Yargılamanın Hâkim Tarafından Sevk ve İdaresi

Sevk ve idare; duruşma günü verilmesi, tebligat, dosyanın işlem sırası ve duruşma düzeni gibi şekli işlemler yanında, kanunun izin verdiği ölçüde yargılamanın açıklığa kavuşturulmasına yönelik yönetim tedbirlerini kapsar. Bu yetki tarafların iddia ve savunma yükünü hâkimin üstlenmesi anlamına gelmez.

HMK m. 32/1’e göre yargılamayı hâkim sevk ve idare eder ve düzenin bozulmaması için gerekli tedbirleri alır. İkinci fıkraya göre okunamayan, uygunsuz veya ilgisiz dilekçenin yeniden düzenlenmesi için uygun süre verilir; ilk dilekçe dosyada kalır ve sürede yeni dilekçe verilmezse ikinci kez süre tanınmaz. Hâkimin davayı aydınlatma ödevi HMK m. 31; hukuki dinlenilme hakkı HMK m. 27 ile sınır ve içerik kazanır.

Mahkeme, hakaret içeren veya uyuşmazlıkla ilgisiz uzun açıklamalar bulunan dilekçeyi doğrudan yok saymamalı; yeniden düzenleme için süre vermelidir. İlk dilekçe dosyadan çıkarılmaz. Hâkim, yargılama düzenini sağlarken tarafsızlığını korumalı ve bir taraf adına yeni vakıa veya delil yaratmamalıdır.

Hukuk Genel Kurulu kararlarında, iddia ve savunma sınırlarını aşan aşağılayıcı ifadeler içeren dilekçenin HMK m. 32/2 uyarınca yeniden düzenlettirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Başka kararlarda hâkimin sevk ve aydınlatma yetkisi kapsamında, usulüne uygun biçimde dayanılan yemin delilinin taraflara hatırlatılabileceği belirtilmiştir.

Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.

Dilekçe; uyuşmazlıkla bağlantılı vakıa, hukuki neden ve sonuç talebi etrafında kurulmalıdır. Kişisel saldırı, mahkemeyi hedef alan ifadeler ve dosyayla ilgisiz belgeler çıkarılmalıdır. Mahkemenin verdiği yeniden düzenleme süresi kaçırılmamalı; yeni metin ilk dilekçedeki haklı iddia ve talepleri kaybettirmeyecek şekilde hazırlanmalıdır.

Madde özel görev veya yetki kuralı getirmez. Yeniden düzenleme için süre hâkim tarafından belirlenir ve kural olarak ikinci kez süre verilemez. Bu ara işlemin kanun yoluna etkisi, nihai kararla birlikte ve somut hak kaybı çerçevesinde değerlendirilir.

Duruşma tutanakları, ara kararlar ve dilekçeler yargılamanın sevkine ilişkin uyuşmazlıkta temel kayıtlardır. Hâkimin taraflardan birine eşitsiz davranıldığı iddiası, somut usul işlemleri ve tutanaklarla gösterilmelidir.

• Hâkimin sevk yetkisini sınırsız takdir sanmak.
• Uygunsuz dilekçeyi doğrudan dosyadan çıkarmak.
• Yeniden düzenleme için verilen süreyi kaçırmak.
• Hâkimin davayı aydınlatma ödevini tarafın ispat yükünü üstlenmesi gibi yorumlamak.
• Dilekçede kişisel saldırı ve ilgisiz anlatıma yer vermek.

Yargılamanın sevk ve idaresi, keyfî müdahale değil, tarafların eşit ve düzenli biçimde dinlenmesini sağlayan usul yetkisidir. Taraflar da dilekçelerini hukuki tartışma sınırında tutarak bu düzenin kurulmasına katkı sağlamalıdır.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
• İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-32-yargilamanin-sevk-ve-idaresi-af51c4cd.pdf