Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 146: Mevcut Delillerle Davanın Aydınlanması
HMK 146 uyarınca delillerin toplanması, tahkikatın bitirilmesi, eksik inceleme, ispat yükü ve Yargıtay uygulaması. Güncel uygulama esasları.
Mahkeme, tarafların usulüne uygun gösterdiği delilleri incelemeden davayı ispatlanamadığı gerekçesiyle sonuçlandıramaz. HMK madde 146, davanın hükme elverişli derecede aydınlandığı kanaatine varıldığında tahkikatın bittiğinin taraflara bildirilmesini öngörür.
Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Düzenleme, taraflarca hazırlama ilkesi ile mahkemenin yargılamayı sevk görevi arasında denge kurar. Taraf vakıayı ve delili gösterir; mahkeme usulüne uygun delilleri toplar, değerlendirir ve dosyanın hüküm için yeterli olup olmadığına karar verir. Bildirilen bütün delillerin kabul edilmesi zorunlu değildir; ancak reddedilen delil hakkında hukuki ve somut gerekçe bulunmalıdır.
HMK Madde 146 Hükmü
“Mahkeme, taraflarca gösterilmiş olan delillerin incelenmesinden sonra, davanın muhakeme ve hüküm için yeterli derecede aydınlandığını anlarsa, tahkikatın bittiğini kendilerine bildirir.”
Tahkikatın bitirilmesi, delil toplama aşamasının tamamlandığı anlamına gelir. Dosya aydınlanmamışsa tahkikatın sona erdirilmesi erken olur. Buna karşılık süresinde bildirilmeyen veya uyuşmazlıkla ilgisiz delillerin toplanmaması her zaman eksik inceleme sayılmaz.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 25 taraflarca getirilme ilkesini, madde 27 hukuki dinlenilme hakkını, madde 31 hâkimin davayı aydınlatma ödevini, madde 190 ispat yükünü, madde 194 somutlaştırma yükünü ve madde 184-186 tahkikatın sona ermesi ile sözlü yargılamayı düzenler.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 13.02.2020 tarihli, 2019/5076 E. ve 2020/1280 K. sayılı kararında, davacının delil olarak bildirdiği apartman yönetimi defterleri getirtilmeden davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle reddi eksik inceleme sayılmıştır. Karar, usulüne uygun gösterilen ve uyuşmazlığa etkili olabilecek deliller toplanmadan tahkikatın bitirilemeyeceğini ortaya koyar.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide madde 146’nın, hâkime sınırsız re’sen araştırma yetkisi vermediği kabul edilir. Hâkimin aydınlatma ödevi belirsiz veya çelişkili beyanları açıklattırmaya yöneliktir; tarafın ileri sürmediği vakıayı onun yerine kurmaya veya ispat yükünü tersine çevirmeye elverişli değildir.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Delil listesinde belgenin nerede bulunduğu, hangi kurumdan getirileceği ve hangi vakıayı ispatlayacağı yazılmalıdır. Mahkeme delili toplamadan vazgeçerse bu husus duruşmada açıkça kayda geçirilmeli, gerekirse ara karardan dönülmesi talep edilmelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Madde 146 bağımsız bir başvuru süresi düzenlemez. Eksik delille hüküm kurulması, nihai karara karşı istinaf veya şartları varsa temyiz sebebi yapılır. Delil bildirme süreleri ise dilekçeler aşaması, ön inceleme ve ilgili özel düzenlemelere göre belirlenir.
İspat, Delil ve Usul Sorunları
Dosyaya sunulan delil listeleri, ara kararlar, müzekkere cevapları, duruşma tutanakları ve reddedilen delile ilişkin gerekçeler kanun yolu denetiminde önem taşır. “Delillerim toplanmadı” iddiası, hangi delilin hangi vakıaya etkili olduğu açıklanmadan ileri sürülürse yetersiz kalabilir.
Sık Yapılan Hatalar
Delilin sadece adını yazıp somutlaştırmamak, kurum ve kayıt bilgisini vermemek, delil avansını kesin sürede yatırmamak, toplanmayan delile duruşmada itiraz etmemek ve ilgisiz delilin reddini eksik inceleme saymak sık yapılan hatalardır.
Hukuki Değerlendirme
HMK madde 146’nın amacı dosyayı gereksiz delillerle uzatmak değil, hükmün yeterli incelemeye dayanmasını sağlamaktır. Etkili bir kanun yolu denetimi için delil taleplerinin ve bunlara ilişkin mahkeme kararlarının dosyada açık biçimde görünmesi gerekir.
Sonuç
Usulüne uygun bildirilen belirleyici deliller toplanmadan hüküm kurulması, kararın kaldırılmasına veya bozulmasına yol açabilir. Somut dosyanın delil ve tahkikat süreci yönünden incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
<!-- EDİTÖRYAL DOĞRULAMA NOTU - YAYIN ÖNCESİ KONTROL 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31.07.2026 tarihinde erişilebilen konsolide metni; Adalet Bakanlığı mevzuat bağlantısı; TBMM kanun bilgileri.
- Yargıtay 3. HD, 13.02.2020, 2019/5076 E., 2020/1280 K.
- HMK m. 25, 27, 31, 146, 184-186, 190 ve 194.
Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-146-mevcut-delillerle-davanin-aydinlanmasi-fc58df37.pdf Kontrol tarihi: 31.07.2026. -->
Sık Sorulan Sorular
Uyuşmazlıkla ilgili, usulüne uygun ve süresinde gösterilen delilleri değerlendirmelidir. İlgisiz, hukuka aykırı veya ispat konusu bakımından gereksiz deliller gerekçeyle reddedilebilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.