HMK Madde 39: Hâkimin Çekilme Kararının İncelenmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.39:

(1) Hâkim, taraflardan birinin ret talebi üzerine veya kendiliğinden çekilme yönünde görüş bildirirse, ret talebini incelemeye yetkili merci, bu çekilmenin kanuna uygun olup olmadığına karar verir.

Taraf, HMK m.36'daki sebeplere dayanarak hâkimin reddini isteyebilir. Hâkim bu talebe karşı görüş bildirir. Hâkim ayrıca tarafsızlık görünümünü korumak amacıyla kendiliğinden çekilme yönünde görüş açıklayabilir.

Hâkimin ret isteminin reddi gerektiğini söylemesi çekilme değildir; bu durumda HMK m.42'deki ret incelemesi yapılır. Çekilme yönünde görüş varsa HMK 39 uyarınca ayrıca uygunluk kararı verilmelidir.

Merci, ileri sürülen olayın kanundaki yasaklılık veya ret sebepleriyle bağlantısını, hâkimin açıklamasını ve dosya kapsamını değerlendirir. Çekilmenin kabulü hâlinde dosya başka hâkime verilir; uygun bulunmazsa hâkim yargılamaya devam eder.

Amaç, hâkimin keyfî biçimde dosyadan ayrılmasını da tarafsızlık şüphesine rağmen davaya devam etmesini de önlemektir.

HMK m.34-35 hâkimin yasaklılığı, m.36 ret sebepleri, m.38 ret usulü, m.40-43 inceleme mercii ve kanun yolları bakımından birlikte uygulanır.

Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 02.06.2015 tarihli, 2015/6541 E. ve 2015/5170 K. sayılı kararında; reddi istenen hâkimin çekilme yönünde görüş bildirmesine rağmen merciin bu görüş hakkında olumlu veya olumsuz karar vermeden doğrudan ret talebini reddetmesi hukuka aykırı bulunmuştur.

Yargıtay, çekilme görüşünün ayrı bir usul konusu olduğunu ve merci tarafından açık hükme bağlanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Ret talebi süresinde ve sebepleri somutlaştırılarak yapılmalıdır. Ret sebebinin öğrenilmesinden sonraki ilk işlemde ileri sürülmemesi talebin reddine yol açabilir. Hâkim, kanunun izin verdiği zorunlu işlemler dışında inceleme sonuçlanana kadar esasa ilişkin işlem yapmamalıdır.

Kötüniyetli ret talebinde disiplin para cezası riski vardır. Bu nedenle ret talebi, karardan memnuniyetsizlik veya sırf yargılamayı geciktirme amacıyla kullanılmamalıdır.

Duruşma tutanakları, hâkimin taraflarla ilişkisi, önceki dosyalar ve dışa yansıyan davranışlar delil olabilir. Yalnız aleyhe ara karar verilmesi veya delil talebinin reddi, tek başına ret sebebi değildir.

Başvuruda olaylar tarih sırasıyla açıklanmalı ve hangi HMK 36 sebebine dayandığı gösterilmelidir.

Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.

• Aleyhe karar veren hâkimi doğrudan taraflı kabul etmek.
• Ret talebini öğrenmeden sonra ilk işlemde ileri sürmemek.
• Hâkimin reddi yönündeki görüş ile çekilme görüşünü karıştırmak.
• Merciin çekilme hakkında ayrı karar vermesi gerektiğini gözden kaçırmak.

Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

• Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-39-cekilme-kararinin-incelenmesi-bf41345e.pdf
• Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
• Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
• Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.