Medeni Usul Hukuku · · ≈2 dk okuma
HMK Madde 383: Çekişmesiz Yargıda Görevli Mahkeme
HMK 383 kapsamında çekişmesiz yargı işlerinde genel görevli sulh hukuk mahkemesi, özel kanun istisnaları ve görev incelemesi açıklanmıştır.
Çekişmesiz yargı, taraflar arasında klasik anlamda bir hak uyuşmazlığı bulunmadan mahkemenin hukuki durum yaratması, izin vermesi veya tespitte bulunması gereken işleri kapsar. HMK m. 383, aksine özel düzenleme yoksa sulh hukuk mahkemesini genel görevli mahkeme kabul eder.
Çekişmesiz yargının ölçütleri
HMK m. 382; ilgililer arasında uyuşmazlık bulunmaması, ilgililerin ileri sürebileceği bir hakkın bulunmaması veya hâkimin resen harekete geçtiği hâlleri çekişmesiz yargının ölçütleri olarak sayar. Aynı maddede medeni hukuk, ticaret hukuku ve diğer alanlardan örnek işler düzenlenir.
Genel görev kuralı
Özel kanunda başka bir mahkeme veya merci gösterilmemişse çekişmesiz yargı işine sulh hukuk mahkemesi bakar. Bu kural tamamlayıcıdır. Özel hüküm varsa HMK m. 383 uygulanmaz.
Özel kanun istisnaları
Ad ve soyadı değişikliği, ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işleri, aile hukukundaki bazı izin ve koruma kararları ile nüfus kayıtlarına ilişkin talepler özel görev hükümlerine tabi olabilir. Bir işin HMK m. 382'de sayılması tek başına sulh hukuk mahkemesini görevli kılmaz; ilgili özel kanun da incelenmelidir.
Ticari çekişmesiz yargı
Türk Ticaret Kanunu'ndan doğan çekişmesiz yargı işlerinde TTK m. 5 ve özel hükümler görevli asliye ticaret mahkemesini gösterebilir. Kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali gibi konularda eski içtihatlara dayanarak doğrudan sulh hukuk mahkemesine başvurmak güncel görev düzeniyle bağdaşmayabilir.
Taraf ve ilgililer
Çekişmesiz yargıda klasik davacı-davalı ayrımı yerine talepte bulunan ve ilgililer vardır. Ancak kararın hukuki durumunu etkilediği kişiler dinlenebilir ve kanun yoluna başvurabilir. İşin çekişmesiz olması, her zaman hasımsız yürütüleceği anlamına gelmez.
Görev kamu düzenindendir
Mahkeme görevli olup olmadığını resen inceler. Görevsizlik kararı verilirse dosyanın gönderilmesi için kararın kesinleşmesinden itibaren kanuni sürede başvuru yapılmalıdır. Yanlış mahkemede geçirilen süreç, özellikle hak düşürücü süreli işlerde risk yaratır.
Sık yapılan hatalar
HMK m. 382'de sayılan her işi sulh hukukta açmak, özel kanunu incelememek, çekişmesiz işte ilgilileri bildirmemek ve eski görev içtihatlarını güncel TTK veya nüfus mevzuatına uygulamak sık hatalardır.
Hukuki Değerlendirme
HMK m. 383 tek başına uygulanmamalıdır. Talebin hukuki niteliği belirlendikten sonra özel kanunda görev kuralı bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Sulh hukuk genel görevli mahkemedir; özel kanun başka mahkeme belirleyebilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.