Medeni Usul Hukuku · · ≈2 dk okuma
HMK 35: Hâkimin Çekinme Kararının Sonuçları
Hâkimin yasaklılık nedeniyle çekinmesi, önceki işlemlerin ve hükmün iptali, üst mahkeme başvurusu ve BAM kararının kesinliği HMK 35 ile açıklanır.
Hâkimin yasaklılık sebebi bulunan bir davada görev yapması, tarafların rızasıyla giderilemeyecek kamu düzeni sorunudur. HMK 35, çekinme kararına karşı başvuruyu ve yasaklı hâkimin yaptığı işlemlerin akıbetini düzenler.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Çekinme, hâkimin kanuni yasaklılık veya tarafsızlık sorununu kendisinin bildirerek davadan ayrılmasıdır. HMK 35 özellikle yasaklılık hâllerinin sonuçlarına odaklanır; hâkimin reddiyle aynı kurum değildir.
HMK Hükmü
(1) Çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabilir. Yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren hâkimin huzuruyla yapılan işlemler üst mahkeme kararıyla iptal olunabilir; hüküm ve kararlar her hâlde iptal olunur. Hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir. (2) İlk derece hâkiminin çekinme kararına karşı BAM’ın vereceği karar kesindir.
Düzenlemenin Kapsamı
Yasaklılık sebepleri kamu düzenine ilişkindir. Hâkimin çekinmesi, geçmiş işlemlerin tamamını otomatik aynı biçimde etkilemez: usul işlemleri üst mahkemece iptal edilebilirken hüküm ve kararlar her hâlde iptal olunur.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Çekinme kararı ilgili merci tarafından incelenir. Başvuru üzerine üst mahkeme yasaklılık sebebini, sebebin doğduğu tarihi ve işlemlere etkisini belirler. Davaya bakacak yeni hâkim, geçerli kalan işlemler üzerinden yargılamayı sürdürür.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Kanun, üst mahkemeye başvurulabileceğini belirtir; uygulanacak süre ve usul, kararın niteliği ve bağlantılı ret hükümleriyle birlikte değerlendirilir. İlk derece hâkiminin çekinmesine ilişkin BAM kararı kesindir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Hâkimin tarafla yakınlığı, önceki görev veya temsil ilişkisi, aynı uyuşmazlıkta tanık veya bilirkişi olması gibi yasaklılık olgularını gösteren belgeler önemlidir. Soyut husumet iddiası yasaklılıkla karıştırılmamalıdır.
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2022/5158 E., 2022/9143 K. sayılı kararında hâkimin çekinme kararına ilişkin merci kararları hakkında BAM tarafından verilen kararın HMK 35/2, 43/2 ve 362 uyarınca kesin olduğu, temyiz edilemeyeceği kabul edilmiştir.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Yasaklılıkta temel kaygı yalnız fiilî tarafsızlık değil, yargıya duyulan güvenin korunmasıdır. Bu nedenle tarafların muvafakati hâkimi görev yapabilir hâle getirmez.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çekinme sebebinin hangi tarihte doğduğu tespit edilmelidir; önceki işlemlerin kapsamı buna göre belirlenir. Hüküm verilmişse iptal sonucu daha ağırdır. Kanun yolu dilekçesinde kesinlik kuralı gözden kaçırılmamalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Çekinme ile hâkimin reddini aynı saymak
- Tarafların rızasıyla yasaklılığın giderilebileceğini düşünmek
- Sebebin doğduğu tarihi belirlememek
- BAM kararını temyiz etmek
- Hüküm ve ara işlemler arasındaki farklı sonucu gözden kaçırmak
Hukuki Değerlendirme
HMK 35, tarafsız yargılanma hakkını işlem güvenliğiyle dengeler. Sebebin tarihi ve işlemin niteliği belirlenmeden “dosyanın tamamı geçersizdir” veya “hiçbir şey etkilenmez” denilemez.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 5. HD, 2022/5158 E., 2022/9143 K.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Üst mahkeme incelemesi öngörülmüştür.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.