Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Kesin ve kesin olmayan yetki ayrımı, cevap dilekçesinde yetki itirazı, yetkili mahkemeyi gösterme zorunluluğu ve süresinde itirazın sonuçları.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 19
Yetki itirazının ileri sürülmesi
(1) Yetkinin kesin olduğu davalarda, mahkeme yetkili olup olmadığını, davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırmak zorundadır; taraflar da mahkemenin yetkisiz olduğunu her zaman ileri sürebilir.
(2) Yetkinin kesin olmadığı davalarda, yetki itirazının, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Yetki itirazında bulunan taraf, yetkili mahkemeyi; birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirir. Aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz.
(3) Mahkeme, yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi de gösterir.
(4) Yetkinin kesin olmadığı davalarda, davalı, süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetki itirazında bulunmazsa, davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Yetki, görevden farklı olarak çoğu davada tarafların süresinde itirazına bağlıdır. Kesin olmayan yetki itirazı cevap dilekçesinde ve kanunun aradığı içerikle yapılmazsa, başlangıçta yetkisiz olan mahkeme dahi davaya bakmaya yetkili hâle gelebilir.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Kesin yetkide mahkeme konuyu kendiliğinden inceler. Kesin olmayan yetki ise bir ilk itirazdır ve davalının usulüne uygun süresinde ileri sürmesine bağlıdır.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 19/1’e göre kesin yetkide mahkeme davanın sonuna kadar yetkisini resen araştırır; taraflar da her zaman ileri sürebilir. HMK 19/2’ye göre kesin olmayan yetki itirazı cevap dilekçesinde yapılmalı, yetkili mahkeme ve birden fazla seçenek varsa tercih edilen mahkeme gösterilmelidir. Aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz. Mahkeme yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi belirtir. Süresinde usulüne uygun itiraz yoksa davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Taşınmazın aynına ilişkin davalar gibi kesin yetki hâlleri kanunda açıkça düzenlenir. Sözleşmeden, haksız fiilden veya tüketici işleminden doğan bazı özel yetki kuralları seçimlik olabilir; “özel yetki” bulunması her zaman “kesin yetki” bulunduğu anlamına gelmez. Yetki sözleşmesi yalnız HMK 17-18 koşullarıyla geçerlidir.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Cevap dilekçesinde önce itirazın kesin olmayan yetkiye ilişkin olduğu, sonra hangi kanun hükmüne göre hangi mahkemenin yetkili olduğu açıklanmalıdır. “Mahkemeniz yetkisizdir” demek yeterli değildir. Birden fazla yetkili yer varsa davalı seçimini açıkça yapmalıdır. Mahkeme ilk itirazı ön incelemede karara bağlar.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Kesin olmayan yetki itirazı cevap süresinde ileri sürülmelidir. Cevap süresi kural olarak dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; ek süre verilmişse karar kapsamı dikkate alınır. Kesin yetki itirazı ise yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece resen incelenir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Yerleşim yeri kayıtları, sözleşme ve ifa yeri, şube adresi, haksız fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer, taşınmaz kaydı ve yetki sözleşmesi temel belgelerdir. Nüfus kaydı tek başına fiilî yerleşim yeri tartışmasını her zaman çözmeyebilir.
