Yetki Sözleşmesi: HMK 17 Kapsamında Geçerlilik Şartları

HMK 17 uyarınca tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş ya da doğabilecek bir uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemeyi yetkili kılabilir. Aksi kararlaştırılmadıkça belirlenen yetki münhasırdır. HMK 18 gereğince sözleşmenin yazılı olması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir bulunması ve yetkili mahkeme ya da mahkemelerin gösterilmesi gerekir. Kesin yetki kuralları sözleşmeyle bertaraf edilemez.

Geçerlilik için yalnız uyuşmazlığın ticari nitelikte olması yeterli değildir. Yetki kaydının tarafları, sözleşmenin kurulduğu sırada tacir veya kamu tüzel kişisi olmalıdır. Tacir olmayan gerçek kişi, sırf bono düzenlediği veya ticari nitelikte bir işlem yaptığı için HMK 17 anlamında yetki sözleşmesine taraf hâline gelmez. Tüketici, işçi ve sigortalı gibi korunan taraflar bakımından özel yetki hükümleri ayrıca gözetilir.

Yetki şartı açık olmalıdır. “Şirket merkezinin bulunduğu yer” gibi belirlenebilir ifadeler kullanılabilse de birden fazla merkez, şube veya grup şirketinin bulunduğu yapılarda tereddüt yaratacak kayıtlar risklidir. Taraflar kanunen yetkili mahkemelerin de yetkisini korumak istiyorsa bunun ayrıca yazılması gerekir; aksi durumda sözleşmeyle seçilen mahkeme kural olarak münhasır yetkili olur.

Yargıtay uygulamasında tarafların tacir sıfatı şeklen değil, hukuki statü ve somut işlem tarihi esas alınarak incelenir. Sözleşmenin ticari iş sayılması, tacir olmayan gerçek kişiyi tek başına yetki kaydına bağlamaz. Yetki kaydının belirsiz olması veya kesin yetki alanına müdahale etmesi hâlinde kayıt uygulanmaz.

İçtihat notu: Kaynak PDF’de yer alan karar künyeleri, resmî karar veri tabanında bağımsız olarak teyit edilemeyenler yönünden metne alınmamıştır. Somut dosyada kullanılacak kararların güncelliği ve olaya uygunluğu ayrıca araştırılmalıdır.

Öğretide yetki sözleşmesi, usul hukuku sözleşmesi olarak kabul edilir. Düzenlemenin temel amacı, ekonomik ve hukuki bakımdan denk kabul edilen taraflara uyuşmazlığın görüleceği yeri önceden belirleme imkânı tanırken zayıf tarafı standart sözleşme şartlarına karşı korumaktır. Bu nedenle taraf sıfatı şartı dar yorumlanır.

Sözleşme hazırlanırken tarafların ticaret sicili kayıtları, tacir sıfatının başlangıç ve sona erme tarihleri, seçilen mahkemenin tam adı ve uyuşmazlığın dayandığı ilişki açıkça gösterilmelidir. Yetki şartının genel işlem koşulu niteliğinde olması hâlinde TBK hükümleri de ayrıca değerlendirilmelidir.

Yetki sözleşmesi görevli mahkemeyi değiştirmez; yalnızca coğrafi yetkiyi etkiler. Görev, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Yetki kesin değilse yetki itirazı ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen kesin olmayan yetki itirazı dinlenmez.

Yetki sözleşmesine dayanan taraf, yazılı sözleşmeyi ve tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olduğunu gösteren kayıtları sunmalıdır. Ticaret sicili kayıtları, şirket sözleşmesi, vergi ve oda kayıtları yardımcı olabilir; ancak tacir sıfatı her olayda ilgili maddi hukuk hükümlerine göre değerlendirilir.

• Her ticari sözleşmede yetki kaydının geçerli olduğunu varsaymak
• Tacir olmayan gerçek kişiyi yetki şartıyla bağlamaya çalışmak
• Mahkemeyi belirsiz veya çelişkili biçimde göstermek
• Kesin yetki kuralını sözleşmeyle değiştirmek
• Yetki itirazını cevap süresinde ileri sürmemek

Yetki sözleşmesinin geçerliliği, tek bir cümlenin varlığıyla değil taraf sıfatı, şekil, belirginlik ve kesin yetki sınırları birlikte incelenerek belirlenir. Özellikle tacir olmayan gerçek kişilerin imzaladığı bono ve kredi ilişkilerinde yalnız belge üzerindeki yetki kaydına güvenmek ciddi usul riski doğurur.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.