HMK 35: Hâkimin Çekinme Kararının Sonuçları
· ≈2 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Hâkimin yasaklılık nedeniyle çekinmesi, önceki işlemlerin ve hükmün iptali, üst mahkeme başvurusu ve BAM kararının kesinliği HMK 35 ile açıklanır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 35
Çekinme kararının sonuçları
(1) Çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabilir. Yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren, o hâkimin huzuru ile yapılan bütün işlemler, üst mahkemenin kararı ile iptal olunabilir. Hüküm ve kararlar ise herhâlde iptal olunur. Bu durumda, hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir.
(2) Çekinme kararının ilk derece mahkemesi hâkimince verildiği hâllerde, başvuru üzerine bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kesindir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Hâkimin yasaklılık sebebi bulunan bir davada görev yapması, tarafların rızasıyla giderilemeyecek kamu düzeni sorunudur. HMK 35, çekinme kararına karşı başvuruyu ve yasaklı hâkimin yaptığı işlemlerin akıbetini düzenler.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Çekinme, hâkimin kanuni yasaklılık veya tarafsızlık sorununu kendisinin bildirerek davadan ayrılmasıdır. HMK 35 özellikle yasaklılık hâllerinin sonuçlarına odaklanır; hâkimin reddiyle aynı kurum değildir.
ii. HMK Hükmü
(1) Çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabilir. Yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren hâkimin huzuruyla yapılan işlemler üst mahkeme kararıyla iptal olunabilir; hüküm ve kararlar her hâlde iptal olunur. Hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir. (2) İlk derece hâkiminin çekinme kararına karşı BAM’ın vereceği karar kesindir.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Yasaklılık sebepleri kamu düzenine ilişkindir. Hâkimin çekinmesi, geçmiş işlemlerin tamamını otomatik aynı biçimde etkilemez: usul işlemleri üst mahkemece iptal edilebilirken hüküm ve kararlar her hâlde iptal olunur.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Çekinme kararı ilgili merci tarafından incelenir. Başvuru üzerine üst mahkeme yasaklılık sebebini, sebebin doğduğu tarihi ve işlemlere etkisini belirler. Davaya bakacak yeni hâkim, geçerli kalan işlemler üzerinden yargılamayı sürdürür.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Kanun, üst mahkemeye başvurulabileceğini belirtir; uygulanacak süre ve usul, kararın niteliği ve bağlantılı ret hükümleriyle birlikte değerlendirilir. İlk derece hâkiminin çekinmesine ilişkin BAM kararı kesindir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Hâkimin tarafla yakınlığı, önceki görev veya temsil ilişkisi, aynı uyuşmazlıkta tanık veya bilirkişi olması gibi yasaklılık olgularını gösteren belgeler önemlidir. Soyut husumet iddiası yasaklılıkla karıştırılmamalıdır.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Yasaklılıkta temel kaygı yalnız fiilî tarafsızlık değil, yargıya duyulan güvenin korunmasıdır. Bu nedenle tarafların muvafakati hâkimi görev yapabilir hâle getirmez.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çekinme sebebinin hangi tarihte doğduğu tespit edilmelidir; önceki işlemlerin kapsamı buna göre belirlenir. Hüküm verilmişse iptal sonucu daha ağırdır. Kanun yolu dilekçesinde kesinlik kuralı gözden kaçırılmamalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Çekinme ile hâkimin reddini aynı saymak
- Tarafların rızasıyla yasaklılığın giderilebileceğini düşünmek
- Sebebin doğduğu tarihi belirlememek
- BAM kararını temyiz etmek
- Hüküm ve ara işlemler arasındaki farklı sonucu gözden kaçırmak
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 35, tarafsız yargılanma hakkını işlem güvenliğiyle dengeler. Sebebin tarihi ve işlemin niteliği belirlenmeden “dosyanın tamamı geçersizdir” veya “hiçbir şey etkilenmez” denilemez.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 5. HD, 2022/5158 E., 2022/9143 K.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Üst mahkeme incelemesi öngörülmüştür.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Hâkimin Davaya Bakmaktan Yasaklılığı ve Reddi — İlgili Maddeler
- HMK 39HMK Madde 39: Hâkimin Çekilme Kararının İncelenmesi
- HMK 40HMK 40: Hâkimin Reddi Talebini İncelemeye Yetkili Merci
- HMK 41Hakimin Reddi Talebinin Geri Çevrilmesi | HMK Madde 41
- HMK 42Hakimin Reddi Talebi Nasıl İncelenir? HMK Madde 42
- HMK 43HMK 43: Hâkimin Reddi Kararına Karşı İstinaf
- HMK 45HMK Madde 45 Kapsamında Zabıt Kâtibinin Yasaklılığı ve Reddi
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 384Çekişmesiz Yargı İşlerinde Yetki: HMK Madde 384Üçüncü derece · HMK m. 362 ve HMK m. 387 üzerinden
- HMK 388HMK Madde 388: Çekişmesiz Yargı Kararlarının NiteliğiÜçüncü derece · HMK m. 362 ve HMK m. 387 üzerinden
- HMK 168HMK Madde 168: Birleştirme ve Ayırma Kararlarına Karşı Kanun YoluÜçüncü derece · HMK m. 362 ve HMK m. 361 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.