Yetki Sözleşmesi: HMK 17 Kapsamında Geçerlilik Şartları
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Yetki sözleşmesinin geçerlilik şartları, tacir sıfatı, münhasır yetki, yetki itirazı ve uygulamadaki riskler HMK 17 kapsamında incelenmiştir.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 17
Yetki sözleşmesi
(1) Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Yetki sözleşmesi, kanunen yetkili olmayan bir mahkemeyi taraf iradesiyle yetkili hâle getirebilen önemli bir usul işlemidir. Ancak her sözleşmeye eklenen “Ankara mahkemeleri yetkilidir” benzeri kayıt geçerli değildir. HMK 17 ve 18, tarafların sıfatından sözleşmenin şekline kadar sıkı şartlar öngörür.
i. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 17 uyarınca tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş ya da doğabilecek bir uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemeyi yetkili kılabilir. Aksi kararlaştırılmadıkça belirlenen yetki münhasırdır. HMK 18 gereğince sözleşmenin yazılı olması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir bulunması ve yetkili mahkeme ya da mahkemelerin gösterilmesi gerekir. Kesin yetki kuralları sözleşmeyle bertaraf edilemez.
ii. Hukuki Kurumun Kapsamı ve Uygulama Şartları
Geçerlilik için yalnız uyuşmazlığın ticari nitelikte olması yeterli değildir. Yetki kaydının tarafları, sözleşmenin kurulduğu sırada tacir veya kamu tüzel kişisi olmalıdır. Tacir olmayan gerçek kişi, sırf bono düzenlediği veya ticari nitelikte bir işlem yaptığı için HMK 17 anlamında yetki sözleşmesine taraf hâline gelmez. Tüketici, işçi ve sigortalı gibi korunan taraflar bakımından özel yetki hükümleri ayrıca gözetilir.
Yetki şartı açık olmalıdır. “Şirket merkezinin bulunduğu yer” gibi belirlenebilir ifadeler kullanılabilse de birden fazla merkez, şube veya grup şirketinin bulunduğu yapılarda tereddüt yaratacak kayıtlar risklidir. Taraflar kanunen yetkili mahkemelerin de yetkisini korumak istiyorsa bunun ayrıca yazılması gerekir; aksi durumda sözleşmeyle seçilen mahkeme kural olarak münhasır yetkili olur.
iii. Yargıtay Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
Yargıtay uygulamasında tarafların tacir sıfatı şeklen değil, hukuki statü ve somut işlem tarihi esas alınarak incelenir. Sözleşmenin ticari iş sayılması, tacir olmayan gerçek kişiyi tek başına yetki kaydına bağlamaz. Yetki kaydının belirsiz olması veya kesin yetki alanına müdahale etmesi hâlinde kayıt uygulanmaz.
İçtihat notu: Kaynak PDF’de yer alan karar künyeleri, resmî karar veri tabanında bağımsız olarak teyit edilemeyenler yönünden metne alınmamıştır. Somut dosyada kullanılacak kararların güncelliği ve olaya uygunluğu ayrıca araştırılmalıdır.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide yetki sözleşmesi, usul hukuku sözleşmesi olarak kabul edilir. Düzenlemenin temel amacı, ekonomik ve hukuki bakımdan denk kabul edilen taraflara uyuşmazlığın görüleceği yeri önceden belirleme imkânı tanırken zayıf tarafı standart sözleşme şartlarına karşı korumaktır. Bu nedenle taraf sıfatı şartı dar yorumlanır.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Sözleşme hazırlanırken tarafların ticaret sicili kayıtları, tacir sıfatının başlangıç ve sona erme tarihleri, seçilen mahkemenin tam adı ve uyuşmazlığın dayandığı ilişki açıkça gösterilmelidir. Yetki şartının genel işlem koşulu niteliğinde olması hâlinde TBK hükümleri de ayrıca değerlendirilmelidir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Yetki sözleşmesi görevli mahkemeyi değiştirmez; yalnızca coğrafi yetkiyi etkiler. Görev, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Yetki kesin değilse yetki itirazı ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen kesin olmayan yetki itirazı dinlenmez.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Yetki sözleşmesine dayanan taraf, yazılı sözleşmeyi ve tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olduğunu gösteren kayıtları sunmalıdır. Ticaret sicili kayıtları, şirket sözleşmesi, vergi ve oda kayıtları yardımcı olabilir; ancak tacir sıfatı her olayda ilgili maddi hukuk hükümlerine göre değerlendirilir.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Her ticari sözleşmede yetki kaydının geçerli olduğunu varsaymak
- Tacir olmayan gerçek kişiyi yetki şartıyla bağlamaya çalışmak
- Mahkemeyi belirsiz veya çelişkili biçimde göstermek
- Kesin yetki kuralını sözleşmeyle değiştirmek
- Yetki itirazını cevap süresinde ileri sürmemek
ix. Hukuki Değerlendirme
Yetki sözleşmesinin geçerliliği, tek bir cümlenin varlığıyla değil taraf sıfatı, şekil, belirginlik ve kesin yetki sınırları birlikte incelenerek belirlenir. Özellikle tacir olmayan gerçek kişilerin imzaladığı bono ve kredi ilişkilerinde yalnız belge üzerindeki yetki kaydına güvenmek ciddi usul riski doğurur.
x. Profesyonel Hukuki Destek
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. HMK 17 kapsamındaki sözleşme kural olarak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Yetki — İlgili Maddeler
- HMK 8Bir Yerde Geçici Olarak Oturanlara Karşı Açılacak Davalarda Yetki
- HMK 10HMK 10 Sözleşmeden Doğan Davalarda Yetki
- HMK 12HMK Madde 12: Taşınmazın Aynından Doğan Davalarda Yetki
- HMK 13HMK Madde 13 Kapsamında Karşı Davada Yetki
- HMK 14HMK Madde 14: Şubeler ve Tüzel Kişilerle İlgili Davalarda Yetki
- HMK 15Sigorta Sözleşmelerinden Doğan Davalarda Yetki: HMK Madde 15
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
Bu Maddeyi Uygulayan Yazılar
- Cezai Şart (Ceza Koşulu) Nedir? Geçerlilik Şartları, Türleri ve İndirilmesiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- Eser Sözleşmesi Nedir? Şartları, Ayıp, Bedel ve ZamanaşımıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- Faturaya Dayalı İtirazın İptali DavasıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- Konut ve İşyeri Kira Sözleşmesi ile Kira Bedelinin Tespiti DavasıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.