Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Mahkemelerin Yetkisinde Genel Kural: HMK Madde 5
Hukuk davalarında HMK ve özel kanun yetki kurallarının ilişkisi, genel, özel ve kesin yetki ayrımı ile yetki itirazı uygulaması açıklanır. Güncel usul.
Görev, hangi tür mahkemenin; yetki ise o mahkemenin hangi yerdeki biriminin davaya bakacağını gösterir. HMK 5, medenî yargıda yetki kurallarının HMK ve özel kanunlar arasındaki ilişkisini belirler.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Genel yetki çoğunlukla davalının dava tarihindeki yerleşim yerine dayanır. Özel yetki kuralları davacıya ek seçenek verebilir. Kesin yetkide ise tarafların seçimi ve yetki sözleşmesi mümkün değildir; mahkeme yetkiyi kendiliğinden inceler.
İlgili Mevzuat Hükümleri
Mahkemelerin yetkisi, diğer kanunlardaki yetki hükümleri saklı kalmak üzere HMK hükümlerine tabidir. Bu nedenle HMK 6’daki genel yetki yanında iş, tüketici, aile, sigorta ve taşınmaz uyuşmazlıklarına ilişkin özel kanun hükümleri birlikte uygulanır.
Düzenlemenin Kapsamı
Özel kanun kuralı açıkça kesin yetki öngörmüyorsa çoğu kez HMK’daki genel yetkiyle birlikte seçimlik yetki oluşturur. İş mahkemelerinde 7036 sayılı Kanun 6, boşanmada TMK 168 ve tüketici işlemlerinde TKHK 73 örnek özel yetki hükümleridir.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Dava açılmadan önce hukuki ilişki nitelendirilir, görevli mahkeme ve yetkili yer ayrı ayrı belirlenir. Kesin olmayan yetkide davalı, cevap dilekçesinde yetki itirazı yapmalı ve yetkili mahkemeyi doğru şekilde göstermelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Kesin olmayan yetki itirazı ilk itirazdır ve cevap süresinde ileri sürülür. Kesin yetki dava şartıdır; yargılamanın her aşamasında mahkemece resen gözetilir. Yetkisizlik kararından sonra dosyanın gönderilmesi için HMK 20’deki süre ayrıca takip edilir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Yerleşim yeri kayıtları, sözleşmenin ifa yeri, işyeri, haksız fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer, şube kayıtları ve taşınmaz tapusu yetki incelemesinde kullanılır. Sözleşmedeki yetki şartının HMK 17-18’e uygunluğu ayrıca değerlendirilir.
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2018/1085 E., 2021/164 K. sayılı kararında genel, özel ve kesin yetki ayrımı açıklanmış; kesin yetkinin ancak kanun koyucunun tek yetkili yeri açık ve emredici biçimde belirlediği hâllerde kabul edileceği vurgulanmıştır.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Yetki kuralları davalının korunması ile davacıya etkili başvuru imkânı arasında denge kurar. Kesin yetki istisnadır; tereddüt hâlinde kanun metni ve düzenlemenin amacı birlikte yorumlanmalıdır.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tek bir maddeye dayanarak yetki belirlenmemelidir. Örneğin iş kazasında 7036 sayılı Kanun, HMK 16 ve özel sigorta ilişkisi aynı dosyada farklı seçimlik yerler doğurabilir. Taraf ve talep sayısı arttıkça ortak yetki kuralı ayrıca incelenmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Görev ile yetkiyi aynı kavram saymak
- Özel yetkiyi otomatik kesin yetki kabul etmek
- Yetki itirazında yetkili mahkemeyi göstermemek
- Yetki sözleşmesini tacir veya kamu tüzel kişisi şartı olmadan geçerli saymak
- Yetkisizlik sonrası gönderme süresini kaçırmak
Hukuki Değerlendirme
HMK 5 tek başına yer göstermez; yetki sisteminin kapısını açar. Doğru mahkeme, genel kural, özel kanun ve kesinlik niteliği birlikte incelenerek belirlenir.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 5-19: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-5-genel-kural-ab7c00db.pdf
Sık Sorulan Sorular
Kural olarak davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.