HMK 90 Sürelerin Belirlenmesi
· ≈2 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Kanuni ve hâkim tarafından belirlenen sürelerin farkı, süre hesabı, kesin süre, adli tatil ve eski hâle getirme HMK 90 kapsamında açıklandı.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 90
Sürelerin belirlenmesi
(1) Süreler, kanunda belirtilir veya hâkim tarafından tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında, hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez.
(2) Hâkim, kendisinin tespit ettiği süreleri, haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir; gerekli gördüğü takdirde, bu konudaki kararından önce tarafları da dinler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Hukuk yargılamasında süreler, tarafların usuli işlemleri ne zaman yapabileceğini ve hakkın ne zaman düşeceğini belirler. HMK 90, süreleri kanunda belirtilen süreler ve hâkim tarafından tespit edilen süreler olarak ikiye ayırır. Bu ayrım, sürenin uzatılıp uzatılamayacağı ve kaçırılmasının sonuçları bakımından önemlidir.
i. Kanuni Süre Nedir?
ii. Hâkimin Belirlediği Süre
Kanun belirli bir işlem için süreyi hâkime bırakmışsa hâkim dosyanın niteliğine göre uygun süre verir. Hâkim, kendi belirlediği süreyi haklı sebeplerle artırabilir veya azaltabilir. Ancak sürenin kesin olduğuna karar verilmişse HMK 94’teki ihtarın açık yapılması ve yapılacak işlemin tereddütsüz gösterilmesi gerekir.
iii. Süre Ne Zaman Başlar?
HMK 91’e göre süreler kural olarak taraflara tebliğ tarihinden; kanunda açıkça öngörülen hâllerde tefhim tarihinden itibaren işlemeye başlar. Süre gün olarak belirlenmişse tebliğ veya tefhim günü hesaba katılmaz. Hafta, ay veya yıl olarak belirlenen süre, başladığı güne son hafta, ay veya yıl içinde karşılık gelen günün tatil saatinde sona erer.
iv. Son Gün Tatil Gününe Rastlarsa
HMK 93 gereğince sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter. Elektronik ortamda yapılabilen işlemlerde UYAP sistemi ve ilgili düzenlemeler ayrıca dikkate alınır. Teknik arızaya güvenilerek işlem son dakikaya bırakılmamalıdır.
v. Kesin Süre ve Sonuçları
Hâkim tarafından kesin süre verilirken yapılacak iş, süre ve uyulmamanın sonucu açıkça ihtar edilmelidir. Kesin süre içinde işlem yapılmazsa taraf o işlemi yapma hakkını kaybeder. Ancak verilen süre objektif olarak yetersizse, ihtar belirsizse veya işlem tarafın imkânı dışında bir kuruma bağlıysa hukuki dinlenilme hakkı ve ölçülülük yönünden değerlendirme yapılır.
vi. Eski Hâle Getirme
Taraf, kendi kusuru olmaksızın kesin süreyi kaçırmışsa HMK 95 ve devamı uyarınca eski hâle getirme talep edebilir. Engel ortadan kalktıktan sonra iki hafta içinde başvurulmalı ve kaçırılan işlem de aynı anda yapılmalıdır. İlk derece ve istinaf aşamalarında başvuru mercii, kaçırılan işleme göre belirlenir.
vii. Adli Tatilin Etkisi
Adli tatile tabi dava ve işlerde, sürenin sonu adli tatil dönemine rastlarsa HMK 104 uyarınca süre adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır. Adli tatilde görülen işler bakımından bu uzama uygulanmaz. Özel kanun hükümleri saklıdır.
viii. Hukuki Değerlendirme
Süre hesabı yalnız takvim hesabı değildir. Tebligatın geçerliliği, sürenin kanuni veya hâkim tarafından belirlenmiş olması, adli tatil, elektronik tebligat ve özel kanun hükümleri birlikte incelenmelidir. Bir günlük hata dahi başvurunun esası incelenmeden reddine yol açabilir.
ix. Sonuç ve Hukuki Destek
Hukuki sürelerin yanlış hesaplanması veya kesin sürenin sonuçlarının gözden kaçırılması çoğu zaman telafisi mümkün olmayan hak kayıpları doğurur. Dosyanızdaki sürelerin ve başvuru yollarının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kanunda açık istisna yoksa uzatamaz.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
- HMK 83HMK Madde 83: Vekilin Azli ve Yargılamaya Etkisi
- HMK 84Dava ve Takipte Teminat Gösterilecek Hâller: HMK Madde 84
- HMK 85Dava ve İcra Takibinde Teminat Gerektirmeyen Haller | HMK Madde 85
- HMK 86HMK Madde 86 Teminat Kararı: Şartları ve Sonuçları
- HMK 87HMK 87: Teminatın Tutarı ve Şekli
- HMK 95Eski Hâle Getirme Talebinin Şartları: HMK Madde 95
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 347HMK Madde 347: İstinaf Dilekçesine CevapDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 127HMK 127 Cevap Dilekçesi Verme SüresiOrtak hüküm · HMK m. 91 ve 1 hüküm daha
- HMK 148HMK Madde 148: Mahkemenin Çalışma ZamanıOrtak hüküm · HMK m. 104
- HMK 97Eski Hâle Getirme Talebinin Şekli ve Kapsamı: HMK 97Ortak hüküm · HMK m. 95
- HMK 100HMK 100: Eski Hâle Getirme Talebinde İnceleme ve KararOrtak hüküm · HMK m. 95
- HMK 122Dava Dilekçesinin Tebliği: Cevap Süresi ve Usulsüz Tebligatın SonuçlarıÜçüncü derece · HMK m. 91 ve HMK m. 127 üzerinden
- HMK 133Karşı Dava Nasıl ve Ne Zaman Açılır? HMK Madde 133Üçüncü derece · HMK m. 91 ve HMK m. 127 üzerinden
- HMK 168HMK Madde 168: Birleştirme ve Ayırma Kararlarına Karşı Kanun YoluÜçüncü derece · HMK m. 93 ve HMK m. 361 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.