Birden Fazla Davalıya Karşı Açılan Davalarda Yetkili Mahkeme

HMK m.7/1 uyarınca davalı birden fazla ise dava, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Ancak uyuşmazlığın hukuki sebebi bakımından kanun, davalıların tamamı için ortak yetkili bir mahkeme belirlemişse dava bu ortak yetkili mahkemede görülür.

Bu düzenlemenin iki ayrı sonucu vardır:

1. Ortak yetki öngören özel bir düzenleme yoksa davacı, davalılardan herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesini seçebilir.
2. Kanun, bütün davalılar yönünden aynı mahkemeyi ortak yetkili kılmışsa davanın o mahkemede açılması gerekir.

“Ortak yetkili mahkeme” kavramı geniş yorumlanmamalıdır. Bir kanun hükmünün davacıya birden fazla seçimlik yetki tanıması, her olayda HMK m.7 anlamında kesin ortak yetki doğurmaz.

Haksız fiilden doğan davalarda HMK m.16; haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemelerini yetkili kabul eder. Bu hüküm davacıya seçim hakkı veren özel bir yetki kuralıdır.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 13.06.2022 tarihli, 2022/6685 E. ve 2022/10715 K. sayılı kararında, HMK m.16'nın somut olayda kesin yetki oluşturmadığı; davacının genel veya özel yetkili mahkemelerden birini seçebileceği kabul edilmiştir. Buna karşılık bazı eski kararlarda, zarar görenin yerleşim yeri bütün davalılar bakımından ortak yetkili mahkeme olarak değerlendirilmiştir. Bu nedenle uyuşmazlığın türü, talep sonucu ve davalılar arasındaki hukuki ilişki birlikte incelenmelidir.

Davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılan dava, kural olarak diğer davalılar bakımından da yetkili yerde açılmış sayılır. Bunun için davalılar arasında aynı davada birlikte yer almalarını haklı gösteren gerçek bir hukuki veya fiilî bağlantı bulunmalıdır.

Birbiriyle ilgisiz taleplerin veya farklı hukuki ilişkilerin sırf belirli bir mahkemede görülmesini sağlamak amacıyla tek dava içinde birleştirilmesi korunmaz.

HMK m.7/2, davalılardan birinin sırf kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye götürülmesi amacıyla davaya dâhil edilmesini önler. Mahkeme bu amacı deliller veya belirtilerle tespit ederse, ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkındaki davayı ayırır ve yetkisizlik kararı verir.

Bu sonucun doğabilmesi için:

• Davalının yetki itirazında bulunması,
• Davanın o davalıyı başka yere götürmek amacıyla açıldığının delil veya belirtilerle anlaşılması,
• Davalılar arasındaki bağlantının görünüşte veya yapay olması

gerekir.

Kesin yetki bulunmayan davalarda yetki itirazı ilk itirazdır. Davalı, itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmeli ve yetkili mahkemeyi açıkça göstermelidir. Birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmelidir. Aksi takdirde itiraz dikkate alınmaz.

Süresinde ve usulüne uygun yetki itirazı yapılmazsa, dava yetkisiz bir mahkemede açılmış olsa bile o mahkeme yetkili hâle gelir. Kesin yetki hâllerinde ise mahkeme yetkiyi kendiliğinden gözetir.

HMK m.7 yalnızca coğrafi yetkiyi düzenler; hangi mahkeme türünün görevli olduğunu belirlemez. Görev, uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca tespit edilir. Örneğin:

• Genel malvarlığı uyuşmazlıklarında asliye hukuk mahkemesi,
• Ticari davalarda asliye ticaret mahkemesi,
• Tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi,
• İş uyuşmazlıklarında iş mahkemesi,
• Kira ilişkisinden doğan davalarda sulh hukuk mahkemesi

görevli olabilir.

HMK m.7/2 kapsamında yapay yetki iddiasında bulunan davalı, bu iddiasını somutlaştırmalıdır. Taraflar arasındaki sözleşmeler, ödeme kayıtları, yazışmalar, dava öncesi ihtarlar, davalıların olayla bağlantısını gösteren belgeler ve taleplerin birbirinden bağımsız olup olmadığı önem taşır.

Mahkeme yalnız taraf isimlerine değil, dava dilekçesindeki vakıalara ve her davalıya yöneltilen talebin hukuki dayanağına bakar.

• Bir davalının adresine dayanılarak ilgisiz kişilerin aynı davaya eklenmesi,
• Kesin yetki ile seçimlik yetkinin karıştırılması,
• Yetki itirazında yetkili mahkemenin belirtilmemesi,
• Yetki itirazının cevap süresi geçtikten sonra ileri sürülmesi,
• Görev ve yetki kavramlarının aynı olduğu sanılarak yanlış mahkemeye başvurulması,
• Haksız fiil davalarında HMK m.16'nın her durumda kesin yetki doğurduğunun kabul edilmesi.

Birden fazla davalının bulunduğu dosyalarda yetki incelemesi, yalnız adres karşılaştırmasıyla yapılamaz. Davanın sebebi, davalılar arasındaki bağlantı, özel yetki kuralları ve talebin her davalı bakımından dayanağı birlikte değerlendirilmelidir. Yanlış yerde dava açılması, dosyanın gönderilmesi sürecinde ciddi zaman kaybına ve bazı durumlarda dava açılmamış sayılma sonucuna yol açabilir.

Birden fazla davalıya karşı açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkemenin dava öncesinde doğru belirlenmesi önemlidir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.