Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 45 Kapsamında Zabıt Kâtibinin Yasaklılığı ve Reddi
Zabıt kâtibinin yasaklılığı ve reddi, başvuru usulü, inceleme mercii, kesin karar ve Yargıtay uygulaması hakkında açıklamalar. Güncel uygulama.
Zabıt kâtibi, duruşma ve işlemlerin güvenilir biçimde tutanağa geçirilmesinde doğrudan rol oynar. Bu nedenle hâkimin yasaklılığı ve reddine ilişkin bazı güvenceler, HMK madde 45 ile zabıt kâtibi bakımından da uygulanır.
Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Zabıt kâtibi hakkında HMK madde 34 ve 36’daki sebeplere dayanılarak ret talep edilebilir. Kâtip, yasaklılık sebebini kendisi bildirerek görevden çekinme talebinde de bulunabilir. Hâkim ve zabıt kâtibinin aynı işte birlikte reddi veya çekinmesi istenirse, iki talep aynı merci tarafından değerlendirilir.
HMK Madde 45 Hükmü
“Davada görevli zabıt kâtibi hakkında 34 ve 36 ncı maddelerde düzenlenen sebeplerden birisiyle ret talebinde bulunulabilir. Ret talebi, zabıt kâtibinin görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanır. Bu konuda verilecek kararlar kesindir.”
Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları, kâtibin yasaklılık sebebini bildirerek çekinmesini ve hâkimle birlikte ret hâlinde ortak incelemeyi düzenler. Kararın kesin olması, zabıt kâtibine ilişkin ret kararının tek başına ayrı bir kanun yoluna götürülememesi anlamına gelir; nihai hükme etkisi varsa usul itirazı kanun yolu aşamasında tartışılabilir.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 34 ve 36’daki yasaklılık ve ret sebepleri madde 45’in temelini oluşturur. Tutanakların düzenlenmesi ve imzalanmasına ilişkin HMK madde 154-156 da zabıt kâtibinin işlevi bakımından önemlidir.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 11.05.2017 tarihli, 2015/16409 E. ve 2017/4320 K. sayılı kararında, yargılamada görev alan zabıt kâtibinin davacılardan birinin oğlu olduğu iddiası ileri sürülmüş; mahkemenin bu iddiayı HMK madde 34 ve 45 kapsamında araştırmadan hüküm kurması bozma nedeni sayılmıştır.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Zabıt kâtibinin tarafsızlığı, hâkimin tarafsızlığı kadar karar verme yetkisiyle ilgili olmasa da tutanağın doğruluğu ve yargılamaya güven açısından önemlidir. Bu nedenle akrabalık, tarafla süregelen dava veya ciddi husumet gibi somut ilişkiler dikkate alınır.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Kâtibin kimliği ve ret sebebi duruşma tutanağından veya dosya işlemlerinden öğrenildiğinde talep gecikmeden sunulmalıdır. Özellikle akrabalık iddiası nüfus kayıtlarıyla; devam eden dava iddiası UYAP kayıtları veya dosya bilgileriyle desteklenmelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
HMK madde 45, hâkimin reddindeki gibi ayrı ve açık bir süre düzenlememiştir. Ancak dürüstlük kuralı ve usuli hakların zamanında kullanılması gereği, sebep öğrenilir öğrenilmez talepte bulunulmalıdır. Ret talebini kâtibin görev yaptığı mahkeme karara bağlar; karar kesindir.
İspat, Delil ve Usul Sorunları
Nüfus kayıtları, dava dosyaları, yazılı iletişim, tutanaklar ve somut ilişkiyi gösteren belgeler kullanılabilir. Sadece tutanağın tarafın istediği şekilde düzenlenmemesi, tek başına ret sebebi oluşturmaz; tutanak yanlışsa usulüne uygun düzeltme ve kayıt talebi ayrıca yapılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
Zabıt kâtibinin görevini hâkimle aynı görmek, her tutanak uyuşmazlığını tarafsızlık sorunu saymak, ret sebebini belgesiz ileri sürmek ve iddiayı nihai hükümden sonra ilk kez gündeme getirmek sık rastlanan hatalardır.
Hukuki Değerlendirme
Zabıt kâtibinin reddi küçük bir teknik ayrıntı değildir. Tutanak, yargılama işlemlerinin resmî kaydı olduğundan kâtibin taraflarla bağı veya ciddi husumeti, somut biçimde ileri sürüldüğünde araştırılmalıdır. Buna karşılık ret kurumu tutanak düzeltme mekanizmasının yerine geçmez.
Sonuç
Zabıt kâtibinin tarafsızlığını etkileyen bir durumun zamanında bildirilmemesi, sonraki aşamalarda ispat güçlüğü yaratabilir. Somut dosyanın HMK madde 45 yönünden incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
<!-- EDİTÖRYAL DOĞRULAMA NOTU - YAYIN ÖNCESİ KONTROL 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31.07.2026 tarihinde erişilebilen konsolide metni; Adalet Bakanlığı mevzuat bağlantısı; TBMM kanun bilgileri.
- Yargıtay 20. HD, 11.05.2017, 2015/16409 E., 2017/4320 K.
- HMK m. 34, 36, 45 ve 154-156.
Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-45-zabit-katibinin-yasakliligi-ve-reddi-e8637046.pdf Kontrol tarihi: 31.07.2026. -->
Sık Sorulan Sorular
Kâtibin görev yaptığı mahkeme karar verir. Hâkimle birlikte ret istenmişse hâkimin reddini inceleyen merci iki talebi birlikte karara bağlar.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.