HMK Madde 383: Çekişmesiz Yargıda Görevli Mahkeme
· ≈2 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 383 kapsamında çekişmesiz yargı işlerinde genel görevli sulh hukuk mahkemesi, özel kanun istisnaları ve görev incelemesi açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 383
Görevli mahkeme
(1) Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Çekişmesiz yargı, taraflar arasında klasik anlamda bir hak uyuşmazlığı bulunmadan mahkemenin hukuki durum yaratması, izin vermesi veya tespitte bulunması gereken işleri kapsar. HMK m. 383, aksine özel düzenleme yoksa sulh hukuk mahkemesini genel görevli mahkeme kabul eder.
i. Çekişmesiz yargının ölçütleri
HMK m. 382; ilgililer arasında uyuşmazlık bulunmaması, ilgililerin ileri sürebileceği bir hakkın bulunmaması veya hâkimin resen harekete geçtiği hâlleri çekişmesiz yargının ölçütleri olarak sayar. Aynı maddede medeni hukuk, ticaret hukuku ve diğer alanlardan örnek işler düzenlenir.
ii. Genel görev kuralı
Özel kanunda başka bir mahkeme veya merci gösterilmemişse çekişmesiz yargı işine sulh hukuk mahkemesi bakar. Bu kural tamamlayıcıdır. Özel hüküm varsa HMK m. 383 uygulanmaz.
iii. Özel kanun istisnaları
Ad ve soyadı değişikliği, ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işleri, aile hukukundaki bazı izin ve koruma kararları ile nüfus kayıtlarına ilişkin talepler özel görev hükümlerine tabi olabilir. Bir işin HMK m. 382'de sayılması tek başına sulh hukuk mahkemesini görevli kılmaz; ilgili özel kanun da incelenmelidir.
iv. Ticari çekişmesiz yargı
Türk Ticaret Kanunu'ndan doğan çekişmesiz yargı işlerinde TTK m. 5 ve özel hükümler görevli asliye ticaret mahkemesini gösterebilir. Kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali gibi konularda eski içtihatlara dayanarak doğrudan sulh hukuk mahkemesine başvurmak güncel görev düzeniyle bağdaşmayabilir.
v. Taraf ve ilgililer
Çekişmesiz yargıda klasik davacı-davalı ayrımı yerine talepte bulunan ve ilgililer vardır. Ancak kararın hukuki durumunu etkilediği kişiler dinlenebilir ve kanun yoluna başvurabilir. İşin çekişmesiz olması, her zaman hasımsız yürütüleceği anlamına gelmez.
vi. Görev kamu düzenindendir
Mahkeme görevli olup olmadığını resen inceler. Görevsizlik kararı verilirse dosyanın gönderilmesi için kararın kesinleşmesinden itibaren kanuni sürede başvuru yapılmalıdır. Yanlış mahkemede geçirilen süreç, özellikle hak düşürücü süreli işlerde risk yaratır.
vii. Sık yapılan hatalar
HMK m. 382'de sayılan her işi sulh hukukta açmak, özel kanunu incelememek, çekişmesiz işte ilgilileri bildirmemek ve eski görev içtihatlarını güncel TTK veya nüfus mevzuatına uygulamak sık hatalardır.
viii. Hukuki Değerlendirme
HMK m. 383 tek başına uygulanmamalıdır. Talebin hukuki niteliği belirlendikten sonra özel kanunda görev kuralı bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
ix. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Sulh hukuk genel görevli mahkemedir; özel kanun başka mahkeme belirleyebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Çekişmesiz Yargı kısmında (m. 382-388) yer alır.
Çekişmesiz Yargı — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
Bu Maddeyi Uygulayan Yazılar
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.