HMK Madde 89 Teminatın İadesi: Şartları ve Başvuru Usulü

Maddeye göre, “Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalktığı takdirde, ilgilinin talebi üzerine mahkeme, teminatın iadesine karar verir.”

Düzenlemenin amacı, karşı tarafın muhtemel yargılama giderleri için alınan güvence ile teminatı yatıran kişinin malvarlığı hakkı arasında denge kurmaktır. Risk devam ettiği sürece güvence korunur; risk sona erdiğinde teminat sahibine geri verilmelidir.

İade için iki temel şart vardır:

1. Teminat gösterilmesini gerektiren sebep ortadan kalkmış olmalıdır.
2. İlgili kişi iade talebinde bulunmalıdır.

Teminatın hangi amaçla alındığı belirlenmeden iade koşulları değerlendirilemez. Yargılama giderleri için alınan teminat, ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz nedeniyle yatırılan teminattan farklıdır. Her güvence kendi kanuni dayanağı ve amacı çerçevesinde çözülür.

Teminat sebebinin sona erdiği an, dosyanın sonucuna göre değişir. Dava kesinleşmiş, yargılama giderleri ödenmiş ve teminata başvurma ihtimali kalmamışsa iade gündeme gelebilir. Davanın devam etmesi, kanun yolu incelemesinin sürmesi veya gider alacağının henüz karşılanmamış olması hâlinde mahkeme iade talebini erken bulabilir.

Davanın kabulü veya reddi tek başına her durumda yeterli değildir. Teminatın hangi tarafın hangi riskini güvence altına aldığı ve hükmün kesinleşme durumu incelenmelidir.

Talep, teminat kararını veren ve dosyanın bulunduğu mahkemeye dilekçeyle sunulur. Dilekçede dosya numarası, teminatın yatırıldığı tarih ve tutar, teminatın türü, iade sebebi ve ödeme yapılacak hesap bilgileri açıkça belirtilmelidir.

Nakit teminatta vezne makbuzu; banka teminat mektubunda mektubun aslı ve banka bilgileri; başka bir malvarlığı değeri üzerinde güvence kurulmuşsa ilgili sicil ve belge bilgileri sunulmalıdır.

Evet. HMK m. 89, iadenin mahkeme kararıyla yapılmasını öngörür. Kalem veya vezne, yalnızca talep dilekçesine dayanarak teminatı serbest bırakamaz.

Mahkeme gerek görürse karşı tarafın görüşünü alabilir, yargılama giderlerinin ödenip ödenmediğini ve hükmün kesinleşip kesinleşmediğini araştırabilir. İade kararı verildikten sonra mali işlemlerin tamamlanması için mahkeme yazı işleri ve vezne süreci takip edilmelidir.

Nakit teminat, mahkeme veznesi veya ilgili hesaba yatırılmış para tutarıdır. İade kararı sonrasında hak sahibinin hesabına aktarılır.

Banka teminat mektubunda ise mahkemenin teminatın çözülmesine ve mektubun iadesine karar vermesi gerekir. Süreli mektuplarda geçerlilik tarihi, süresiz mektuplarda bankaya yazılacak yazının içeriği ayrıca önem taşır.

İhtiyati tedbir nedeniyle gösterilen teminat bakımından HMK'nın geçici hukuki korumalara ilişkin özel hükümleri öncelikle uygulanır. HMK m. 392/2, tazminat davası açma süresiyle bağlantılı özel bir düzenleme içerir. Bu nedenle ihtiyati tedbir teminatı, HMK m. 84-89 kapsamındaki yargılama gideri teminatıyla aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Benzer şekilde ihtiyati haciz teminatında İcra ve İflas Kanunu hükümleri esas alınır.

İade veya iade talebinin reddi kararı, dosyanın niteliğine ve kararın yargılamayı sona erdirip erdirmediğine göre değerlendirilir. Çoğu durumda dosya içi ara karar söz konusudur. Bağımsız kanun yolu bulunup bulunmadığı, teminatın dayanağı ve kararın nihai nitelik taşıyıp taşımadığı incelenmeden genel bir sonuca varılmamalıdır.

En sık hata, dava biter bitmez teminatın otomatik iade edileceğini düşünmektir. Diğer hatalar; kesinleşme durumunu kontrol etmemek, yargılama gideri alacağının devam ettiğini gözden kaçırmak, yanlış mahkemeye başvurmak ve teminat türünü dilekçede açıklamamaktır.

Teminatın iadesinde belirleyici olan davanın sona ermesi değil, teminatın güvence altına aldığı riskin ortadan kalkmasıdır. Talep hazırlanırken teminatın dayanağı, kesinleşme durumu, yargılama giderleri ve varsa tazminat riski birlikte incelenmelidir.

Teminatın yanlış hukuki dayanakla talep edilmesi veya iade koşulları oluşmadan başvuru yapılması süreci uzatabilir. Dosyanızdaki teminatın iade edilip edilemeyeceğinin değerlendirilmesi ve başvuru sürecinin yürütülmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 84-89 ve ihtiyati tedbir bakımından m. 392.
• Kaynak PDF'deki madde metni, farklı teminat türleri arasındaki ayrım gözetilerek genişletilmiştir.