HMK 43: Hâkimin Reddi Kararına Karşı İstinaf
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Hâkimin reddi talebi hakkında merci kararına karşı istinaf, iki haftalık süre, kesinlik ve reddedilen hâkimin işlemlerinin iptali HMK 43 kapsamında.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 43
Ret talebine ilişkin kararlara karşı istinaf
(1) Esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı bulunan dava ve işlerde, hâkimin reddi talebiyle ilgili merci kararları kesindir.
(2) Esas hüküm bakımından istinaf yolu açık bulunan dava ve işlerde ise ret talebi hakkındaki merci kararlarına karşı (…) tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; bu hâlde 347 nci madde hükmü uygulanmaz. Bölge adliye mahkemesinin bu husustaki kararları kesindir.1
(3) Ret talebinin reddine ilişkin merci kararının bölge adliye mahkemesince uygun bulunmayarak kaldırılması veya ret talebinin kabulüne ilişkin merci kararının bölge adliye mahkemesince uygun bulunması hâlinde, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hâkimce yapılmış olan ve ret talebinde bulunan tarafça itiraz edilen esasa etkili işlemler, davaya daha sonra bakacak hâkim tarafından iptal olunur.
- 1.2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile bu fıkrada yer alan “tefhim veya” ibaresi madde metninden çıkarılmış ve “bir hafta” ibaresi “iki hafta” şeklinde değiştirilmiştir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Hâkimin reddi talebi hakkında verilen merci kararının kanun yoluna açık olup olmadığı, esas hükmün istinaf edilebilirliğine bağlıdır. HMK 43, iki haftalık başvuru süresini, bölge adliye mahkemesi kararının kesinliğini ve kabul hâlinde önceki işlemlerin akıbetini düzenler.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Ret kararının kanun yolu rejimi bağımsız değil, asıl dava veya işin istinaf kabiliyetine bağlıdır. Esas hüküm kesin ise ret kararı da kesin; esas hüküm istinafa açık ise ret kararı iki haftalık sürede istinaf edilebilir.
ii. HMK Hükmü
(1) Esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı dava ve işlerde ret talebine ilişkin merci kararları kesindir. (2) Esas hüküm istinafa açıksa merci kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; BAM kararı kesindir. (3) Ret talebinin reddi kararı kaldırılır veya kabul kararı uygun bulunursa, ret sebebinin doğduğu tarihten sonra reddedilen hâkimin yaptığı ve tarafça itiraz edilen esasa etkili işlemler yeni hâkim tarafından iptal olunur.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
İstinaf incelemesi, ret talebinin usul ve esas şartlarına yöneliktir. BAM’ın bu konuda verdiği karar kesindir ve temyiz edilemez. Bununla birlikte ret talebinin kabulü, reddedilen hâkimin yaptığı her işlemi kendiliğinden yok saymaz; yalnızca ret sebebinden sonraki, tarafça itiraz edilen ve esasa etkili işlemler iptal edilir.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Başvuru dilekçesinde merci kararı, tebliğ tarihi, ret sebebi ve kararın neden hukuka aykırı olduğu gösterilmelidir. Esas hükmün istinafa açık olduğu da açıklanmalıdır. HMK 43/2’de 347. maddenin uygulanmayacağı düzenlendiğinden dosyanın gönderilme usulü özel niteliktedir.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Süre merci kararının tebliğinden itibaren iki haftadır. Öğrenme değil tebliğ esas alınır. Başvuru, kararı veren merci aracılığıyla ilgili bölge adliye mahkemesine yapılır. BAM’ın kararı kesin olduğundan temyiz dilekçesi reddedilir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Ret dilekçesi, hâkimin görüşü, karşı tarafın cevabı, merci kararı, tebligat belgesi ve ret sebebini destekleyen tüm kayıtlar istinaf dosyasında bulunmalıdır. Eksik dosya, incelemenin sağlıklı yapılmasını engelleyebilir.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 21.11.2022 tarihli, 2022/13842 E., 2022/16446 K. sayılı kararında HMK 43/2 ve 362 uyarınca hâkimin reddine ilişkin merci kararları hakkında BAM tarafından verilen kararların kesin olduğu ve temyiz edilemeyeceği açıkça kabul edilmiştir.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Düzenlemenin amacı, tarafsızlık meselesini esas yargılamayı uzun süre kilitlemeden hızlı biçimde kesinleştirmektir. Kesinlik kuralı hak arama özgürlüğünü bütünüyle ortadan kaldırmaz; ilk derece merci kararı istinaf incelemesinden geçer.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
En sık hata, BAM kararına temyiz yoluna başvurulmasıdır. Bu başvuru süre kazandırmaz. Ret kabul edildiğinde de önceki işlemlerin iptali için hangi işlemlere itiraz edildiği ve bunların esasa etkisi somut biçimde gösterilmelidir.
x. Sık Yapılan Hatalar
- İki haftalık süreyi karar tarihinden veya öğrenmeden hesaplamak
- Esas hükmün istinafa kapalı olduğunu gözden kaçırmak
- BAM kararını temyiz etmeye çalışmak
- İptali istenen eski işlemleri tek tek göstermemek
- Ret sebebinin doğduğu tarihten önceki işlemleri de otomatik iptal olmuş saymak
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 43’teki kanun yolu sistemi kısa ve kesin bir takvim öngörür. Süre hesabı, asıl davanın istinaf kabiliyeti ve BAM kararının kesinliği birlikte değerlendirilmeden yapılan başvurular hak kaybına yol açar.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 5. HD, 21.11.2022, 2022/13842 E., 2022/16446 K.
- https://www.yargitaykararlari.com.tr/ictihatdetay-136025-5hukukdairesi-Yargitay-5-Hukuk-Dairesi-2022-13842-Esas-2022-16446-Karar-Sayili-Ilami.html
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Esas hüküm istinafa kapalıysa merci kararı kesindir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Hâkimin Davaya Bakmaktan Yasaklılığı ve Reddi — İlgili Maddeler
- HMK 34HMK Madde 34 Kapsamında Hâkimin Yasaklılık Sebepleri
- HMK 35HMK 35: Hâkimin Çekinme Kararının Sonuçları
- HMK 37HMK Madde 37: Hâkimin Bizzat Çekilmemesi Hâli
- HMK 39HMK Madde 39: Hâkimin Çekilme Kararının İncelenmesi
- HMK 40HMK 40: Hâkimin Reddi Talebini İncelemeye Yetkili Merci
- HMK 41Hakimin Reddi Talebinin Geri Çevrilmesi | HMK Madde 41
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 384Çekişmesiz Yargı İşlerinde Yetki: HMK Madde 384Üçüncü derece · HMK m. 362 ve HMK m. 387 üzerinden
- HMK 388HMK Madde 388: Çekişmesiz Yargı Kararlarının NiteliğiÜçüncü derece · HMK m. 362 ve HMK m. 387 üzerinden
- HMK 168HMK Madde 168: Birleştirme ve Ayırma Kararlarına Karşı Kanun YoluÜçüncü derece · HMK m. 362 ve HMK m. 361 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.