca tanığın ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesine karar verebilir. Uzaktan dinlemede de kimlik tespiti, yönlendirmeden uzak ortam, yemin ve tutanak kuralları aynen korunur.

Teknik kesinti beyanın anlaşılmasını engelliyorsa işlem sürdürülmemeli; sorun tutanağa yazılmalı ve gerektiğinde yeniden dinleme yapılmalıdır.

Yemin etmiş tanığın beyanı kesin delil değildir. HMK m. 198 uyarınca hâkim tanık anlatımını diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Tanığın olayları görme imkânı, anlatımın tutarlılığı, zaman geçmesi, taraflarla ilişkisi ve objektif belgelerle uyumu dikkate alınır.

Yemin, çelişkili veya hayatın olağan akışına açıkça aykırı bir beyanı bağlayıcı hâle getirmez.

Sık hatalar; tanığı yeminden önce dinlemek, yeminsiz dinlenecek kişileri ayırt etmemek, tanık yeminiyle taraf yeminini karıştırmak, kimlik ve yakınlık tespitini yapmamak, uzaktan dinlemede ortam güvenliğini sağlamamak ve tutanakta yemin işlemini göstermemektir.

Tanık yemini biçimsel bir tören değil, doğru beyan ve adil yargılanma güvencesidir. Özellikle keşif ve e-Duruşma gibi olağan salon düzeni dışındaki işlemlerde kimlik, yemin ve tutanak sırasının korunması gerekir.

Tanık dinleme usulündeki eksiklikler delilin güvenilirliğini ve hükmün denetlenebilirliğini etkileyebilir. Somut dosyanızın HMK ve güncel Yargıtay uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.