Eski Hâle Getirme Talebinin Şartları: HMK Madde 95
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Kusur olmaksızın kaçırılan kesin sürelerde eski hâle getirme şartları, iki haftalık başvuru süresi, deliller ve kanun yolu uygulaması açıklanır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 95
Talep
(1) Elde olmayan sebeplerle, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse, eski hâle getirme talebinde bulunabilir.
(2) Süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca, eski hâle getirme dışında, başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa, eski hâle getirme talebinde bulunulamaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Sürenin kaçırılması kural olarak usul işlemi yapma hakkını sona erdirir. Ancak taraf veya vekil, elde olmayan bir nedenle kanuni ya da hâkimin kesin olarak belirlediği süreyi kaçırmışsa HMK 95 kapsamında eski hâle getirme talep edebilir.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Eski hâle getirme, her süre kaçırmayı telafi eden genel bir mazeret kurumu değildir. Kusursuz engel, başka hukuki yol bulunmaması, süresinde başvuru ve kaçırılan işlemin aynı anda tamamlanması gerekir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
Elde olmayan sebeplerle kanuni veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde işlem yapamayan kişi eski hâle getirme talep edebilir. Aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu yol kullanılamaz. HMK 96’ya göre talep engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılır; HMK 97 uyarınca kaçırılan işlem de aynı sürede tamamlanır.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Kurum usul sürelerine ilişkindir. Maddi hukuktaki zamanaşımı veya hak düşürücü süreler, özel kanunda açık düzenleme olmadıkça HMK 95 ile canlandırılamaz. Sıradan unutma, iş yoğunluğu veya dosya takibindeki organizasyon eksikliği kural olarak elde olmayan sebep değildir.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Temel süre, engelin ortadan kalkmasından itibaren iki haftadır. İlk derece ve istinaf yargılamasında kural olarak en geç nihai karar verilinceye kadar talep mümkündür; nihai karar tarafın yokluğunda verilmişse tahkikat aşamasında kaçırılan süreler için karar sonrasında da talep gündeme gelebilir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Hastane kayıtları, ağır hastalık raporu, doğal afet, ulaşımın fiilen kesilmesi, tutukluluk veya UYAP’ın resmî arıza kayıtları delil olabilir. Raporun yalnız varlığı değil, işlemi yapmayı gerçekten engelleyip engellemediği incelenir. Vekilin tevkil imkânı da değerlendirmede önem taşıyabilir.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 03.01.2017 tarihli, 2016/18369 E., 2017/35 K. sayılı kararında vekilin kararı müvekkile bildirmemesi veya kanun yoluna başvurmamasının vekil ile müvekkil arasındaki iç ilişki olduğu ve tek başına eski hâle getirme sebebi oluşturmayacağı kabul edilmiştir.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Kurum, usul disiplinini korurken kusursuz tarafın adalete erişimini güvence altına alır. Bu nedenle “elde olmayan sebep” dar, fakat aşırı şekilci olmayan bir değerlendirmeye tabidir.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dilekçede “sağlık sorunu yaşandı” demek yerine rahatsızlığın hangi tarihlerde hangi işlemi neden imkânsız kıldığı açıklanmalıdır. Engelin kalkış tarihi belgeyle gösterilmeli ve kaçırılan işlem mutlaka aynı anda yapılmalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Kaçırılan işlemi talep dilekçesine eklememek
- İş yoğunluğunu elde olmayan sebep saymak
- Engelin kalktığı tarihi açıklamamak
- Maddi hukuk süresine HMK 95 uygulamak
- Vekilin basit ihmalini müvekkil yönünden otomatik mazeret kabul etmek
xi. Hukuki Değerlendirme
Eski hâle getirmede belirleyici olan mazeretin ağırlığı kadar başvurunun usulüdür. İki haftalık süre, delillendirme ve kaçırılan işlemin eş zamanlı yapılması birlikte sağlanmalıdır.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 95-101: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 1. HD, 03.01.2017, 2016/18369 E., 2017/35 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-95-talep-2822f04c.pdf
Sık Sorulan Sorular
Engelin ortadan kalkmasından itibaren iki haftadır.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Eski Hâle Getirme — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.