Ön İnceleme Duruşması Nedir?

HMK m.137'ye göre mahkeme ön incelemede:

• Dava şartlarını ve ilk itirazları inceler,
• Tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı hususları belirler,
• Uyuşmazlık konularını tam olarak tespit eder,
• Delillerin sunulması ve toplanması için gerekli hazırlık işlemlerini yapar,
• Tarafların serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklarda sulh veya arabuluculuğu teşvik eder,
• Yapılan işlemleri tutanağa geçirir.

Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez.

Mahkeme, görev, kesin yetki, taraf ve dava ehliyeti, dava takip yetkisi, hukuki yarar, derdestlik ve kesin hüküm gibi dava şartlarını kendiliğinden inceler. Kesin olmayan yetki itirazı, tahkim itirazı ve iş bölümü niteliğindeki itirazlar ise kanundaki usule göre tarafça süresinde ileri sürülmelidir.

Dosya üzerinden karar verilebilen hususlarda duruşma beklenmeden karar verilebilir. Ancak tarafların dinlenmesi veya delil değerlendirmesi gerekiyorsa ön inceleme duruşması yapılmalıdır.

Ön incelemenin en önemli sonucu, tarafların anlaştığı ve çekişmeli kalan vakıaların tek tek belirlenmesidir. Tahkikat, ön inceleme tutanağında gösterilen çekişmeli vakıalar üzerinden yürütülür.

Belirsiz ve genel ifadelerle düzenlenen tutanaklar, delillerin hangi konuda toplanacağının anlaşılamamasına ve yargılamanın gereksiz yere uzamasına neden olur. Mahkeme, tarafların iddia ve savunmalarını somutlaştırmalı; hangi vakıanın hangi tarafça ispatlanacağını açıklığa kavuşturmalıdır.

Ön incelemede delillerin sunulması ve toplanması için hazırlık işlemleri yapılır. Kural olarak tanık dinleme, esas hakkında bilirkişi incelemesi, keşif ve yemin gibi tahkikat işlemleri bu aşamanın konusu değildir.

Dava şartı veya ilk itiraz hakkında karar verebilmek için sınırlı bir belge incelemesi veya taraf açıklaması gerekebilir. Bu durum, uyuşmazlığın esasını çözmeye yönelik tahkikatla karıştırılmamalıdır.

HMK m.140 kapsamında taraflara, dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri ibraz etmeleri veya başka yerden getirilecek belgeler için gerekli açıklamayı yapmaları amacıyla iki haftalık kesin süre verilir.

Kesin sürenin hukuki sonuç doğurabilmesi için yapılması gereken işin açıkça gösterilmesi ve süresinde yerine getirilmemesinin sonucu konusunda tarafın uyarılması gerekir.

Ön inceleme tutanağında:

• Sulh veya arabuluculuk görüşmesinin sonucu,
• Tarafların anlaştığı hususlar,
• Çekişmeli vakıalar,
• Dava şartı ve ilk itirazlar hakkında verilen kararlar,
• Delillerin sunulması ve toplanmasına ilişkin işlemler

açıkça yer almalıdır.

Tutanak, hazır bulunan taraflarca imzalanır. Tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür.

Yargıtay uygulamasında, dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmeden, cevap hakkı tanınmadan veya usulüne uygun ön inceleme yapılmadan esas hakkında karar verilmesi hukuki dinlenilme hakkının ihlali olarak değerlendirilmektedir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2023/19381 E., 2023/19270 K. sayılı kararında; dava dilekçesi tebliğ edilmeden ve ön inceleme duruşması yapılmadan dosya üzerinden davanın usulden reddedilmesi bozma nedeni sayılmıştır.

Basit yargılama usulünde HMK m.320 uygulanır. Mahkeme mümkün olan hâllerde dosya üzerinden karar verebilir; duruşma yapılması gerekiyorsa ön inceleme ve tahkikat işlemleri daha yoğun ve sade bir usulle yürütülebilir. Yazılı yargılama usulündeki her biçim kuralı basit yargılamaya aynen aktarılmamalıdır.

Ön inceleme davetiyesinde kanuni ihtarlar bulunur. Taraflardan biri mazeretsiz gelmez ve diğer taraf gelirse, hazır olan taraf bazı koşullarda iddia veya savunmasını karşı tarafın muvafakati aranmaksızın genişletebilir. Bu sonuç, davetiyenin usulüne uygun tebliğine bağlıdır.

• Tensip zaptının ön inceleme tutanağı yerine kullanılması,
• Çekişmeli vakıalar belirlenmeden tahkikata geçilmesi,
• Delillerin hangi vakıa için gösterildiğinin açıklanmaması,
• Ön incelemede esas hakkında tanık ve bilirkişi incelemesine başlanması,
• İki haftalık kesin sürenin belirsiz ara kararla verilmesi,
• Sulh ve arabuluculuk değerlendirmesinin tutanağa geçirilmemesi.

Ön inceleme şekli bir ara aşama değil, yargılamanın omurgasıdır. Dava şartlarının, çekişmeli vakıaların ve delil planının bu aşamada doğru kurulması; hem mahkemenin hem tarafların gereksiz işlem yapmasını önler.

Ön inceleme tutanağına geçirilen vakıalar ve verilen kesin süreler davanın sonraki aşamalarını doğrudan etkiler. Duruşma öncesi hazırlık, delillerin somutlaştırılması ve usul itirazlarının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.