HMK Madde 219: Tarafların Belgeleri İbraz Zorunluluğu
· ≈2 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 219 ve devamı uyarınca belge ibrazı, elektronik belgelerin sunulması, ibraz emri, kaçınmanın sonuçları ve ispat sorunları açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 219
Tarafların belgeleri ibrazı zorunluluğu
(1) Taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadırlar. Elektronik belgeler ise belgenin çıktısı alınarak ve talep edildiğinde incelemeye elverişli şekilde elektronik ortama kaydedilerek mahkemeye ibraz edilir.
(2) Ticari defterler gibi devamlı kullanılan belgelerin sadece ilgili kısımlarının onaylı örnekleri mahkemeye ibraz edilebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Taraflar yalnız kendi lehlerine olan belgeleri değil, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandığı ve ellerinde bulunan uyuşmazlıkla ilgili belgeleri mahkemeye sunmakla yükümlüdür. Belge ibrazı, ispat yükünden farklı bir usul yükümlülüğüdür.
i. İbraz yükümlülüğünün kapsamı
HMK m. 219, tarafların ellerinde bulunan ve ispat konusu vakıayla ilgili belgeleri kapsar. Karşı tarafın belirsiz biçimde 'tüm kayıtların' sunulmasını istemesi yeterli değildir. İstenen belgenin türü, dönemi, içeriği ve hangi vakıayı ispatlayacağı mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
ii. Elektronik belgeler
Elektronik belgeler çıktısı alınarak mahkemeye sunulur; talep edildiğinde incelemeye elverişli biçimde elektronik ortama kaydedilmesi gerekir. E-posta, mesaj, dijital muhasebe kaydı, sunucu kaydı ve elektronik sözleşmeler bakımından dosya biçimi, bütünlük, zaman damgası ve erişim bilgileri önemlidir.
iii. Sürekli kullanılan belgeler
Ticari defterler gibi sürekli kullanılan ve hacimli belgelerin yalnız uyuşmazlıkla ilgili kısımlarının onaylı örnekleri sunulabilir. Bu imkân, ilgisiz ticari sırların ve kişisel verilerin gereksiz şekilde dosyaya girmesini önler.
iv. Mahkemenin ibraz emri
HMK m. 220 uyarınca mahkeme, belgenin ispat için zorunlu ve talebin kanuna uygun olduğuna kanaat getirirse ibraz için kesin süre verebilir. Belgenin karşı tarafın elinde olduğu ikrar, resmî kayıt, başka belge veya susma gibi olgularla anlaşılabilir.
v. İbrazdan kaçınmanın sonucu
Belgeyi elinde bulunduran taraf, kesin sürede belgeyi sunmaz ve kabul edilebilir mazeret göstermezse mahkeme, somut olayın şartlarına göre belgenin içeriği hakkında diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Bu sonuç otomatik değildir; ara kararın kanuna uygun ve ihtaratın açık olması gerekir.
vi. Üçüncü kişinin elindeki belge
Belge taraf dışında bir kişinin elindeyse HMK m. 221 çerçevesinde üçüncü kişiden ibraz istenebilir. Resmî kurum, banka, işveren, hastane ve elektronik hizmet sağlayıcılarından kayıt celbi ayrıca özel mevzuat, sır ve kişisel veri kuralları dikkate alınarak yapılır.
vii. Ticari defterler
Ticari defterlerin ibrazı ve delil değeri HMK m. 222 ile birlikte değerlendirilir. Defterlerin usulüne uygun tutulması, açılış-kapanış onayları, tarafların tacir sıfatı ve uyuşmazlığın ticari işten doğması önemlidir. İbraz etmeme sonucunun uygulanabilmesi için doğru dönem ve defterler açıkça gösterilmelidir.
viii. Sık yapılan hatalar
Belgeyi somutlaştırmadan ibraz talep etmek, kişisel veri ve ticari sır içeren ilgisiz kayıtları istemek, elektronik belgenin asıl formatını saklamamak, ihtaratı kanuni sonuçları içermeden yapmak ve ibrazdan kaçınmayı otomatik ikrar saymak sık hatalardır.
ix. Hukuki Değerlendirme
Belge ibrazı talebinin etkili olabilmesi için belge, dönem ve ispat edilecek vakıa açıkça gösterilmelidir. Genel ve sınırsız talepler hem usulen reddedilebilir hem de kişisel veri sorunları doğurabilir.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Belge uyuşmazlıkla ilgiliyse ve HMK m. 220 koşulları varsa mahkeme ibraz emri verebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Belge ve Senet — İlgili Maddeler
- HMK 211Belgede Sahtelik İncelemesi, İmza İnkârı ve Bilirkişi: HMK Madde 211
- HMK 212HMK Madde 212 Kapsamında Sahte Senedin İptali
- HMK 213Haksız Yere Sahtelik İddiası ve İmza İnkârı
- HMK 216Mahkemece Belge Aslının İstenmesi ve Geri Verilmesi
- HMK 223Yabancı Dilde Belgelerin Mahkemeye Sunulması | HMK Madde 223
- HMK 224Yabancı Resmi Belgelerde Apostil ve Konsolosluk Onayı | HMK Madde 224
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
Bu Maddeyi Uygulayan Yazılar
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Ticari Defterler Delil Olur mu? Sahibi Lehine ve Aleyhine İspatOrtak hüküm · HMK m. 220 ve 1 hüküm daha
- Kambiyo Senedinde Bedelsizlik İddiası ve Menfi Tespit DavasıOrtak hüküm · HMK m. 222
- Alım Satım (Satış) Sözleşmesi: Geçerlilik, İspat ve ZamanaşımıOrtak hüküm · HMK m. 222
- Teslimin İspatı: Kira, Eser ve Satış Sözleşmelerinde Delil RejimiOrtak hüküm · HMK m. 222