Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK 87: Teminatın Tutarı ve Şekli
HMK 87 uyarınca teminatın miktarı ve türü, hâkimin takdir yetkisi, sözleşmeyle belirleme ve koşullar değiştiğinde teminatın uyarlanması açıklanmıştır.
Hukuk yargılamasında teminat, karşı tarafın veya üçüncü kişilerin muhtemel zararını güvence altına alır. HMK 87, teminatın miktarı ve türü konusunda hâkime geniş takdir yetkisi tanırken tarafların sözleşmeyle yaptığı belirlemeyi de korur.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Teminat, dava veya geçici hukuki koruma nedeniyle ortaya çıkabilecek zararın karşılanmasını güvence altına alan değerdir. Nakit, banka teminat mektubu veya mahkemenin uygun gördüğü başka bir güvence olabilir. HMK sabit bir teminat kataloğu öngörmez.
HMK Hükmü
(1) Bir davada verilecek teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe tayin eder. Ancak tarafların teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmaları hâlinde, teminat ona göre belirlenir. (2) Teminatı gerektiren durum ve koşullarda değişiklik olması hâlinde hâkim teminatın azaltılmasına, artırılmasına, değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verebilir.
Düzenlemenin Kapsamı
HMK 87 genel yargılama teminatına ilişkindir. İcra ve İflas Kanunu, Türk Ticaret Kanunu veya özel kanunlarda farklı teminat rejimi varsa özel hüküm uygulanır. Bu nedenle HMK 87 her icra işlemine doğrudan taşınamaz.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Mahkeme teminatın amacını, muhtemel zarar miktarını, tarafların ekonomik durumunu ve hakkın kullanımını ölçüsüz biçimde zorlaştırmama gereğini değerlendirmelidir. Teminatın tutarı ve türü ara kararda açıkça gösterilmeli; yatırma için verilen süre ve sonuçları usulüne uygun ihtar edilmelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Teminatın gösterilmesi için süre mahkemece belirlenir. Sürenin kesin olup olmadığı ve yerine getirilmemesinin sonucu ilgili özel hükümle birlikte değerlendirilir. Koşullar sonradan değişirse taraf, teminatın uyarlanmasını her aşamada talep edebilir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Muhtemel zarar hesabı, sözleşme, banka kayıtları, malvarlığı belgeleri, dava değeri ve ihtiyati tedbirin etkileri teminat miktarında önem taşır. Banka teminat mektubunun kesin, süresiz ve ilk talepte ödemeli olup olmadığı kararın amacına göre incelenmelidir.
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay uygulamasında HMK 87’nin mahkemelerde alınan teminata ilişkin genel hüküm olduğu; İcra ve İflas Kanunu’nun özel düzenlemelerinin bulunduğu takip işlemlerinde doğrudan uygulanamayacağı vurgulanmaktadır. Ayrıca teminat miktarı, dava hakkını fiilen kullanılamaz hâle getirecek ölçüde belirlenmemelidir.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Takdir yetkisi sınırsız değildir. Ölçülülük, erişim hakkı ve teminatın koruduğu menfaat arasında makul denge kurulmalıdır. Teminatın cezalandırıcı değil güvence sağlayıcı niteliği korunmalıdır.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Talep eden taraf yalnızca “yüksek teminat” istemek yerine muhtemel zarar kalemlerini göstermelidir. Teminat yükümlüsü de nakit yerine banka teminat mektubu sunmak istiyorsa metnin mahkeme kararına uygunluğunu önceden kontrol etmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Teminatı yaptırım veya ceza gibi belirlemek
- Özel kanundaki teminat hükmünü kontrol etmemek
- Muhtemel zararla ilgisiz, fahiş miktar istemek
- Sözleşmeyle kararlaştırılan teminat şeklini göz ardı etmek
- Koşullar değiştiği hâlde uyarlama talep etmemek
Hukuki Değerlendirme
Teminatın hukuka uygunluğu yalnız miktarla değil, şekil ve amaçla birlikte değerlendirilir. Güvence yetersiz bırakılmamalı; fakat hak arama özgürlüğünü fiilen ortadan kaldıracak seviyeye de çıkarılmamalıdır.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Hâkim uygun türü belirler; sözleşmede şekil kararlaştırılmışsa buna göre hareket edilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.