Dava ve Takipte Teminat Gösterilecek Hâller: HMK Madde 84
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşları, ödeme güçlüğü ve yabancı davacılar bakımından dava teminatı şartları açıklanır. Güncel usul kuralları ve.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 84
Teminat gösterilecek hâller
(1) Aşağıdaki hâllerde davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterilir:
a) Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması.
b) Davacının daha önceden iflasına karar verilmiş, hakkında konkordato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması; borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle, ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi.
(2) Davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların ortaya çıkması hâlinde de mahkeme teminat gösterilmesine karar verir.
(3) Mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması hâlinde doğar.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Teminat, davacının haklılığını peşinen sorgulayan bir yaptırım değil, davalının muhtemel yargılama giderlerini güvence altına alan dava şartıdır. HMK 84, hangi hâllerde teminat gösterilmesi gerektiğini sınırlı biçimde düzenler.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
HMK’daki teminat ile ihtiyati tedbir teminatı aynı kurum değildir. HMK 84, dava veya takip giderlerine yönelik güvenceyi; MÖHUK 48 ise yabancı gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye’de dava, müdahale ve takip yapmasındaki teminatı düzenler.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında ferî müdahil olması veya takip yapması ile davacının iflas, konkordato, aciz belgesi gibi nedenlerle ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi hâllerinde uygun teminat gösterilir. Koşullar sonradan doğarsa mahkeme yargılama sırasında da teminata karar verebilir.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Mutad mesken, yalnız nüfus kaydındaki adres değil, kişinin hayat ilişkilerinin fiilen yoğunlaştığı yerdir. Türk tüzel kişileri bakımından merkez kavramı kullanılır. Yabancılar için HMK 84 yerine öncelikle MÖHUK 48 ve karşılıklılık ya da muafiyet hükümleri incelenmelidir.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Mahkeme teminatın gerekip gerekmediğini dava şartı olarak inceler. Koşullar varsa miktar ve şekil HMK 87’ye göre belirlenir; yatırılması için kesin süre verilir. Teminat muafiyetleri HMK 85 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Teminat dava açılırken istenebileceği gibi ödeme güçlüğünün yargılama sırasında ortaya çıkması hâlinde sonradan da kararlaştırılabilir. Verilen kesin sürede teminat gösterilmezse HMK 88 ve dava şartlarına ilişkin HMK 114-115 hükümleri uyarınca usulî sonuç doğar.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Yerleşim ve mutad mesken kayıtları, yurtdışı çalışma ve ikamet belgeleri, iflas veya konkordato kararları, aciz belgesi ve mali durum kayıtları teminat incelemesinde kullanılabilir. Salt “davacı borçlarını ödeyemez” iddiası yeterli değildir.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay uygulamasında, yabancı davacılar bakımından MÖHUK 48 ile Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşları bakımından HMK 84 ayrımı yapılmaktadır. Teminat eksikliği tamamlanabilir dava şartı niteliğindedir; doğrudan esastan ret yerine usulüne uygun kesin süre verilmesi gerekir.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Teminat, mahkemeye erişim hakkını gereksiz biçimde sınırlamamalıdır. Miktar, davalının muhtemel giderleriyle orantılı olmalı; davacıyı fiilen dava açamaz hâle getiren ölçüsüz güvence istenmemelidir.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Vatandaşlık, mutad mesken ve taraf sıfatı ilk dilekçede netleştirilmelidir. Birden fazla davacının bulunduğu mecburi dava arkadaşlığında yükümlülüğün tüm davacılar bakımından doğup doğmadığı kontrol edilmelidir.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Yabancı davacıya doğrudan HMK 84 uygulamak
- Yerleşim yeri ile mutad meskeni aynı saymak
- Ödeme güçlüğünü belgesiz kabul etmek
- HMK 85 muafiyetlerini incelememek
- Teminat verilmeden doğrudan esastan ret kararı vermek
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 84 uygulamasında vatandaşlık, mutad mesken ve ödeme güçlüğü ayrı ayrı incelenmelidir. Teminatın dava şartı olması, mahkemeyi orantılılık ve muafiyet değerlendirmesinden kurtarmaz.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 84-88 ve 114-115: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- 5718 sayılı MÖHUK m. 48: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5718.pdf
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-84-teminat-gosterilecek-haller-fbc039fb.pdf
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Ölçüt Türkiye’de mutad meskenin bulunup bulunmamasıdır; muafiyetler de ayrıca incelenir.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Teminat — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 381HMK 381: Yargılamanın İadesinde İcranın DurdurulmasıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 51Dava Ehliyeti, Yasal Temsil ve Eksikliğin Giderilmesi: HMK Madde 51Ortak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- HMK 54Temsil veya İzin Belgelerinin Verilmesi: HMK Madde 54Ortak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- HMK 56Kanuni Temsilci Atanması Sebebiyle Yargılamanın Ertelenmesi: HMK 56Ortak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- HMK 71HMK Madde 71: Davanın Bizzat veya Vekil Aracılığıyla TakibiOrtak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- HMK 112HMK Madde 112 Kapsamında Seçimlik DavaÜçüncü derece · HMK m. 86 ve HMK m. 119 üzerinden
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiÜçüncü derece · HMK m. 86 ve HMK m. 119 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Ehliyetsizlik Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil DavasıOrtak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- Görevsizlik Kararı Nedir? Hukuk ve Ceza Yargılamasında SonuçlarıOrtak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- Menfi Tespit Davasında Hukuki Yarar Koşulu ve İİK Madde 72 UygulamasıOrtak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
- Muhdesatın Aidiyetinin Tespiti DavasıOrtak hüküm · HMK m. 114 ve 1 hüküm daha
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.