HMK Madde 22: Yargı Yeri Belirlenmesinde İnceleme Merci

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.22:

(1) Yetkili mahkemenin bir davaya bakmasına herhangi bir engel bulunduğu yahut iki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesinde tereddüt ortaya çıktığı takdirde, yetkili mahkemenin tayininde, ilk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtaya başvurulur.

(2) İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği takdirde, görevli veya yetkili mahkeme, ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir.

Yetkili mahkemenin davaya bakmasına engel bulunması, iki mahkemenin yargı çevresi sınırında tereddüt yaşanması veya aynı dava hakkında verilen görev-yetki kararlarının kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmesi başlıca hâllerdir.

Bu kurum, tarafın istediği mahkemeyi seçmesini sağlayan olağanüstü bir yetki yolu değildir. Önce görev veya yetki kararlarının usulüne uygun kesinleşmesi ve dosyaların aynı uyuşmazlığa ilişkin olması gerekir.

Uyuşmazlık ilk derece hukuk mahkemeleri arasındaysa ilgili bölge adliye mahkemesi; bölge adliye mahkemeleri arasındaysa Yargıtay yargı yerini belirler. Mahkemeler farklı bölge adliye mahkemesi çevrelerinde bulunuyorsa kanundaki ilgili üst merci kuralı uygulanır.

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev uyuşmazlığı HMK 22 kapsamında çözülmez. Bu durumda 2247 sayılı Kanun uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi görevlidir.

HMK m.20 görevsizlik veya yetkisizlik sonrası işlemler, m.21 yargı yeri belirlenmesini gerektiren sebepler, m.22 inceleme yeri ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi Kanunu birlikte değerlendirilir.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2021/9217 E. ve 2021/11923 K. sayılı kararında, adli yargı ile idari yargı ilk derece mahkemeleri arasındaki olumsuz görev uyuşmazlığının HMK 22 uyarınca Yargıtay tarafından değil, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından çözüleceği belirtilmiştir.

Bu ayrım, dosyanın yanlış üst mercie gönderilmesi nedeniyle aylarca beklemesini önlemek bakımından önemlidir.

İki mahkemenin kararlarının kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi hâlinde kesinleşme şerhlerinin dosyada bulunması gerekir. Son kararı veren mahkeme, önceki dosyayı da temin ederek yargı yeri belirlenmesi için gönderir.

Tarafın doğrudan üst mercie eksik evrakla başvurması yerine, dosyanın mahkemesince dizi listesi ve kesinleşme kayıtlarıyla gönderilmesi sağlanmalıdır.

Taraflar, konu ve dava sebebinin aynı olup olmadığı karşılaştırılır. Farklı taleplere veya farklı dönemlere ilişkin iki dosyada gerçek bir olumsuz görev uyuşmazlığı bulunmayabilir.

Görevsizlik veya yetkisizlik kararlarının tebliğ belgeleri, kanun yoluna başvurulmadığına ilişkin kayıt ve kesinleşme şerhi temel belgelerdir.

Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.

• Adli-idari yargı uyuşmazlığını Yargıtaya göndermek.
• Kararlar kesinleşmeden yargı yeri belirlenmesi istemek.
• Taraf, konu ve sebebi farklı davaları aynı uyuşmazlık saymak.
• Görevsizlik sonrası HMK m.20 süresini gözden kaçırmak.

Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

• Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-22-inceleme-yeri-07a609a0.pdf
• Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
• Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
• Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.