vii. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 01.11.2021 tarihli, 2021/8280 E., 2021/12335 K. sayılı kararında kesin olmayan yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmemesi hâlinde davanın açıldığı mahkemenin yetkili hâle geleceği belirtilmiştir. Yargıtay kararları, itirazda yetkili mahkemenin gösterilmemesini de itirazın dinlenmesine engel saymaktadır.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Kesin olmayan yetki kuralları taraf menfaatini korur; bu nedenle davalı itiraz etmezse kamu düzeni sorunu doğmaz. Kesin yetki ise uyuşmazlığın belirli yerde görülmesini kamusal veya güçlü koruma gerekçesiyle zorunlu kılar. Ayrımın açık yapılmaması, mahkemenin resen yetkisizlik kararı vererek taraf iradesine müdahale etmesine yol açar.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dava tebliğ edildiğinde görev ve yetki aynı gün incelenmelidir. İtirazda yalnız genel yetki mahkemesi değil, somut olayda gerçekten yetkili olan mahkeme gösterilmeli; seçimlik yetki seçenekleri arasından tercih yapılmalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Özel yetkiyi otomatik kesin yetki sanmak
- Yetki itirazını cevap dilekçesinden sonra ileri sürmek
- Yetkili mahkemeyi göstermemek
- Birden fazla yetkili mahkeme varken tercih belirtmemek
- Görev ve yetki kavramlarını birbirinin yerine kullanmak
xi. Hukuki Değerlendirme
Yetki itirazı içerik ve zaman bakımından sıkı bir ilk itirazdır. Doğru mahkemeyi göstermeyen veya süreyi kaçıran davalı, yetki savunmasını geri dönülmez biçimde kaybedebilir.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 5-19, 116-117
- Yargıtay 5. HD, 01.11.2021, 2021/8280 E., 2021/12335 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-19-yetki-itirazinin-ileri-surulmesi-2797541b.pdf
Sık Sorulan Sorular
Kesin olmayan yetkide cevap dilekçesinde ve cevap süresi içinde.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Yetki — İlgili Maddeler
- HMK 10HMK 10 Sözleşmeden Doğan Davalarda Yetki
- HMK 12HMK Madde 12: Taşınmazın Aynından Doğan Davalarda Yetki
- HMK 13HMK Madde 13 Kapsamında Karşı Davada Yetki
- HMK 14HMK Madde 14: Şubeler ve Tüzel Kişilerle İlgili Davalarda Yetki
- HMK 15Sigorta Sözleşmelerinden Doğan Davalarda Yetki: HMK Madde 15
- HMK 16Haksız Fiilden Doğan Davalarda Hangi Mahkeme Yetkilidir?
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 5Mahkemelerin Yetkisinde Genel Kural: HMK Madde 5Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 117İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülmesi ve İncelenmesiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 7Birden Fazla Davalıya Karşı Açılan Davalarda Yetkili MahkemeDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 8Bir Yerde Geçici Olarak Oturanlara Karşı Açılacak Davalarda YetkiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 116HMK Madde 116: İlk İtirazların KonusuDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiOrtak hüküm · HMK m. 116 ve 1 hüküm daha
- HMK 410HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili MahkemeOrtak hüküm · HMK m. 116 ve 1 hüküm daha
- HMK 133Karşı Dava Nasıl ve Ne Zaman Açılır? HMK Madde 133Ortak hüküm · HMK m. 13
- HMK 57İhtiyari Dava Arkadaşlığı ve HMK 57 UygulamasıOrtak hüküm · HMK m. 7
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiÜçüncü derece · HMK m. 116 ve HMK m. 129 üzerinden
- HMK 162HMK Madde 162: Dosyanın Hâkimin İncelemesine Hazır TutulmasıÜçüncü derece · HMK m. 117 ve HMK m. 163 üzerinden
- HMK 22HMK Madde 22: Yargı Yeri Belirlenmesinde İnceleme MerciÜçüncü derece · HMK m. 5 ve HMK m. 20 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Eser Sözleşmesi Nedir? Şartları, Ayıp, Bedel ve ZamanaşımıOrtak hüküm · HMK m. 12 ve 2 hüküm daha
- Taşınmaz Satış Sözleşmesi Nasıl Yapılır?Ortak hüküm · HMK m. 12 ve 2 hüküm daha
- Avukata Karşı Alacak ve Tazminat Davasında ZamanaşımıOrtak hüküm · HMK m. 17 ve 1 hüküm daha
- Cezai Şart (Ceza Koşulu) Nedir? Geçerlilik Şartları, Türleri ve İndirilmesiOrtak hüküm · HMK m. 17 ve 1 hüküm daha
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.