Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 247: Tanıklıktan Çekinme Hakkı
Tanıklıktan çekinme hakkının kapsamı, hâkimin hatırlatma yükümlülüğü, akrabalık ve meslek sırrı sebepleri ile sonuçları ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
Tanıklık kural olarak kamusal bir yükümlülüktür. Kanunda açıkça gösterilen kişisel, meslekî veya maddi zarar tehlikesine dayalı sebepler varsa tanık çekinme hakkını kullanabilir. Hâkim, kişisel nedenlerin varlığını gördüğünde bu hakkı tanığa önceden hatırlatmak zorundadır.
İlgili mevzuat hükmü
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.247:
(1) Kanunda açıkça belirtilmiş olan hâllerde, tanık olarak çağrılmış bulunan kimse, tanıklık yapmaktan çekinebilir.
(2) Kişisel nedenlerle tanıklıktan çekinme sebeplerinin varlığı hâlinde, hâkim tanık olarak çağrılmış kimsenin çekinme hakkı bulunduğunu önceden hatırlatır.
Kimler tanıklıktan çekinebilir?
HMK 247 genel çerçeveyi kurar; ayrıntılı sebepler HMK m.248-250'de düzenlenir. Yakın akrabalık ve evlilik ilişkileri, sır saklama yükümlülüğü bulunan meslekler ve kişinin kendisini veya yakınlarını ağır zarara ya da ceza soruşturmasına maruz bırakabilecek sorular başlıca örneklerdir.
Çekinme hakkı, tanığın mahkemeye hiç gelmemesi anlamına gelmez. Tanık usulüne uygun çağrıya uymalı, kimliğini ve çekinme sebebini açıklamalı; mahkeme sebebin kanuni olup olmadığını değerlendirmelidir.
Hâkimin hatırlatma yükümlülüğü
Kişisel sebeple çekinme ihtimali varsa hâkim, tanığa bu hakkı dinleme öncesinde hatırlatır. Hatırlatma tutanağa geçirilmelidir. Tanık hakkı bildiği hâlde tanıklık yapmayı seçerse beyanı alınabilir.
Kanuni çekinme sebebi bulunmayan kişinin yalnız “tanıklık yapmak istemiyorum” demesi yeterli değildir. Tanıklık yükümlülüğüne uymayan kişi hakkında zorla getirme ve gider yaptırımları gündeme gelebilir.
İlgili mevzuat ve bağlantılı hükümler
HMK m.245 tanığın gelme zorunluluğu, m.248 kişisel nedenler, m.249 sır nedeniyle çekinme, m.250 menfaat ihlali tehlikesi ve m.251 çekinme hakkının istisnaları birlikte değerlendirilir.
Yargıtay uygulaması
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 14.02.2024 tarihli, 2023/13944 E. ve 2024/1294 K. sayılı kararında; akrabalık ilişkisi bulunan tanıklara çekinme hakkı hatırlatılmadan, işveren olan diğer tanıklar ise kanuni engel bulunmadığı hâlde dinlenmeden hüküm kurulması eksik inceleme sayılmıştır.
Karar, akrabalığın tanıklığa kesin engel olmadığını gösterir. Hak hatırlatıldıktan sonra tanık beyan vermek isterse dinlenmelidir; beyanın güvenilirliği diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Süreler, görevli ve yetkili merci
Tanık, çekinme sebebini ve mümkünse dayanağını bildirir. Mahkeme tarafları dinleyebilir ve sebebin kapsamını değerlendirir. Çekinme yalnız belirli sorulara ilişkinse tanık diğer vakıalar yönünden dinlenebilir.
Çekinme hakkında verilen ara kararın kanun yolu, nihai hükümle birlikte denetlenir. Tanığın yaptırımla karşılaşmaması için mazeret ve çekinme beyanını süresinde sunması önemlidir.
İspat, delil ve usul sorunları
Akrabalık nüfus kaydıyla; meslek ve sır ilişkisi sözleşme, görev belgesi veya meslek kaydıyla; zarar tehlikesi ise olayın niteliğine göre ilgili belge ve açıklamalarla ortaya konabilir. Mahkeme, çekinme hakkını sırf soyut beyanla kabul etmek zorunda değildir.
Tanığın çekinme hakkını kullandığı olgusu, tarafın başka tanık bildirme veya diğer delillere dayanma imkânını kendiliğinden doğurmaz; delil bildirme süreleri ayrıca gözetilir.
Öğreti ve uygulamadaki değerlendirme
Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.
Sık yapılan hatalar
- Akraba tanığın hiçbir şekilde dinlenemeyeceğini düşünmek.
- Tanığın çekinme sebebi olmadan yalnız isteksizlikle beyan vermekten kaçınabileceğini sanmak.
- Hâkimin kişisel çekinme hakkını hatırlatmamasını önemsiz görmek.
- Sır nedeniyle çekinmenin tüm soruları kapsadığını varsaymak.
Hukuki değerlendirme
Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.
Günser + Partners ile iletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve doğrulama notu
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-247-tanikliktan-cekinme-hakki-3cc2cca7.pdf
- Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
- Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
- Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Kanunda kişisel nedenlerle çekinme hakkı tanınan ilişkilerden biri olabilir. Hak hatırlatıldıktan sonra tanıklık yapmayı seçmesi mümkündür.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.