Görevsizlik Kararı Nedir? Hukuk ve Ceza Yargılamasında Sonuçları

Hukuk yargılamasında görev, asliye hukuk, sulh hukuk, aile, iş, tüketici, ticaret ve diğer özel mahkemeler arasındaki iş bölümünü değil, kanunla belirlenen yargılama yetkisini ifade eder. Ceza yargılamasında görev, suçun kanuni niteliği ve 5235 sayılı Kanundaki düzenlemelere göre asliye ceza, ağır ceza ve diğer mahkemeler arasında belirlenir.

HMK 1 uyarınca mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir. HMK 114/1-c görevi dava şartı sayar; HMK 115 mahkemenin görevini her aşamada resen incelemesini gerektirir. HMK 20’ye göre görevsizlik veya yetkisizlik kararı kesinleştiğinde, kanunda gösterilen başlangıç tarihinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeden dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır. Ceza yargılamasında CMK 3-7 ve 5235 sayılı Kanun uygulanır.

Hukuk davalarında mahkeme, uyuşmazlığın tarafların kullandığı başlığa değil maddi vakıalara ve hukuki ilişkinin gerçek niteliğine bakar. Örneğin her tacir uyuşmazlığı ticari dava, her kira bağlantılı talep sulh hukuk davası değildir. Ceza mahkemesinde de görev yalnız öngörülen hapis cezasının üst sınırına indirgenemez; kanunda ağır ceza mahkemesine açıkça bırakılan suçlar ayrıca dikkate alınır.

Hukuk mahkemesi görevsizlik kararında görevli mahkemeyi göstermeli ve kanun yolu bilgisini doğru yazmalıdır. Karar verildiği anda kesin ise tebliğden; kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden; kanun yoluna başvurulmuşsa ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde gönderme talebi yapılır. Görevli mahkeme dosyayı aldığında taraflara davetiye gönderir ve kural olarak dava ilk açıldığı tarihte açılmış sayılır.

HMK 20’deki iki haftalık süre hak kaybı bakımından kritiktir. Süre kaçırılırsa kararı veren mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verir ve yargılama giderlerini belirler. Ceza yargılamasında görevsizlik kararına karşı kanun yolu ve süre, kararın verildiği mahkeme ve CMK’daki özel düzenlemeye göre ayrıca kontrol edilmelidir; hukuk yargısındaki HMK 20 süresi ceza dosyasına uygulanmaz.

Dava dilekçesi, sözleşme, tarafların sıfatı, uyuşmazlığın hukuki kaynağı, görevsizlik kararı, tebligat ve kesinleşme şerhi temel belgelerdir. Ceza dosyasında iddianame, sevk maddeleri, eylemin anlatımı ve deliller görev incelemesinde belirleyicidir.

Yargıtay uygulamasında görev kamu düzenine ilişkin kabul edilir ve mahkemece her aşamada resen gözetilir. Buna karşılık görev sorunu kanun yolu incelemesiyle kesinleşmişse HMK 23/2 uyarınca sonraki mahkeme bu belirlemeyle bağlıdır. Görevsiz mahkemede yapılan usul işlemlerinin görevli mahkemedeki etkisi, işlemin niteliğine ve görevli mahkemenin değerlendirmesine göre belirlenir; bütün işlemler otomatik olarak yok sayılmaz.

Görev kuralları doğal hâkim güvencesinin parçasıdır; taraflar anlaşarak görevli mahkemeyi değiştiremez. Bununla birlikte görev hatasının yaptırımı, uyuşmazlığın esasının kaybedilmesi değil doğru mahkemeye taşınmasıdır. HMK 20’deki takip yükümlülüğü, yargılamanın belirsiz biçimde açık kalmasını önler.

Görevsizlik kararı tebliğ edildiğinde yalnız istinaf kararı verilip verilmeyeceği değil, kararın kesinleşme ve gönderme süreci için ayrı takvim oluşturulmalıdır. Gönderme dilekçesi doğru dosyaya verilmeli, harç ve gider durumu kontrol edilmelidir.

• Görevsizlik kararından sonra dosyanın resen gönderileceğini sanmak
• HMK 20’deki iki haftalık süreyi yanlış başlangıçtan hesaplamak
• Görev ile iş bölümü ve yetkiyi karıştırmak
• Ceza mahkemesi görevini yalnız ceza üst sınırına göre belirlemek
• Kanun yolu incelemesiyle kesinleşmiş görev kararını yeniden tartışmak

Görevsizlik kararında asıl risk yanlış mahkemeye başvurmuş olmak değil, karar sonrasında HMK 20 takviminin izlenmemesidir. Kararın kesinleşme biçimi ve iki haftalık sürenin başlangıcı dosya bazında hesaplanmalıdır.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 1, 20-23, 114-115
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 3-7
• 5235 sayılı Kanun m. 10-14
• Kaynak PDF: usull-gorevsizlik-karari-nedir-cdf2dcb3.pdf