Zabıt Kâtibi Bulundurulması Zorunluluğu: HMK 157
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Mahkemede ve mahkeme dışında hâkim huzurunda yapılan işlemlerde zabıt kâtibi bulundurma zorunluluğunu ve istisnai görevlendirmeyi açıklıyoruz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 157
Zabıt kâtibi bulundurulması zorunluluğu
(1) Mahkemede veya mahkeme dışında hâkim huzuruyla yapılacak bütün işlemlerde zabıt kâtibinin hazır bulunması zorunludur.
(2) Hukuki veya fiilî engellerle zabıt kâtibi görev yapamayacak durumda olur ve işin gecikmesinde sakınca bulunursa, görevin niteliğine uygun yemin ettirilmek koşuluyla, başka bir kimse, zabıt kâtibi olarak görevlendirilebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Yargılamanın güvenilir biçimde kayıt altına alınması, hâkimin yanında görev yapan zabıt kâtibinin varlığıyla sağlanır. HMK m. 157, mahkemede veya mahkeme dışında hâkim huzuruyla yapılacak bütün işlemlerde zabıt kâtibinin hazır bulunmasını zorunlu tutar. İstisna, yalnızca engel ve gecikme sakıncasının birlikte bulunduğu dar hâllere ilişkindir.
i. Hukuki Kurumun Tanımı ve Kapsamı
Zabıt kâtibi, duruşma ve diğer yargısal işlemlerin tutanağını düzenleyen, kayıtların doğruluğu ve dosyaya işlenmesinde görev alan adliye personelidir. Keşif, tanık dinleme veya mahkeme dışında yapılan hâkim işlemleri de kural kapsamındadır. Kâtibin yokluğu, işlemin güvenilirliği ve usulüne uygunluğu bakımından itiraz doğurabilir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 157/1 genel zorunluluğu koyar. İkinci fıkraya göre hukuki veya fiilî engelle zabıt kâtibi görev yapamıyor ve işin gecikmesinde sakınca bulunuyorsa, görevin niteliğine uygun yemin ettirilmek şartıyla başka bir kişi zabıt kâtibi olarak görevlendirilebilir. Bu iki koşulun ve yeminin tutanakta gösterilmesi gerekir.
iii. Yargıtay Uygulaması
Kâtibin bulunmadığı iddiasında işlemin türü, tutanaktaki imzalar ve istisnai görevlendirme koşulları incelenir. Salt isim yazım hatası ile kâtibin fiilen bulunmaması aynı değildir. Güvenilir tam metni doğrulanmayan karar künyeleri kullanılmamıştır.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Duruşma veya keşif tutanağında hâkim ve zabıt kâtibi imzaları kontrol edilmelidir. Başka kişi görevlendirilmişse engelin ne olduğu, gecikme sakıncası ve yemin işlemi açıkça yazılmalıdır. Standart bir cümleyle geçiştirilmiş görevlendirme, özellikle önemli delil işlemlerinde tartışma yaratabilir.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Her dosyada taraf sıfatı, işlemin tarihi, tebligat ve süreler, delillerin elde ediliş biçimi ile özel kanun hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Aynı maddeye dayanan iki uyuşmazlık, vakıa ve usul geçmişi farklı olduğu için aynı sonuca ulaşmayabilir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Usulsüzlük görüldüğünde işlem sırasında itiraz edilmeli ve tutanağa geçirilmelidir. Sonradan kanun yolunda ileri sürülecekse bu eksikliğin savunma veya delil hakkını nasıl etkilediği açıklanmalıdır. Mahkemenin işlemi yeniden yapması mümkünse bu talep de değerlendirilmelidir.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma veya keşif tutanağı, imza bölümü, personel görevlendirme kaydı, yemin tutanağı ve UYAP işlem logları önemlidir. Fizikî ve elektronik tutanak arasında fark varsa mahkemeden açıklama istenmelidir.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Kâtibin yalnızca duruşma salonunda zorunlu olduğunu sanmak
- İstisnai görevlendirmede yemin şartını atlamak
- Tutanaktaki imzaları kontrol etmemek
- Her şekil hatasının otomatik bozma sebebi olduğunu varsaymak
ix. Hukuki Değerlendirme
HMK m. 157, yargılamanın hafızasını koruyan bir hükümdür. Özellikle keşif ve tanık dinleme gibi tekrar edilmesi güç işlemlerde kâtibin varlığı, doğru görevlendirme ve imza kontrolü ihmal edilmemelidir.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görev, yetki ve kullanılabilecek hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebilir; içerik tek başına hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Mahkeme dışında hâkim huzuruyla yapılan işlemler de kural kapsamındadır.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yazılı Yargılama Usulü kısmında (m. 118-186) yer alır.
Duruşma — İlgili Maddeler
- HMK 149E-Duruşma Talebi ve HMK 149
- HMK 151HMK Madde 151 Kapsamında Duruşma Düzeni
- HMK 155Duruşma Tutanağının İmzalanması ve İmza Eksikliği | HMK Madde 155
- HMK 159Dosyaya Belge Konulması ve Başka Mercie Gönderilmesi: HMK 159
- HMK 161Mahkeme Dosyasının Taraflar ve İlgililerce İncelenmesi
- HMK 162HMK Madde 162: Dosyanın Hâkimin İncelemesine Hazır Tutulması