Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19
Kesin ve kesin olmayan yetki ayrımı, cevap dilekçesinde yetki itirazı, yetkili mahkemeyi gösterme zorunluluğu ve süresinde itirazın sonuçları.
Yetki, görevden farklı olarak çoğu davada tarafların süresinde itirazına bağlıdır. Kesin olmayan yetki itirazı cevap dilekçesinde ve kanunun aradığı içerikle yapılmazsa, başlangıçta yetkisiz olan mahkeme dahi davaya bakmaya yetkili hâle gelebilir.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Kesin yetkide mahkeme konuyu kendiliğinden inceler. Kesin olmayan yetki ise bir ilk itirazdır ve davalının usulüne uygun süresinde ileri sürmesine bağlıdır.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 19/1’e göre kesin yetkide mahkeme davanın sonuna kadar yetkisini resen araştırır; taraflar da her zaman ileri sürebilir. HMK 19/2’ye göre kesin olmayan yetki itirazı cevap dilekçesinde yapılmalı, yetkili mahkeme ve birden fazla seçenek varsa tercih edilen mahkeme gösterilmelidir. Aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz. Mahkeme yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi belirtir. Süresinde usulüne uygun itiraz yoksa davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.
Düzenlemenin Kapsamı
Taşınmazın aynına ilişkin davalar gibi kesin yetki hâlleri kanunda açıkça düzenlenir. Sözleşmeden, haksız fiilden veya tüketici işleminden doğan bazı özel yetki kuralları seçimlik olabilir; “özel yetki” bulunması her zaman “kesin yetki” bulunduğu anlamına gelmez. Yetki sözleşmesi yalnız HMK 17-18 koşullarıyla geçerlidir.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Cevap dilekçesinde önce itirazın kesin olmayan yetkiye ilişkin olduğu, sonra hangi kanun hükmüne göre hangi mahkemenin yetkili olduğu açıklanmalıdır. “Mahkemeniz yetkisizdir” demek yeterli değildir. Birden fazla yetkili yer varsa davalı seçimini açıkça yapmalıdır. Mahkeme ilk itirazı ön incelemede karara bağlar.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Kesin olmayan yetki itirazı cevap süresinde ileri sürülmelidir. Cevap süresi kural olarak dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; ek süre verilmişse karar kapsamı dikkate alınır. Kesin yetki itirazı ise yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece resen incelenir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Yerleşim yeri kayıtları, sözleşme ve ifa yeri, şube adresi, haksız fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer, taşınmaz kaydı ve yetki sözleşmesi temel belgelerdir. Nüfus kaydı tek başına fiilî yerleşim yeri tartışmasını her zaman çözmeyebilir.
Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 01.11.2021 tarihli, 2021/8280 E., 2021/12335 K. sayılı kararında kesin olmayan yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmemesi hâlinde davanın açıldığı mahkemenin yetkili hâle geleceği belirtilmiştir. Yargıtay kararları, itirazda yetkili mahkemenin gösterilmemesini de itirazın dinlenmesine engel saymaktadır.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Kesin olmayan yetki kuralları taraf menfaatini korur; bu nedenle davalı itiraz etmezse kamu düzeni sorunu doğmaz. Kesin yetki ise uyuşmazlığın belirli yerde görülmesini kamusal veya güçlü koruma gerekçesiyle zorunlu kılar. Ayrımın açık yapılmaması, mahkemenin resen yetkisizlik kararı vererek taraf iradesine müdahale etmesine yol açar.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dava tebliğ edildiğinde görev ve yetki aynı gün incelenmelidir. İtirazda yalnız genel yetki mahkemesi değil, somut olayda gerçekten yetkili olan mahkeme gösterilmeli; seçimlik yetki seçenekleri arasından tercih yapılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Özel yetkiyi otomatik kesin yetki sanmak
- Yetki itirazını cevap dilekçesinden sonra ileri sürmek
- Yetkili mahkemeyi göstermemek
- Birden fazla yetkili mahkeme varken tercih belirtmemek
- Görev ve yetki kavramlarını birbirinin yerine kullanmak
Hukuki Değerlendirme
Yetki itirazı içerik ve zaman bakımından sıkı bir ilk itirazdır. Doğru mahkemeyi göstermeyen veya süreyi kaçıran davalı, yetki savunmasını geri dönülmez biçimde kaybedebilir.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 5-19, 116-117
- Yargıtay 5. HD, 01.11.2021, 2021/8280 E., 2021/12335 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-19-yetki-itirazinin-ileri-surulmesi-2797541b.pdf
Sık Sorulan Sorular
Kesin olmayan yetkide cevap dilekçesinde ve cevap süresi içinde.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.