HMK 3 İptal Kararı Sonrası Ölüm ve Vücut Bütünlüğü Zararlarında Görev
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 3’ün Anayasa Mahkemesince iptali sonrası ölüm ve bedensel zarar tazminatlarında görevli mahkemenin nasıl belirlendiği açıklanmaktadır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 3
İptal edildiÖlüm veya vücut bütünlüğünün yitirilmesinden doğan zararların tazmini davalarında görev
(İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 16/2/2012 tarihli ve E.: 2011/35, K.: 2012/23 sayılı Kararı ile. )
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
HMK 3, idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer nedenlerin yol açtığı ölüm ve bedensel zarar tazminatlarını asliye hukuk mahkemesinde toplamak amacıyla düzenlenmişti. Anayasa Mahkemesi, 16 Şubat 2012 tarihli E.2011/35, K.2012/23 sayılı kararıyla maddeyi iptal etti. Bu nedenle HMK 3 bugün yürürlükte bir görev kuralı değildir.
i. HMK 3 Neden İptal Edildi?
İptal edilen hüküm, idari eylem ve işlemlerden doğan belirli tam yargı davalarını adli yargıya bırakıyordu. Anayasa Mahkemesi, idarenin kamu gücü kullanımı ve hizmet kusurundan doğan uyuşmazlıkların anayasal yargı ayrılığı içinde idari yargıda görülmesi gerektiği yönündeki ilkeler çerçevesinde düzenlemeyi iptal etti. İptal kararı 19 Mayıs 2012 tarihinde yürürlüğe girdi.
ii. Bugün Görevli Yargı Yeri Nasıl Belirlenir?
Görev, zararın türüne değil zararı doğuran hukuki ilişkinin niteliğine göre belirlenir. İdarenin kamu hizmetinin kuruluşu veya işleyişindeki kusurundan, idari işlemden ya da kamu gücü kullanımından kaynaklanan ölüm ve bedensel zarar talepleri kural olarak idari yargıda tam yargı davasına konu olur. İdarenin özel hukuk kişisi gibi hareket ettiği sözleşme veya fiillerden doğan uyuşmazlıklar adli yargıda görülebilir.
iii. İş Kazası ve Sosyal Güvenlik Uyuşmazlıkları
İşçi ile işveren arasındaki iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları iş mahkemesinde görülür. Kamu çalışanının statüsü, olayın hizmet kusurundan mı yoksa kişisel kusurdan mı kaynaklandığı ve davalının kim olduğu görev değerlendirmesini değiştirir. SGK’nın rücu veya gelir bağlama işlemleri de özel kanun hükümlerine tabidir.
iv. Trafik ve Diğer Haksız Fiiller
Özel kişilerin veya özel hukuk tüzel kişilerinin trafik kazası, tıbbi müdahale, ürün sorumluluğu veya diğer haksız fiillerinden doğan tazminat davaları kural olarak adli yargıda görülür. Davanın tüketici işlemi, ticari iş veya iş ilişkisi niteliği görevli hukuk mahkemesini değiştirir. Asliye hukuk mahkemesi, özel mahkeme görevi bulunmayan hâllerde genel görevli mahkemedir.
v. İdari Yargıda Süre ve Ön Başvuru
İdari eylemden doğan tam yargı davasında İYUK 13 uyarınca eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvuru yapılması gerekir. İdarenin ret cevabı veya sessiz kalması üzerine dava süresi işler. İdari işlemden doğan zararlarda İYUK 12 hükümleri uygulanabilir. Süre başlangıcı olayın niteliğine göre dikkatle belirlenmelidir.
vi. Görev Uyuşmazlığı ve Uyuşmazlık Mahkemesi
Adli ve idari yargı mercilerinin karşılıklı görevsizlik kararları vermesi veya aynı uyuşmazlık hakkında görev çatışması doğması hâlinde Uyuşmazlık Mahkemesi devreye girebilir. Ancak görev kararları kesinleşmeden ve kanundaki usul tamamlanmadan doğrudan başvuru yapılamaz. Yanlış yargı kolunda dava açılması süre bakımından ayrıca risk taşır.
vii. Sık Yapılan Hatalar
HMK 3’ü yürürlükteymiş gibi göstermek, bütün bedensel zarar davalarını asliye hukuk mahkemesine yöneltmek ve idari eylem ile özel hukuk fiilini ayırmamak temel hatalardır. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece kendiliğinden incelenir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.
viii. Hukuki Değerlendirme
HMK 3’ün iptalinden sonra görev sorunu tek bir maddeyle çözülemez. Eylemin niteliği, davalının hukuki statüsü, kamu gücü kullanımı, özel kanun ve talebin dayanağı birlikte incelenmelidir. Yanlış yargı kolu seçimi, özellikle idari yargıdaki kısa süreler nedeniyle hak kaybına yol açabilir.
ix. Sonuç ve Hukuki Destek
Ölüm veya bedensel zarar tazminatlarında yanlış yargı koluna başvurulması, sürelerin geçmesine ve davanın görev yönünden reddine neden olabilir. Somut olayda görevli merci ve başvuru süresinin belirlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Anayasa Mahkemesinin 16 Şubat 2012 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
- HMK 5Mahkemelerin Yetkisinde Genel Kural: HMK Madde 5
- HMK 7Birden Fazla Davalıya Karşı Açılan Davalarda Yetkili Mahkeme
- HMK 8Bir Yerde Geçici Olarak Oturanlara Karşı Açılacak Davalarda Yetki
- HMK 10HMK 10 Sözleşmeden Doğan Davalarda Yetki
- HMK 12HMK Madde 12: Taşınmazın Aynından Doğan Davalarda Yetki
- HMK 13HMK Madde 13 Kapsamında Karşı Davada Yetki
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Kamulaştırmasız El Atma Davası: Fiili ve Hukuki El Atma, Tazminat ve Görevli MahkemeOrtak hüküm · İYUK m. 12 ve 1 hüküm daha
- Parselasyon Nedir? DOP Kesintisi, İtiraz ve İptal DavasıOrtak hüküm · İYUK m. 12 ve 1 hüküm daha
- Tam Yargı Davası Nedir? İdareye Karşı Tazminat DavasıOrtak hüküm · İYUK m. 12 ve 1 hüküm daha
- İdari İşlemin İptali Davası Nedir? Şartları ve SüreleriOrtak hüküm · İYUK m. 12
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.