Çekişmesiz Yargı İşlerinde Yetki: HMK Madde 384
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Mirasçılık belgesi, velayet ve diğer çekişmesiz yargı işlerinde talepte bulunan veya ilgilinin oturduğu yer mahkemesi ve istisnalar açıklanır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 384
Çekişmesiz yargı işlerinde yetki
(1) Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Çekişmesiz yargıda klasik davacı-davalı yapısı her zaman bulunmaz. HMK 384, özel kanunda aksine hüküm yoksa talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesini yetkili kabul eder.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Çekişmesiz yargı, mahkemenin ilgililer arasındaki çekişmeyi çözmekten çok hukuki durum oluşturduğu, değiştirdiği veya belgelediği işlerdir. Görev HMK 383, yetki HMK 384 ve özel kanunlarla birlikte belirlenir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Taşınmazın aynına, mirasın reddine veya vesayete ilişkin özel yetki hükümleri varsa öncelikle onlar uygulanır.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Mirasçılık belgesi, velayetin değiştirilmesi, ad-soyad düzeltme, vesayet ve diğer HMK 382 kapsamındaki işler bakımından önce işin çekişmesiz yargı niteliği, sonra özel yetki kuralı araştırılır. HMK 384 genel ve çoğu durumda kesin olmayan yetki kuralıdır.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Talep dilekçesinde başvuranın ve ilgililerin oturduğu yer ile işin HMK 382’deki dayanağı gösterilmelidir. Mahkeme kesin yetki bulunmadığı hâllerde yetkisizliği kural olarak kendiliğinden ileri süremez; fakat özel kanunda kesin yetki varsa re’sen inceler.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Yetki itirazının zamanı, işin çekişmesiz niteliği ve ilgili özel düzenlemeye göre belirlenir. Kesin olmayan yetki kuralında itirazın süresinde yapılması gerekir. Mirasın reddi gibi süreli işlemlerde yanlış mahkemeye başvurunun etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Nüfus kayıtları, yerleşim ve oturma belgeleri, miras bırakanın son yerleşim yeri, çocuk veya kısıtlının fiilî yaşam yeri ve tapu kayıtları yetki incelemesinde kullanılabilir. “Oturma yeri” ile resmî yerleşim yeri kaydı her olayda aynı olmayabilir.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 13.02.2023 tarihli, 2022/14523 E., 2023/974 K. sayılı kararında velayetin değiştirilmesi çekişmesiz yargı işi sayılmış ve davacının oturduğu yer aile mahkemesi HMK 384 uyarınca yetkili kabul edilmiştir. Mirasçılık belgesinde ise kesin yetki bulunmadığı yönünde kararlar vardır.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Çekişmesiz yargıda ilgili kavramı geniştir; ancak her ekonomik veya duygusal ilgi yetki oluşturmaz. Özel hükümlerin önceliği, genel kuralın esnekliğini sınırlar.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Başvuru öncesinde yalnız HMK 384’e bakılmamalı; TMK, Nüfus Hizmetleri Kanunu ve özel mevzuattaki kesin yetki hükümleri taranmalıdır. Özellikle mirasın gerçek reddinde murisin son yerleşim yeri önemlidir.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Her çekişmesiz işte talep edenin bulunduğu yeri kesin yetkili saymak
- Görev ile yetkiyi karıştırmak
- Özel kanundaki kesin yetkiyi incelememek
- Mirasçılık belgesi ile mirasın reddini aynı yetki kuralına tabi görmek
- Oturma yeri olgusunu belgesiz bırakmak
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 384 bir başlangıç kuralıdır; doğru mahkeme ancak işin niteliği ve özel kanun birlikte incelendiğinde belirlenir. Kesin yetki ile seçimlik yetki ayrımı başvurunun kaderini belirler.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382-388: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 5. HD, 13.02.2023, 2022/14523 E., 2023/974 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-384-cekismesiz-yargi-islerinde-yetki-ced8e463.pdf
Sık Sorulan Sorular
Özel hüküm yoksa talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Çekişmesiz Yargı kısmında (m. 382-388) yer alır.
Çekişmesiz Yargı — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 158Mahkeme Tutanağı Örneği Verilmesi: HMK 158Ortak hüküm · HMK m. 386
- HMK 161Mahkeme Dosyasının Taraflar ve İlgililerce İncelenmesiÜçüncü derece · HMK m. 386 ve HMK m. 158 üzerinden
- HMK 35HMK 35: Hâkimin Çekinme Kararının SonuçlarıÜçüncü derece · HMK m. 387 ve HMK m. 362 üzerinden
- HMK 43HMK 43: Hâkimin Reddi Kararına Karşı İstinafÜçüncü derece · HMK m. 387 ve HMK m. 362 üzerinden
Bu Maddeyi Uygulayan Yazılar
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.