Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK 43: Hâkimin Reddi Kararına Karşı İstinaf
Hâkimin reddi talebi hakkında merci kararına karşı istinaf, iki haftalık süre, kesinlik ve reddedilen hâkimin işlemlerinin iptali HMK 43 kapsamında.
Hâkimin reddi talebi hakkında verilen merci kararının kanun yoluna açık olup olmadığı, esas hükmün istinaf edilebilirliğine bağlıdır. HMK 43, iki haftalık başvuru süresini, bölge adliye mahkemesi kararının kesinliğini ve kabul hâlinde önceki işlemlerin akıbetini düzenler.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Ret kararının kanun yolu rejimi bağımsız değil, asıl dava veya işin istinaf kabiliyetine bağlıdır. Esas hüküm kesin ise ret kararı da kesin; esas hüküm istinafa açık ise ret kararı iki haftalık sürede istinaf edilebilir.
HMK Hükmü
(1) Esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı dava ve işlerde ret talebine ilişkin merci kararları kesindir. (2) Esas hüküm istinafa açıksa merci kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; BAM kararı kesindir. (3) Ret talebinin reddi kararı kaldırılır veya kabul kararı uygun bulunursa, ret sebebinin doğduğu tarihten sonra reddedilen hâkimin yaptığı ve tarafça itiraz edilen esasa etkili işlemler yeni hâkim tarafından iptal olunur.
Düzenlemenin Kapsamı
İstinaf incelemesi, ret talebinin usul ve esas şartlarına yöneliktir. BAM’ın bu konuda verdiği karar kesindir ve temyiz edilemez. Bununla birlikte ret talebinin kabulü, reddedilen hâkimin yaptığı her işlemi kendiliğinden yok saymaz; yalnızca ret sebebinden sonraki, tarafça itiraz edilen ve esasa etkili işlemler iptal edilir.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Başvuru dilekçesinde merci kararı, tebliğ tarihi, ret sebebi ve kararın neden hukuka aykırı olduğu gösterilmelidir. Esas hükmün istinafa açık olduğu da açıklanmalıdır. HMK 43/2’de 347. maddenin uygulanmayacağı düzenlendiğinden dosyanın gönderilme usulü özel niteliktedir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Süre merci kararının tebliğinden itibaren iki haftadır. Öğrenme değil tebliğ esas alınır. Başvuru, kararı veren merci aracılığıyla ilgili bölge adliye mahkemesine yapılır. BAM’ın kararı kesin olduğundan temyiz dilekçesi reddedilir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Ret dilekçesi, hâkimin görüşü, karşı tarafın cevabı, merci kararı, tebligat belgesi ve ret sebebini destekleyen tüm kayıtlar istinaf dosyasında bulunmalıdır. Eksik dosya, incelemenin sağlıklı yapılmasını engelleyebilir.
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 21.11.2022 tarihli, 2022/13842 E., 2022/16446 K. sayılı kararında HMK 43/2 ve 362 uyarınca hâkimin reddine ilişkin merci kararları hakkında BAM tarafından verilen kararların kesin olduğu ve temyiz edilemeyeceği açıkça kabul edilmiştir.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Düzenlemenin amacı, tarafsızlık meselesini esas yargılamayı uzun süre kilitlemeden hızlı biçimde kesinleştirmektir. Kesinlik kuralı hak arama özgürlüğünü bütünüyle ortadan kaldırmaz; ilk derece merci kararı istinaf incelemesinden geçer.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
En sık hata, BAM kararına temyiz yoluna başvurulmasıdır. Bu başvuru süre kazandırmaz. Ret kabul edildiğinde de önceki işlemlerin iptali için hangi işlemlere itiraz edildiği ve bunların esasa etkisi somut biçimde gösterilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- İki haftalık süreyi karar tarihinden veya öğrenmeden hesaplamak
- Esas hükmün istinafa kapalı olduğunu gözden kaçırmak
- BAM kararını temyiz etmeye çalışmak
- İptali istenen eski işlemleri tek tek göstermemek
- Ret sebebinin doğduğu tarihten önceki işlemleri de otomatik iptal olmuş saymak
Hukuki Değerlendirme
HMK 43’teki kanun yolu sistemi kısa ve kesin bir takvim öngörür. Süre hesabı, asıl davanın istinaf kabiliyeti ve BAM kararının kesinliği birlikte değerlendirilmeden yapılan başvurular hak kaybına yol açar.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 5. HD, 21.11.2022, 2022/13842 E., 2022/16446 K.
- https://www.yargitaykararlari.com.tr/ictihatdetay-136025-5hukukdairesi-Yargitay-5-Hukuk-Dairesi-2022-13842-Esas-2022-16446-Karar-Sayili-Ilami.html
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Esas hüküm istinafa kapalıysa merci kararı kesindir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.