İçeriğe geç

Dava ve Takipte Teminat Gösterilecek Hâller: HMK Madde 84

· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku

Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşları, ödeme güçlüğü ve yabancı davacılar bakımından dava teminatı şartları açıklanır. Güncel usul kuralları ve.

Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 84

Teminat gösterilecek hâller

(1) Aşağıdaki hâllerde davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterilir:

a) Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması.

b) Davacının daha önceden iflasına karar verilmiş, hakkında konkordato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması; borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle, ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi.

(2) Davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların ortaya çıkması hâlinde de mahkeme teminat gösterilmesine karar verir.

(3) Mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması hâlinde doğar.

Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin

Teminat, davacının haklılığını peşinen sorgulayan bir yaptırım değil, davalının muhtemel yargılama giderlerini güvence altına alan dava şartıdır. HMK 84, hangi hâllerde teminat gösterilmesi gerektiğini sınırlı biçimde düzenler.

i. Hukuki Çerçeve ve Kavram

HMK’daki teminat ile ihtiyati tedbir teminatı aynı kurum değildir. HMK 84, dava veya takip giderlerine yönelik güvenceyi; MÖHUK 48 ise yabancı gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye’de dava, müdahale ve takip yapmasındaki teminatı düzenler.

ii. İlgili Mevzuat Hükümleri

Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında ferî müdahil olması veya takip yapması ile davacının iflas, konkordato, aciz belgesi gibi nedenlerle ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi hâllerinde uygun teminat gösterilir. Koşullar sonradan doğarsa mahkeme yargılama sırasında da teminata karar verebilir.

iii. Düzenlemenin Kapsamı

Mutad mesken, yalnız nüfus kaydındaki adres değil, kişinin hayat ilişkilerinin fiilen yoğunlaştığı yerdir. Türk tüzel kişileri bakımından merkez kavramı kullanılır. Yabancılar için HMK 84 yerine öncelikle MÖHUK 48 ve karşılıklılık ya da muafiyet hükümleri incelenmelidir.

iv. Başvuru ve İnceleme Usulü

Mahkeme teminatın gerekip gerekmediğini dava şartı olarak inceler. Koşullar varsa miktar ve şekil HMK 87’ye göre belirlenir; yatırılması için kesin süre verilir. Teminat muafiyetleri HMK 85 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci

Teminat dava açılırken istenebileceği gibi ödeme güçlüğünün yargılama sırasında ortaya çıkması hâlinde sonradan da kararlaştırılabilir. Verilen kesin sürede teminat gösterilmezse HMK 88 ve dava şartlarına ilişkin HMK 114-115 hükümleri uyarınca usulî sonuç doğar.

vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi

Yerleşim ve mutad mesken kayıtları, yurtdışı çalışma ve ikamet belgeleri, iflas veya konkordato kararları, aciz belgesi ve mali durum kayıtları teminat incelemesinde kullanılabilir. Salt “davacı borçlarını ödeyemez” iddiası yeterli değildir.

vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması

Yargıtay uygulamasında, yabancı davacılar bakımından MÖHUK 48 ile Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşları bakımından HMK 84 ayrımı yapılmaktadır. Teminat eksikliği tamamlanabilir dava şartı niteliğindedir; doğrudan esastan ret yerine usulüne uygun kesin süre verilmesi gerekir.

viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar

Teminat, mahkemeye erişim hakkını gereksiz biçimde sınırlamamalıdır. Miktar, davalının muhtemel giderleriyle orantılı olmalı; davacıyı fiilen dava açamaz hâle getiren ölçüsüz güvence istenmemelidir.

ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Vatandaşlık, mutad mesken ve taraf sıfatı ilk dilekçede netleştirilmelidir. Birden fazla davacının bulunduğu mecburi dava arkadaşlığında yükümlülüğün tüm davacılar bakımından doğup doğmadığı kontrol edilmelidir.

x. Sık Yapılan Hatalar

  • Yabancı davacıya doğrudan HMK 84 uygulamak
  • Yerleşim yeri ile mutad meskeni aynı saymak
  • Ödeme güçlüğünü belgesiz kabul etmek
  • HMK 85 muafiyetlerini incelememek
  • Teminat verilmeden doğrudan esastan ret kararı vermek

xi. Hukuki Değerlendirme

HMK 84 uygulamasında vatandaşlık, mutad mesken ve ödeme güçlüğü ayrı ayrı incelenmelidir. Teminatın dava şartı olması, mahkemeyi orantılılık ve muafiyet değerlendirmesinden kurtarmaz.

xii. Sonuç

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları

Sık Sorulan Sorular

Hayır. Ölçüt Türkiye’de mutad meskenin bulunup bulunmamasıdır; muafiyetler de ayrıca incelenir.

İlgili mevzuat

Hukuk Sözlüğünde

Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.

Telif ve Kullanım

Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.

Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi

Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.

Ara