Yargılamanın Hâkim Tarafından Sevk ve İdaresi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Hâkimin yargılamayı yönetme yetkisi, uygunsuz veya ilgisiz dilekçenin yeniden düzenlenmesi ve usul düzeninin korunması.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 32
Yargılamanın sevk ve idaresi
(1) Yargılamayı, hâkim sevk ve idare eder; yargılama düzeninin bozulmaması için gerekli her türlü tedbiri alır.
(2) Okunamayan veya uygunsuz yahut ilgisiz olan dilekçenin yeniden düzenlenmesi için uygun bir süre verilir ve bu dilekçe dosyada kalır. Verilen süre içinde yeni bir dilekçe düzenlenmezse, tekrar süre verilemez.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Davanın vakıalarını taraflar getirir; fakat yargılamanın düzenli, makul sürede ve usule uygun yürütülmesinden hâkim sorumludur. HMK m. 32, hâkime yargılama düzenini koruma ve okunamayan, ilgisiz veya uygunsuz dilekçenin yeniden düzenlenmesini isteme yetkisi verir.
i. Hukuki Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı
Sevk ve idare; duruşma günü verilmesi, tebligat, dosyanın işlem sırası ve duruşma düzeni gibi şekli işlemler yanında, kanunun izin verdiği ölçüde yargılamanın açıklığa kavuşturulmasına yönelik yönetim tedbirlerini kapsar. Bu yetki tarafların iddia ve savunma yükünü hâkimin üstlenmesi anlamına gelmez.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 32/1’e göre yargılamayı hâkim sevk ve idare eder ve düzenin bozulmaması için gerekli tedbirleri alır. İkinci fıkraya göre okunamayan, uygunsuz veya ilgisiz dilekçenin yeniden düzenlenmesi için uygun süre verilir; ilk dilekçe dosyada kalır ve sürede yeni dilekçe verilmezse ikinci kez süre tanınmaz. Hâkimin davayı aydınlatma ödevi HMK m. 31; hukuki dinlenilme hakkı HMK m. 27 ile sınır ve içerik kazanır.
iii. Uygulamada Nasıl Değerlendirilir?
Mahkeme, hakaret içeren veya uyuşmazlıkla ilgisiz uzun açıklamalar bulunan dilekçeyi doğrudan yok saymamalı; yeniden düzenleme için süre vermelidir. İlk dilekçe dosyadan çıkarılmaz. Hâkim, yargılama düzenini sağlarken tarafsızlığını korumalı ve bir taraf adına yeni vakıa veya delil yaratmamalıdır.
iv. Yargıtay Uygulaması
Hukuk Genel Kurulu kararlarında, iddia ve savunma sınırlarını aşan aşağılayıcı ifadeler içeren dilekçenin HMK m. 32/2 uyarınca yeniden düzenlettirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Başka kararlarda hâkimin sevk ve aydınlatma yetkisi kapsamında, usulüne uygun biçimde dayanılan yemin delilinin taraflara hatırlatılabileceği belirtilmiştir.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Dilekçe; uyuşmazlıkla bağlantılı vakıa, hukuki neden ve sonuç talebi etrafında kurulmalıdır. Kişisel saldırı, mahkemeyi hedef alan ifadeler ve dosyayla ilgisiz belgeler çıkarılmalıdır. Mahkemenin verdiği yeniden düzenleme süresi kaçırılmamalı; yeni metin ilk dilekçedeki haklı iddia ve talepleri kaybettirmeyecek şekilde hazırlanmalıdır.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Madde özel görev veya yetki kuralı getirmez. Yeniden düzenleme için süre hâkim tarafından belirlenir ve kural olarak ikinci kez süre verilemez. Bu ara işlemin kanun yoluna etkisi, nihai kararla birlikte ve somut hak kaybı çerçevesinde değerlendirilir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma tutanakları, ara kararlar ve dilekçeler yargılamanın sevkine ilişkin uyuşmazlıkta temel kayıtlardır. Hâkimin taraflardan birine eşitsiz davranıldığı iddiası, somut usul işlemleri ve tutanaklarla gösterilmelidir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
- Hâkimin sevk yetkisini sınırsız takdir sanmak.
- Uygunsuz dilekçeyi doğrudan dosyadan çıkarmak.
- Yeniden düzenleme için verilen süreyi kaçırmak.
- Hâkimin davayı aydınlatma ödevini tarafın ispat yükünü üstlenmesi gibi yorumlamak.
- Dilekçede kişisel saldırı ve ilgisiz anlatıma yer vermek.
x. Hukuki Değerlendirme
Yargılamanın sevk ve idaresi, keyfî müdahale değil, tarafların eşit ve düzenli biçimde dinlenmesini sağlayan usul yetkisidir. Taraflar da dilekçelerini hukuki tartışma sınırında tutarak bu düzenin kurulmasına katkı sağlamalıdır.
xi. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xii. Kaynaklar ve Doğrulama Notu
Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
- İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-32-yargilamanin-sevk-ve-idaresi-af51c4cd.pdf
Sık Sorulan Sorular
HMK m. 32/2, ilk dilekçenin dosyada kalacağını açıkça belirtir; yeniden düzenleme istenir.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
- HMK 23Yargı Yeri Belirlenmesinde İnceleme Usulü ve Sonuçları: HMK Madde 23
- HMK 35HMK 35: Hâkimin Çekinme Kararının Sonuçları
- HMK 37HMK Madde 37: Hâkimin Bizzat Çekilmemesi Hâli
- HMK 39HMK Madde 39: Hâkimin Çekilme Kararının İncelenmesi
- HMK 40HMK 40: Hâkimin Reddi Talebini İncelemeye Yetkili Merci
- HMK 41Hakimin Reddi Talebinin Geri Çevrilmesi | HMK Madde 41
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 151HMK Madde 151 Kapsamında Duruşma DüzeniDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 146HMK Madde 146: Mevcut Delillerle Davanın AydınlanmasıOrtak hüküm · HMK m. 27 ve 1 hüküm daha
- HMK 133Karşı Dava Nasıl ve Ne Zaman Açılır? HMK Madde 133Ortak hüküm · HMK m. 31
- HMK 179Islahın Davaya Etkisi ve Sonuçları | HMK Madde 179Ortak hüküm · HMK m. 31
- HMK 308Davayı Kabulün Şartları, Şekli ve Hukuki Sonuçları: HMK Madde 308Ortak hüküm · HMK m. 31
- HMK 135HMK Madde 135: Karşı Davada Uygulanacak HükümlerÜçüncü derece · HMK m. 31 ve HMK m. 133 üzerinden
- HMK 175HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak HükümlerÜçüncü derece · HMK m. 27 ve HMK m. 263 üzerinden
- HMK 243Tanığın Davet Edilmesi, Hazır Tanık ve Kesin Süre: HMK Madde 243Üçüncü derece · HMK m. 27 ve HMK m. 242 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.