Hâkimin Hukuki Sorumluluğu Nedeniyle Açılacak Davalarda Görevli Mahkeme
· ≈4 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Hâkimlerin yargısal faaliyetinden doğan tazminat davalarında devletin sorumluluğu, görevli Yargıtay dairesi ve dava şartları.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 47
Davaların açılacağı mahkeme
(1) (Değişik: 1/4/2015-6644/3 md.) Devlet aleyhine açılan tazminat davası, ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından dolayı, Yargıtay ilgili hukuk dairesinde; Yargıtay Başkan ve üyeleri ile kanunen onlarla aynı konumda olanların fiil ve kararlarından dolayı Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. Dava, bu dairenin Başkan ve üyelerinin fiil ve kararlarından dolayı ise yargılama Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesinde yapılır. Verilen kararların temyiz incelemesi Hukuk Genel Kurulunca yapılır. Temyiz incelemesine, kararı veren başkan ile üyeler katılamaz.
(2) Devletin sorumlu hâkime karşı açacağı rücu davası, tazminat davasını karara bağlamış olan mahkemede görülür.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Bir mahkeme kararının hatalı bulunması, tek başına hâkimin hukuki sorumluluğunu doğurmaz. HMK m. 46’da sınırlı biçimde düzenlenen sorumluluk sebeplerinden birinin gerçekleşmesi, zarar ve uygun illiyet bağının bulunması gerekir. HMK m. 47 ise bu istisnai davanın hangi mahkemede açılacağını belirler.
i. Hukuki Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı
Dava doğrudan hâkime karşı değil, Devlet aleyhine açılır. Düzenleme yargı bağımsızlığını korurken, ağır ve kanunda belirtilen yargısal davranışlardan zarar gören kişi için özel bir tazminat yolu oluşturur. Olağan kanun yolu denetimi ile hâkimin hukuki sorumluluğu birbirinden ayrıdır; istinaf veya temyizde kararın bozulması otomatik tazminat sebebi değildir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 47’ye göre ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından doğan Devlet aleyhine tazminat davası, Yargıtay ilgili hukuk dairesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. Yargıtay Başkan ve üyeleri ile kanunen aynı konumdakilerin fiil ve kararlarından doğan davalar Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesinde; dava bu dairenin başkan ve üyelerinin fiil ve kararlarına ilişkinse Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesinde görülür. Verilen kararların temyiz incelemesini Hukuk Genel Kurulu yapar. Devletin sorumlu hâkime rücu davası, tazminat davasını karara bağlayan mahkemede görülür. Dava sebepleri ve usul şartları HMK m. 46 ve 48 ile birlikte incelenmelidir.
iii. Uygulamada Nasıl Değerlendirilir?
Dilekçede yalnızca “karar hukuka aykırıdır” denilmesi yeterli değildir. Hangi HMK m. 46 sebebine dayanıldığı, hâkimin hangi somut işleminin bu sebebi oluşturduğu, olağan kanun yollarının sonucu, gerçekleşen zarar ve zarar ile işlem arasındaki bağ ayrı ayrı açıklanmalıdır. Dava, sonuç alınamayan her yargılamanın devamı niteliğinde kullanılamaz.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay ve Hukuk Genel Kurulu uygulamasında görevli dairenin belirlenmesinde, sorumluluğu ileri sürülen yargı mensubunun sıfatı ve yargısal işlemin hangi aşamada yapıldığı esas alınır. İlk derece hâkimiyle birlikte temyiz incelemesini yapan Yargıtay üyelerinin de sorumluluğu ileri sürülmüşse, dava yalnız ilk derece hâkimine ilişkinmiş gibi değerlendirilemez. Kanunda gösterilen özel görev kuralı kamu düzenindendir.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Tazminata dayanak dosyanın tamamı, kesinleşme şerhi, kanun yolu kararları ve zararı gösteren belgeler temin edilmelidir. Hâkimin yorumu veya delil takdiriyle, açıkça kanunda sayılan sorumluluk nedenleri birbirinden ayrılmalıdır. Aynı olay hakkında disiplin veya ceza soruşturması bulunması hukuk davasının koşullarını kendiliğinden ispatlamaz.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Süre ve dava koşulları HMK m. 46-48 çerçevesinde, işlem tarihi ve hükmün kesinleşme durumu gözetilerek belirlenir. Bu davalarda genel görev kuralları uygulanmaz; dilekçenin doğrudan kanunda gösterilen Yargıtay hukuk dairesine yöneltilmesi gerekir. Yanlış mahkemeye başvuru ciddi zaman ve gider kaybı doğurabilir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Esas yargılama dosyası en önemli delildir. Ara kararlar, duruşma tutanakları, tebligatlar, bilirkişi raporları, kanun yolu kararları ve kesinleşme kayıtları birlikte incelenir. Maddi zarar talebi hesap ve belgeyle; manevi zarar talebi ise olayın ağırlığı ve kişilik değerlerine etkisiyle somutlaştırılmalıdır.
ix. Sık Yapılan Hatalar
- Kararın bozulmasını otomatik hâkim sorumluluğu saymak.
- Davayı doğrudan hâkime yöneltmek.
- HMK m. 46’daki sorumluluk sebebini açıkça göstermemek.
- Görevli Yargıtay dairesini yanlış belirlemek.
- Zarar ve illiyet bağını belgelememek.
x. Hukuki Değerlendirme
Hâkimin hukuki sorumluluğu, olağan kanun yollarının yerine geçen genel bir tazminat mekanizması değildir. Başarı şansı, kararın yanlış olduğu iddiasından çok, kanunda sınırlı olarak sayılan sorumluluk sebebinin somut olgularla ortaya konulmasına bağlıdır.
xi. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xii. Kaynaklar ve Doğrulama Notu
Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
- İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-47-davalarin-acilacagi-mahkeme-e298124b.pdf
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Kanuni sistemde dava Devlet aleyhine açılır; Devletin şartları varsa hâkime rücu imkânı vardır.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
- HMK 40HMK 40: Hâkimin Reddi Talebini İncelemeye Yetkili Merci
- HMK 41Hakimin Reddi Talebinin Geri Çevrilmesi | HMK Madde 41
- HMK 42Hakimin Reddi Talebi Nasıl İncelenir? HMK Madde 42
- HMK 43HMK 43: Hâkimin Reddi Kararına Karşı İstinaf
- HMK 50HMK 50 Taraf Ehliyeti
- HMK 51Dava Ehliyeti, Yasal Temsil ve Eksikliğin Giderilmesi: HMK Madde 51