E-Duruşma Talebi ve HMK 149

Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına ve usul işlemleri yapmasına karar verebilir. Tanık, bilirkişi veya uzman, mahkemece resen ya da taraf talebi üzerine uzaktan dinlenebilir.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde mahkeme, ilgililerin uzaktan dinlenmesine resen karar verebilir. İsticvap olunacak veya yemin edecek taraf il dışında bulunuyor ve mahkemeye gelemiyorsa öncelikle e-Duruşma sistemi değerlendirilir.

Güncel HMK m. 149’da, talep eden tarafın veya vekilinin e-Duruşmaya katılması için karşı tarafın rızası şartı bulunmamaktadır. Mahkeme talebi hukuki, fiilî ve teknik koşullara göre değerlendirir.

Kaynak PDF’deki gerekçe bölümünde tarafların rızasının aranacağına ilişkin açıklamalar, maddenin 2020 öncesi sürümüne aittir. Yürürlükteki metni yansıtmadığından güncel uygulamada esas alınmamalıdır.

Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik uyarınca talep, UYAP mobil uygulamaları ile avukat veya vatandaş portalı üzerinden duruşma gününden en az iki iş günü önce yapılır. Talepte gerekçe belirtilmelidir.

Hâkim, talep hakkında duruşma gününden en az bir iş günü önce kabul veya ret kararı verir. Bu karar kesindir. Talebin süresinde yapılmaması, hakkın kötüye kullanılması, yargılamayı uzatma amacı veya teknik-hukuki engel bulunması ret sebebi olabilir.

Yönetmelik, hastalık, yaşlılık veya engellilik nedeniyle mahkemeye gelmekte zorluk yaşayabilecek taraf, tanık, bilirkişi, uzman ve ilgililerin taleplerine öncelik verilmesini öngörür. Bu kişiler, şartları varsa bulundukları mesken veya kurumdan sisteme katılabilir.

Mahkeme ortamın kişiyi yönlendirmeden uzak, kimlik tespitine ve beyanın sağlıklı alınmasına uygun olup olmadığını değerlendirir. Sağlık raporu veya engel durumunu açıklayan belgeler talebi güçlendirebilir.

Taraf vekili avukatlık bürosundan, baronun bu amaçla belirlediği bölümden, adliyede ayrılan yerden veya Yönetmelikteki teknik ve güvenlik şartlarını taşıyan uygun başka bir yerden katılabilir.

Katılım yeri, üçüncü kişilerin dinlemesine ve yönlendirmesine kapalı olmalıdır. İnternet bağlantısı, kamera, mikrofon ve güvenli kimlik doğrulama şartları sağlanmalıdır.

E-Duruşma, mahkeme huzurunda yapılan duruşmayla aynı hukuki sonuçları doğurur. Sözlü açıklamalar zabıt kâtibi aracılığıyla tutanağa geçirilir. Taraf ve vekiller UYAP üzerinden belge iletebilir.

Feragat, kabul ve sulh gibi davaya son veren beyanlar e-Duruşmada açıklanırsa, Yönetmelik uyarınca yeni duruşma günü tayin edilerek beyanın mahkeme huzurunda yenilenmesi ve tutanağın imzalanması gerekir. Güvenli elektronik imza kullanılabilen hâller saklıdır.

Ses ve görüntünün aynı anda sağlanamaması veya kesintinin beyanları anlaşılmaz kılması hâlinde e-Duruşma yeniden açılır. Sorun sürerse duruşma gerekçesi tutanağa yazılarak sonlandırılır.

Taraf veya vekilin kusuru olmaksızın teknik nedenle e-Duruşma yapılamazsa, o kişi yönünden HMK m. 150’deki “duruşmaya gelmeme” sonucu uygulanmaz. Teknik sorunların kaynağı Bakanlıktan istenebilir.

Mahkeme tanık, bilirkişi veya uzmanın uzaktan dinlenmesine resen karar verebilir. Kimlik tespiti, yemin, tarafların soru sorma hakkı ve tutanak usulü yüz yüze duruşmadaki gibi korunur.

Tanığın bulunduğu ortamda yönlendirme yapılmadığından emin olunmalıdır. Kamera açısı, ses kalitesi ve çevredeki kişilerin kontrolü, beyanın güvenilirliği bakımından önemlidir.

HMK m. 149/4 uyarınca mahkeme, fiilî engel veya güvenlik sebebiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına karar verebilir. Bunun için yargı çevresinde bulunduğu bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşü alınır.

Bu düzenleme e-Duruşmadan farklıdır. Mahkeme heyeti ve duruşma fiziksel olarak başka bir mekânda bulunur; güvenlik veya bina koşulları gibi zorunlu sebepler aranır.

E-Duruşma sırasında fotoğraf çekilemez, ses veya görüntü kaydı yapılamaz. Mahkeme yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde gerekçeli kararla kayıt alabilir. Bu kayıtlar mahkemenin ve ilgili kişilerin açık izni olmadıkça yayımlanamaz.

Katılımcının kendi bilgisayarında ekran kaydı yapması da yasağı ihlal eder ve HMK m. 153 ile TCK m. 286 kapsamında sonuç doğurabilir.

Sık hatalar; talebi son gün yapmak, gerekçe sunmamak, karşı tarafın rızasının hâlâ zorunlu olduğunu sanmak, teknik koşulları test etmemek, e-Duruşmayı kaydetmek, feragat-kabul-sulh beyanının şekil şartlarını atlamak ve teknik kesintiyi tutanağa geçirtmemektir.

E-Duruşma, yalnızca kolaylık sağlayan teknik bir araç değil, yüz yüze duruşmayla aynı sonuçları doğuran usul işlemidir. Talep süresi, ortam güvenliği, kimlik tespiti ve tutanak işlemleri eksiksiz yürütülmelidir.

Talebin reddi veya teknik aksaklık nedeniyle hak kaybı yaşanmaması için başvurunun gerekçeli ve zamanında yapılması gerekir. Somut dosyanızın e-Duruşmaya uygunluğu ve usul işlemleri için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.