Hâkimin Hukuki Sorumluluğu Nedeniyle Açılacak Davalarda Görevli Mahkeme

Dava doğrudan hâkime karşı değil, Devlet aleyhine açılır. Düzenleme yargı bağımsızlığını korurken, ağır ve kanunda belirtilen yargısal davranışlardan zarar gören kişi için özel bir tazminat yolu oluşturur. Olağan kanun yolu denetimi ile hâkimin hukuki sorumluluğu birbirinden ayrıdır; istinaf veya temyizde kararın bozulması otomatik tazminat sebebi değildir.

HMK m. 47’ye göre ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından doğan Devlet aleyhine tazminat davası, Yargıtay ilgili hukuk dairesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. Yargıtay Başkan ve üyeleri ile kanunen aynı konumdakilerin fiil ve kararlarından doğan davalar Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesinde; dava bu dairenin başkan ve üyelerinin fiil ve kararlarına ilişkinse Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesinde görülür. Verilen kararların temyiz incelemesini Hukuk Genel Kurulu yapar. Devletin sorumlu hâkime rücu davası, tazminat davasını karara bağlayan mahkemede görülür. Dava sebepleri ve usul şartları HMK m. 46 ve 48 ile birlikte incelenmelidir.

Dilekçede yalnızca “karar hukuka aykırıdır” denilmesi yeterli değildir. Hangi HMK m. 46 sebebine dayanıldığı, hâkimin hangi somut işleminin bu sebebi oluşturduğu, olağan kanun yollarının sonucu, gerçekleşen zarar ve zarar ile işlem arasındaki bağ ayrı ayrı açıklanmalıdır. Dava, sonuç alınamayan her yargılamanın devamı niteliğinde kullanılamaz.

Yargıtay ve Hukuk Genel Kurulu uygulamasında görevli dairenin belirlenmesinde, sorumluluğu ileri sürülen yargı mensubunun sıfatı ve yargısal işlemin hangi aşamada yapıldığı esas alınır. İlk derece hâkimiyle birlikte temyiz incelemesini yapan Yargıtay üyelerinin de sorumluluğu ileri sürülmüşse, dava yalnız ilk derece hâkimine ilişkinmiş gibi değerlendirilemez. Kanunda gösterilen özel görev kuralı kamu düzenindendir.

Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.

Tazminata dayanak dosyanın tamamı, kesinleşme şerhi, kanun yolu kararları ve zararı gösteren belgeler temin edilmelidir. Hâkimin yorumu veya delil takdiriyle, açıkça kanunda sayılan sorumluluk nedenleri birbirinden ayrılmalıdır. Aynı olay hakkında disiplin veya ceza soruşturması bulunması hukuk davasının koşullarını kendiliğinden ispatlamaz.

Süre ve dava koşulları HMK m. 46-48 çerçevesinde, işlem tarihi ve hükmün kesinleşme durumu gözetilerek belirlenir. Bu davalarda genel görev kuralları uygulanmaz; dilekçenin doğrudan kanunda gösterilen Yargıtay hukuk dairesine yöneltilmesi gerekir. Yanlış mahkemeye başvuru ciddi zaman ve gider kaybı doğurabilir.

Esas yargılama dosyası en önemli delildir. Ara kararlar, duruşma tutanakları, tebligatlar, bilirkişi raporları, kanun yolu kararları ve kesinleşme kayıtları birlikte incelenir. Maddi zarar talebi hesap ve belgeyle; manevi zarar talebi ise olayın ağırlığı ve kişilik değerlerine etkisiyle somutlaştırılmalıdır.

• Kararın bozulmasını otomatik hâkim sorumluluğu saymak.
• Davayı doğrudan hâkime yöneltmek.
• HMK m. 46’daki sorumluluk sebebini açıkça göstermemek.
• Görevli Yargıtay dairesini yanlış belirlemek.
• Zarar ve illiyet bağını belgelememek.

Hâkimin hukuki sorumluluğu, olağan kanun yollarının yerine geçen genel bir tazminat mekanizması değildir. Başarı şansı, kararın yanlış olduğu iddiasından çok, kanunda sınırlı olarak sayılan sorumluluk sebebinin somut olgularla ortaya konulmasına bağlıdır.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
• İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-47-davalarin-acilacagi-mahkeme-e298124b.pdf