HMK Madde 146: Mevcut Delillerle Davanın Aydınlanması
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 146 uyarınca delillerin toplanması, tahkikatın bitirilmesi, eksik inceleme, ispat yükü ve Yargıtay uygulaması. Güncel uygulama esasları.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 146
Mevcut delillerle davanın aydınlanması
(1) Mahkeme, taraflarca gösterilmiş olan delillerin incelenmesinden sonra, davanın muhakeme ve hüküm için yeterli derecede aydınlandığını anlarsa, tahkikatın bittiğini kendilerine bildirir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Mahkeme, tarafların usulüne uygun gösterdiği delilleri incelemeden davayı ispatlanamadığı gerekçesiyle sonuçlandıramaz. HMK madde 146, davanın hükme elverişli derecede aydınlandığı kanaatine varıldığında tahkikatın bittiğinin taraflara bildirilmesini öngörür.
i. Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Düzenleme, taraflarca hazırlama ilkesi ile mahkemenin yargılamayı sevk görevi arasında denge kurar. Taraf vakıayı ve delili gösterir; mahkeme usulüne uygun delilleri toplar, değerlendirir ve dosyanın hüküm için yeterli olup olmadığına karar verir. Bildirilen bütün delillerin kabul edilmesi zorunlu değildir; ancak reddedilen delil hakkında hukuki ve somut gerekçe bulunmalıdır.
ii. HMK Madde 146 Hükmü
“Mahkeme, taraflarca gösterilmiş olan delillerin incelenmesinden sonra, davanın muhakeme ve hüküm için yeterli derecede aydınlandığını anlarsa, tahkikatın bittiğini kendilerine bildirir.”
Tahkikatın bitirilmesi, delil toplama aşamasının tamamlandığı anlamına gelir. Dosya aydınlanmamışsa tahkikatın sona erdirilmesi erken olur. Buna karşılık süresinde bildirilmeyen veya uyuşmazlıkla ilgisiz delillerin toplanmaması her zaman eksik inceleme sayılmaz.
iii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 25 taraflarca getirilme ilkesini, madde 27 hukuki dinlenilme hakkını, madde 31 hâkimin davayı aydınlatma ödevini, madde 190 ispat yükünü, madde 194 somutlaştırma yükünü ve madde 184-186 tahkikatın sona ermesi ile sözlü yargılamayı düzenler.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 13.02.2020 tarihli, 2019/5076 E. ve 2020/1280 K. sayılı kararında, davacının delil olarak bildirdiği apartman yönetimi defterleri getirtilmeden davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle reddi eksik inceleme sayılmıştır. Karar, usulüne uygun gösterilen ve uyuşmazlığa etkili olabilecek deliller toplanmadan tahkikatın bitirilemeyeceğini ortaya koyar.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide madde 146’nın, hâkime sınırsız re’sen araştırma yetkisi vermediği kabul edilir. Hâkimin aydınlatma ödevi belirsiz veya çelişkili beyanları açıklattırmaya yöneliktir; tarafın ileri sürmediği vakıayı onun yerine kurmaya veya ispat yükünü tersine çevirmeye elverişli değildir.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Delil listesinde belgenin nerede bulunduğu, hangi kurumdan getirileceği ve hangi vakıayı ispatlayacağı yazılmalıdır. Mahkeme delili toplamadan vazgeçerse bu husus duruşmada açıkça kayda geçirilmeli, gerekirse ara karardan dönülmesi talep edilmelidir.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Madde 146 bağımsız bir başvuru süresi düzenlemez. Eksik delille hüküm kurulması, nihai karara karşı istinaf veya şartları varsa temyiz sebebi yapılır. Delil bildirme süreleri ise dilekçeler aşaması, ön inceleme ve ilgili özel düzenlemelere göre belirlenir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Dosyaya sunulan delil listeleri, ara kararlar, müzekkere cevapları, duruşma tutanakları ve reddedilen delile ilişkin gerekçeler kanun yolu denetiminde önem taşır. “Delillerim toplanmadı” iddiası, hangi delilin hangi vakıaya etkili olduğu açıklanmadan ileri sürülürse yetersiz kalabilir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
Delilin sadece adını yazıp somutlaştırmamak, kurum ve kayıt bilgisini vermemek, delil avansını kesin sürede yatırmamak, toplanmayan delile duruşmada itiraz etmemek ve ilgisiz delilin reddini eksik inceleme saymak sık yapılan hatalardır.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK madde 146’nın amacı dosyayı gereksiz delillerle uzatmak değil, hükmün yeterli incelemeye dayanmasını sağlamaktır. Etkili bir kanun yolu denetimi için delil taleplerinin ve bunlara ilişkin mahkeme kararlarının dosyada açık biçimde görünmesi gerekir.
xi. Sonuç
Usulüne uygun bildirilen belirleyici deliller toplanmadan hüküm kurulması, kararın kaldırılmasına veya bozulmasına yol açabilir. Somut dosyanın delil ve tahkikat süreci yönünden incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Uyuşmazlıkla ilgili, usulüne uygun ve süresinde gösterilen delilleri değerlendirmelidir. İlgisiz, hukuka aykırı veya ispat konusu bakımından gereksiz deliller gerekçeyle reddedilebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yazılı Yargılama Usulü kısmında (m. 118-186) yer alır.
Yazılı Yargılama Usulü — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 32Yargılamanın Hâkim Tarafından Sevk ve İdaresiOrtak hüküm · HMK m. 27 ve 1 hüküm daha
- HMK 24Tasarruf İlkesi Nedir?Ortak hüküm · HMK m. 25
- HMK 133Karşı Dava Nasıl ve Ne Zaman Açılır? HMK Madde 133Ortak hüküm · HMK m. 31
- HMK 179Islahın Davaya Etkisi ve Sonuçları | HMK Madde 179Ortak hüküm · HMK m. 31
- HMK 137Ön İnceleme Duruşması Nedir?Üçüncü derece · HMK m. 184 ve HMK m. 320 üzerinden
- HMK 135HMK Madde 135: Karşı Davada Uygulanacak HükümlerÜçüncü derece · HMK m. 31 ve HMK m. 133 üzerinden
- HMK 175HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak HükümlerÜçüncü derece · HMK m. 27 ve HMK m. 263 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Belirli Süreli İş Sözleşmesinde Kıdem Tazminatı AlacağıOrtak hüküm · HMK m. 194
- Boşanma Davasında Hâkim Nelere Dikkat Eder? Eşlere ve Tanıklara Ne Sorulur?Ortak hüküm · HMK m. 194
- Genel İşlem Koşulları Nedir? Geçerlilik ve DenetimOrtak hüküm · HMK m. 194
- Munzam Zarar Nedir ve Nasıl İspatlanır?Ortak hüküm · HMK m. 194
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.