HMK Madde 257 Kapsamında Yeminsiz Dinlenecek Tanıklar

HMK 257'ye göre iki grup yeminsiz dinlenir:

• Dinlendiği sırada on beş yaşını doldurmamış kişiler,
• Yeminin niteliğini ve önemini kavrayamayacak derecede ayırt etme gücüne sahip olmayan kişiler.

Yaş, tanıklık tarihine göre belirlenir. Olay tarihinde on dört yaşında olan ancak dinlendiğinde on beş yaşını doldurmuş kişi, yalnızca olay tarihindeki yaşı nedeniyle yeminsiz dinlenmez.

Evet. Kanun çocukların tanıklığını yasaklamaz; yalnızca yemin ettirilmemesini öngörür. Çocuğun olayı algılama, hatırlama ve aktarabilme kapasitesi hâkim tarafından değerlendirilir.

Özellikle aile ve kişilik haklarına ilişkin davalarda çocuğun üstün yararı gözetilmelidir. Sorgulama biçimi yaşına uygun olmalı, yönlendirici ve baskı kuran sorulardan kaçınılmalıdır. Gerekirse uzman desteği alınabilir.

Ayırt etme gücü her kişi ve işlem bakımından somut değerlendirilir. Yaşlılık, hastalık, zihinsel veya psikolojik durum tek başına yeminsiz dinleme için yeterli değildir. Önemli olan kişinin yeminin anlamını ve gerçeğe aykırı beyanda bulunmanın ciddiyetini kavrayıp kavrayamadığıdır.

Mahkeme gözlemi yeterli olmazsa sağlık raporu, uzman görüşü veya mevcut vesayet dosyasından yararlanabilir. Kısıtlı olmak da otomatik olarak ayırt etme gücünün bulunmadığı anlamına gelmez.

Hayır. Eski usul hukukunda yakınlık veya menfaat nedeniyle yeminsiz dinlenen daha geniş bir grup bulunmaktaydı. Güncel HMK bu alanı daraltmıştır. Tarafla aynı işverene karşı davası olan işçi, akraba veya olaydan dolaylı menfaati bulunan tanık, sırf bu nedenle yeminsiz dinlenmez.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2015/27365 E. ve 2015/16739 K. sayılı kararında, tanığın aynı işverene karşı davasının bulunmasının beyanı kendiliğinden geçersiz kılmadığı; anlatımın diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Yeminsiz dinlenen tanığın beyanı takdiri delildir. Hâkim, anlatımın ayrıntılarını, olayın bizzat görülüp görülmediğini, çelişkileri, zaman içinde değişip değişmediğini ve diğer delillerle uyumunu değerlendirir.

Yeminin bulunmaması beyanı otomatik olarak zayıf delil yapmaz. Bununla birlikte küçük yaş veya kavrama güçlüğü, anlatımın güvenilirliği değerlendirilirken dikkate alınabilir. Mahkeme kararında beyana neden ve hangi ölçüde itibar ettiğini açıklamalıdır.

Hâkim tanığa kimlik ve yakınlık sorularını yöneltir, doğruyu söylemesinin önemini yaşına ve durumuna uygun biçimde açıklar. Yeminsiz dinlenecek kişiye yemin metni okutulmaz veya tekrar ettirilmez.

Çocuk tanığın taraflarla yüz yüze gelmesinin sakıncalı olduğu hâllerde duruşma düzeni, pedagog veya uzman desteği ve ses-görüntü aktarımı gibi yöntemler somut olaya göre değerlendirilebilir. Hukuk yargılamasında amaç, tanığın psikolojik bütünlüğünü korurken güvenilir bilgiye ulaşmaktır.

Çocuğun ebeveynlerden biri tarafından yönlendirilmiş olabileceği veya ayırt etme gücü sınırlı kişinin telkine açık olduğu iddia ediliyorsa bu iddia somut olgularla gösterilmelidir. Tek başına yaş küçüklüğü veya engellilik, beyanın yok sayılmasına gerekçe olamaz.

Mahkeme, farklı tarihlerdeki beyanları, sosyal inceleme raporlarını, okul veya sağlık kayıtlarını ve diğer tanıkları karşılaştırabilir. Beyanın hangi koşullarda alındığı önemlidir.

Tanığın yaşı nüfus kayıtlarıyla; ayırt etme gücü sağlık belgeleri, uzman değerlendirmesi ve hâkim gözlemiyle belirlenir. Yanlışlıkla yemin ettirilen veya yemin edilmesi gerekirken yeminsiz dinlenen tanık bakımından usul ihlalinin hükme etkisi ayrıca incelenir.

Taraf, tanığın dinlenme biçimine ilişkin itirazını duruşma sırasında tutanağa geçirmeli; sonradan yalnızca genel bir güvenilirlik itirazıyla yetinmemelidir.

On beş yaşından küçük kişinin hiç tanık olamayacağını düşünmek, kısıtlı kişiyi otomatik olarak yeminsiz dinlemek, menfaat ilişkisi bulunan tanığı yemin dışı bırakmak, çocuk tanığa yetişkin sorgu yöntemi uygulamak ve yeminsiz beyanı gerekçesiz biçimde değersiz saymak sık hatalardır.

HMK 257'nin amacı tanıklığı sınırlamak değil, yeminin anlamını kavrayamayacak kişiyi anlamsız bir formaliteye zorlamamaktır. Mahkeme, tanığın anlatım kapasitesini koruyucu bir yöntemle ortaya çıkarmalı ve beyanı somut delillerle karşılaştırmalıdır.

Tanığın yaşının yanlış hesaplanması, ayırt etme gücünün varsayımla değerlendirilmesi veya beyanın sırf yeminsiz olduğu için reddedilmesi kararın isabetini etkileyebilir. Tanık delilinin dosyanızdaki hukuki değerinin incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.