Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevleri Nelerdir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 4. maddesine göre sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın başlıca şu dava ve işlere bakar:

• İcra ve İflas Kanunu'ndaki ilamsız tahliye hükümleri saklı kalmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları dâhil tüm uyuşmazlıklar ve bunlara karşı açılan davalar,
• Taşınır veya taşınmaz mal ya da hakkın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi davaları,
• Taşınır ve taşınmaz mallarda yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalar,
• HMK veya başka kanunların sulh hukuk mahkemesini ya da sulh hukuk hâkimini görevli kıldığı diğer dava ve işler.

Görev kuralları kamu düzenindendir. Mahkeme, taraflar ileri sürmese dahi görevli olup olmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden inceler.

Kira sözleşmesinden doğan tahliye, kira alacağı, kira bedelinin tespiti, uyarlama, depozito, kiralananın ayıplı olması ve sözleşmenin sona ermesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda kural olarak sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Taşınmazın konut, çatılı işyeri veya başka nitelikte olması görev bakımından tek başına belirleyici değildir.

Bununla birlikte sözleşmenin başlığında "kira" yazması her durumda sulh hukuk mahkemesini görevli hâle getirmez. Araçla birlikte sürücü sağlanması, ekipmanla beraber sürekli hizmet verilmesi veya işletme organizasyonunun devri gibi karma sözleşmelerde baskın edimin belirlenmesi gerekir. İlişkinin esasını hizmet, eser veya ticari işletme devri oluşturuyorsa görev başka bir mahkemeye ait olabilir.

Dava Şartı Arabuluculuk

1 Eylül 2023 tarihinden itibaren, İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız tahliye yoluna ilişkin istisna dışında, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. Aynı zorunluluk ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar için de geçerlidir. Son tutanak dava dilekçesine eklenmezse mahkeme usuli işlem yaparak eksikliğin tamamlanmasını ister; arabuluculuğa hiç başvurulmamışsa dava usulden reddedilir.

Paylı veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır ve taşınmazların aynen bölünmesi ya da satış yoluyla ortaklığın sona erdirilmesi istemleri sulh hukuk mahkemesinde görülür. Taşınmazın değerinin yüksek olması görevi değiştirmez.

Ortaklığın giderilmesi davası, bütün paydaşların davada yer almasını gerektirir. Tapu kayıtları, mirasçılık belgeleri, pay oranları, muhdesat iddiaları ve taşınmaz üzerindeki takyidatlar başlangıçta incelenmelidir. Muhdesatın kime ait olduğu konusunda ciddi uyuşmazlık varsa bu sorun ayrı bir dava veya bekletici mesele gerektirebilir.

HMK 4 kapsamında sulh hukuk mahkemesinin görevi, yalnız zilyetliğin korunmasına yönelen davalarla sınırlıdır. Mülkiyet hakkının tespiti, tapu iptali ve tescil ya da ayni hak sahipliğinin çözümü isteniyorsa uyuşmazlık artık yalnız zilyetlik davası değildir. Bu ayrım, görevli mahkemenin belirlenmesinde doğrudan önem taşır.

Sulh hukuk mahkemeleri çekişmesiz yargı alanında da geniş bir görev üstlenir. Mirasçılık belgesi verilmesi, vasiyetnamenin açılması, terekenin korunmasına yönelik bazı önlemler, vesayet işleri ve kira hukukuna ilişkin özel başvurular bunlara örnektir. Her başvuruda ilgili özel kanunun görev ve yetki hükmü ayrıca kontrol edilmelidir.

Görev ile yetki aynı kavram değildir. Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise coğrafi olarak hangi yerdeki mahkemenin davayı göreceğini belirler. Kira davalarında genel yetki, sözleşmenin ifa yeri ve taşınmazın bulunduğu yer gibi kurallar birlikte değerlendirilebilir. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki gündeme gelebilir. Ortaklığın giderilmesi davasında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Yargıtay uygulamasında uyuşmazlığın adı değil, tarafların gerçek edimleri esas alınır. Sözleşme kira, hizmet ve başka unsurları birlikte içeriyorsa baskın unsur tespit edilir. Ayrıca görev kamu düzenine ilişkin olduğundan, ilk derece mahkemesi kadar bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay da görev sorununu kendiliğinden gözetir.

Kaynak metinlerde yer alan bazı karar künyeleri bağımsız karar veri tabanında tam metinle doğrulanamadığından bu makaleye numara verilerek aktarılmamıştır. Somut dosyada kullanılacak içtihadın güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir.

1. Sözleşmenin başlığına bakarak görev belirlemek.
2. Kira veya ortaklığın giderilmesi davasından önce zorunlu arabuluculuğa başvurmamak.
3. Görev ile yetkiyi birbirine karıştırmak.
4. Ortaklığın giderilmesi davasında bütün paydaşları taraf göstermemek.
5. Zilyetliğin korunması talebiyle mülkiyet uyuşmazlığını aynı şey saymak.

Sulh hukuk mahkemesinin görev alanı ilk bakışta açık görünse de karma sözleşmeler, ayni hak-zilyetlik ayrımı, miras ortaklığı ve dava şartı arabuluculuk uygulamada sık hata üreten alanlardır. Dava dilekçesinde talebin hukuki niteliği, taraf yapısı ve ön koşullar birlikte kurulmadığında uyuşmazlık esasa girilmeden uzayabilir.

Bu tür uyuşmazlıklarda yanlış mahkemeye başvurulması, zorunlu arabuluculuğun atlanması veya taraf teşkilinin eksik kurulması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.