Cumhuriyet Savcısının Hukuk Davasında Taraf Olması: HMK Madde 70
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Cumhuriyet savcısının yalnız kanunda öngörülen hâllerde hukuk davası açması veya taraf olması, katılım zorunluluğu ve tasarruf yasağı açıklanır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 70
Cumhuriyet savcısının davada yer alması
(1) Cumhuriyet savcısı, kanunda açıkça öngörülen hâllerde, hukuk davası açar veya açılmış olan hukuk davasında taraf olarak yer alır.
(2) Cumhuriyet savcısı, resmî dairenin bildirimine rağmen dava açmaz ise ihbar eden resmî daire, Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza merkezine en yakın kıdemli asliye hukuk mahkemesi hâkimine itiraz edebilir. Bu hususta 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 172 ve 173 üncü maddeleri kıyasen uygulanır.
(3) Cumhuriyet savcısının yer aldığı dava ve işler üzerinde taraflar serbestçe tasarruf edemezler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Cumhuriyet savcısı, kamu düzenini ilgilendiren her hukuk uyuşmazlığına kendiliğinden katılmaz. HMK 70, savcının ancak kanunda açıkça öngörülen hâllerde dava açabileceğini veya açılmış davada taraf olarak yer alabileceğini kabul eder.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Savcı maddi hukuk ilişkisinin sahibi değildir; kamu düzenini korumak amacıyla kanundan doğan dava takip yetkisini kullanır. Davada şekli anlamda taraftır. Delil sunabilir, duruşmaya katılır ve kanun yoluna başvurabilir. Bu konum, savcıyı yalnız görüş bildiren yardımcı bir makam olmaktan ayırır.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 70/1, savcının kanunda açıkça öngörülen hâllerde hukuk davası açacağını veya açılmış davada taraf olacağını düzenler. Resmî dairenin bildirimine rağmen dava açılmazsa HMK 70/2’deki itiraz yolu uygulanabilir ve CMK 172-173 kıyasen gözetilir. HMK 70/3 uyarınca savcının yer aldığı dava ve işler üzerinde taraflar serbestçe tasarruf edemez.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
TMK 146 uyarınca mutlak butlanla evliliğin iptali, 5717 sayılı Kanun kapsamındaki uluslararası çocuk kaçırma davaları ve özel kanunların savcıya görev verdiği diğer işler örnektir. Bir uyuşmazlığın kamu düzeniyle ilgili olması tek başına savcı katılımı için yeterli değildir; açık kanuni dayanak aranır.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Dava savcının davanamesiyle açılmışsa savcılığa dava dilekçesi ve duruşma günü usulüne uygun tebliğ edilmeli, duruşmalara katılım olanağı sağlanmalıdır. Savcı yok sayılarak taraf teşkili tamamlanmış kabul edilemez. Tarafların sulh, feragat veya kabul beyanları, tasarruf yasağı nedeniyle davayı otomatik sona erdirmez.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Savcının kanun yoluna başvuru süresi taraflara uygulanan genel veya özel süreye tabidir. Resmî dairenin dava açılmamasına itirazı bakımından HMK 70/2 ve kıyasen uygulanan CMK hükümleri birlikte incelenmelidir. Özel kanunda daha kısa süre varsa önceliklidir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Davaname, resmî daire bildirimi, savcılığa yapılan tebligat, duruşma zabıtları ve özel kanundaki görev hükmü dosyada bulunmalıdır. Savcı katılımının zorunlu olduğu hâlde tebligat yapılmaması, taraf teşkili ve hukuki dinlenilme hakkı yönünden bozma sebebi olabilir.
vii. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 14.06.2021 tarihli, 2019/3285 E., 2021/3003 K. sayılı kararında savcı tarafından davanameyle açılan davada Cumhuriyet savcısının duruşmalara katılımı sağlanmadan hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı bulunmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de mutlak butlan davalarında savcının hazır bulunmasının görevin doğal sonucu olduğunu kabul etmektedir.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Savcının hukuk davasındaki rolü, taraflarca getirilme ilkesinin sınırlı bir istisnasıdır. Kamu yararı, uyuşmazlığın yalnız özel iradeyle sona erdirilmesine izin vermez. Buna karşılık açık kanuni dayanak olmadan savcının davaya dahil edilmesi de doğal hâkim ve taraf düzenini bozabilir.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dava türü belirlenirken özel kanunda savcıya görev veren hüküm aranmalı, görev varsa savcılık UYAP taraf kaydında doğru sıfatla gösterilmelidir. Her celse için tebligat ve katılım kaydı takip edilmelidir.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Kamu düzenine ilişkin her davada savcı katılımını zorunlu sanmak
- Davanameyle açılan davada savcıyı yalnız ihbar olunan kabul etmek
- Savcılığa duruşma günü tebliğ etmeden hüküm kurmak
- Tarafların feragat veya kabulüyle davayı sona erdirmek
- Özel kanuni dayanağı kararda göstermemek
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 70’in doğru uygulanması iki aşamalıdır: önce açık kanuni görev bulunmalı, sonra savcının gerçek ve etkili katılımı sağlanmalıdır. Savcıyı şeklen dosyaya eklemek yeterli değildir.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 70
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 146
- 5717 sayılı Kanun
- Yargıtay 4. HD, 14.06.2021, 2019/3285 E., 2021/3003 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-70-cumhuriyet-savcisinin-davada-yer-almasi-44440717.pdf
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Kanunda açıkça öngörülen hâllerle sınırlıdır.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Genel Hükümler — İlgili Maddeler
- HMK 66Ferî Müdahale Şartları, Süresi ve Müdahilin Yetkileri: HMK Madde 66
- HMK 72HMK Madde 72 Kapsamında Davaya Vekâlet ve Temsil Hükümleri
- HMK 73Davaya Vekâletin Kanuni Kapsamı ve Vekilin Yetkileri
- HMK 74HMK Madde 74: Özel Yetki Gerektiren Hâller
- HMK 75Davada Birden Fazla Avukatın Görevlendirilmesi | HMK Madde 75
- HMK 76HMK Madde 76: Vekâletnamenin İbrazı
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Takipsizlik Kararı Nedir? Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara İtirazOrtak hüküm · CMK m. 172 ve 1 hüküm daha
- Evliliğin İptali Davası: Nedenleri, Süreleri ve SonuçlarıOrtak hüküm · TMK m. 146
- Şikâyetten Vazgeçme Nedir? Sonuçları ve Geri Alınabilir mi?Ortak hüküm · CMK m. 172
- Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? İhbar ve Şikâyet Arasındaki Fark Nedir?Ortak hüküm · CMK m. 172
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.