Vekilin Müvekkil Huzurundaki Beyanı ve Derhâl İtiraz: HMK 78
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Müvekkilin hazır olduğu duruşmada vekil beyanına itiraz etmemesinin hukuki sonuçlarını, tutanak kontrolünü ve derhâl itiraz şartını açıklıyoruz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 78
Vekilin vekâlet veren huzurundaki beyanı
(1) Kendisinin de hazır olduğu duruşmada, vekili tarafından yapılan açıklamalara derhâl ve açıkça itiraz etmeyen taraf, bu açıklamalara rıza göstermiş sayılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Tarafın vekiliyle birlikte katıldığı duruşmada sessiz kalması, her zaman hukuken nötr değildir. HMK m. 78 uyarınca taraf, huzurunda vekili tarafından yapılan açıklamaya derhâl ve açıkça itiraz etmezse o açıklamaya rıza göstermiş sayılabilir. Bu nedenle duruşma tutanağı yalnızca teknik kayıt değil, tarafın usulî durumunu doğrudan etkileyen belgedir.
i. Hukuki Kurumun Tanımı ve Kapsamı
Düzenleme, vekilin temsil yetkisi ile vekâlet verenin duruşmadaki davranışını birlikte ele alır. Taraf salonda bulunuyor, beyanı duyuyor ve buna açıkça karşı çıkmıyorsa sonradan 'vekilim böyle söylememeliydi' demesi çoğu durumda usulî sonucu ortadan kaldırmaz. Kuralın uygulanması için tarafın gerçekten hazır olması ve beyanın onun huzurunda verilmesi gerekir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 78, derhâl ve açık itiraz arar. İtirazın belirsiz bir mimik veya duruşma sonrasındaki özel konuşma şeklinde kalması yeterli değildir; tutanağa geçirilmesi gerekir. Bununla birlikte vekilin özel yetki gerektiren işlemleri bakımından HMK m. 74 ayrıca dikkate alınır. Sulh, feragat, kabul, ibra ve yemin gibi özel yetkiye bağlı işlemlerde yalnızca HMK m. 78'e dayanarak yetki eksikliğinin her durumda giderildiği kabul edilemez.
iii. Yargıtay Uygulaması
Yayımlanmış Yargıtay kararlarında, duruşmada hazır bulunan tarafın vekilinin tanık dinletme talebinden vazgeçen beyanına itiraz etmemesi nedeniyle bu beyana rıza göstermiş sayıldığı örnekler bulunmaktadır. Ancak her karar, beyanın içeriği, tutanağın açıklığı ve özel yetki gerekip gerekmediği üzerinden değerlendirilmelidir. Tam künyesi bağımsız ve güvenilir kaynaktan doğrulanamayan kararlar bu metinde numarasıyla kullanılmamıştır.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Duruşmada vekil ile müvekkil arasında görüş ayrılığı çıkarsa beyanın tamamlanması beklenmeden hâkimden söz istenmeli ve itiraz açık şekilde tutanağa geçirilmelidir. 'Katılmıyorum' ifadesi tek başına bazı durumlarda yetersiz kalabilir; hangi beyanın hangi kısmına itiraz edildiği belirtilmelidir. Tutanak imzalanmadan veya duruşma sona ermeden kayıt kontrol edilmelidir.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Her dosyada taraf sıfatı, işlemin tarihi, tebligat ve süreler, delillerin elde ediliş biçimi ile özel kanun hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Aynı maddeye dayanan iki uyuşmazlık, vakıa ve usul geçmişi farklı olduğu için aynı sonuca ulaşmayabilir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
İtiraz için ayrıca dava açılmaz. İtiraz aynı duruşmada yapılır ve tutanağa geçirilir. Tutanak gerçeği yansıtmıyorsa HMK'nın tutanak hükümleri çerçevesinde derhâl düzeltilmesi talep edilmelidir. Sonraki kanun yolu başvurusunda, duruşmada sessiz kalınmış bir hususun ilk kez ileri sürülmesi ciddi usul engeliyle karşılaşabilir.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma tutanağı temel delildir. Sesli veya görüntülü kayıt sisteminin mevzuata uygun biçimde bulunduğu hâllerde kayıtlar, tutanak düzeltme talebi ve aynı oturumdaki diğer usul işlemleri de önem taşıyabilir. Tarafın duruşmada bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Duruşma bittikten sonra itiraz etmenin yeterli olduğunu sanmak
- İtirazı tutanağa geçirtmemek
- Özel yetki gerektiren işlem ile sıradan usul beyanını karıştırmak
- Tutanak okunmadan duruşmadan ayrılmak
ix. Hukuki Değerlendirme
HMK m. 78, vekil-müvekkil ilişkisindeki iç uyuşmazlığı değil, mahkeme önündeki açıklığın ve yargılamaya güvenin korunmasını amaçlar. Duruşmaya birlikte katılım, aktif takip sorumluluğunu da beraberinde getirir. Beyanın sonuçları anlaşılmadan sessiz kalınmamalıdır.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görev, yetki ve kullanılabilecek hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebilir; içerik tek başına hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Madde, tarafın da hazır olduğu duruşmadaki beyana ilişkindir; yokluk hâlinde bu özel rıza karinesi doğmaz.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Davaya Vekâlet — İlgili Maddeler
- HMK 74HMK Madde 74: Özel Yetki Gerektiren Hâller
- HMK 75Davada Birden Fazla Avukatın Görevlendirilmesi | HMK Madde 75
- HMK 76HMK Madde 76: Vekâletnamenin İbrazı
- HMK 80Tarafın Davasını Takip Edebilecek Yeterlikte Olmaması: HMK 80
- HMK 81Vekilin Azli ve İstifasının Mahkeme ve Karşı Taraf Bakımından Sonuçları
- HMK 82Vekilin İstifası ve Davanın Takibi: HMK Madde 82
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 71HMK Madde 71: Davanın Bizzat veya Vekil Aracılığıyla TakibiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 72HMK Madde 72 Kapsamında Davaya Vekâlet ve Temsil HükümleriOrtak hüküm · HMK m. 74
- HMK 73Davaya Vekâletin Kanuni Kapsamı ve Vekilin YetkileriOrtak hüküm · HMK m. 74
- HMK 308Davayı Kabulün Şartları, Şekli ve Hukuki Sonuçları: HMK Madde 308Ortak hüküm · HMK m. 74
- HMK 314HMK 314’e Göre Sulhun ZamanıOrtak hüküm · HMK m. 74
- HMK 54Temsil veya İzin Belgelerinin Verilmesi: HMK Madde 54Üçüncü derece · HMK m. 74 ve HMK m. 77 üzerinden