HMK Madde 13 Kapsamında Karşı Davada Yetki
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 13 kapsamında karşı davada yetki, kesin yetki istisnası, yetki itirazı, karşı dava şartları ve uygulamadaki usul sorunları. Güncel uygulama.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 13
Karşı davada yetki
(1) Kesin yetkinin söz konusu olmadığı hâllerde, asıl davaya bakan mahkeme, karşı davaya bakmaya da yetkilidir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Karşı dava, davalının aynı yargılama içinde davacıya yönelttiği bağımsız bir taleptir. HMK madde 13, kesin yetki bulunmadıkça asıl davaya bakan mahkemenin karşı davayı da inceleyebilmesini sağlayarak uyuşmazlıkların tek dosyada çözülmesini amaçlar.
i. Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Maddenin getirdiği kural bir görev kuralı değil, özel bir yetki kuralıdır. Asıl davaya bakan mahkeme, karşı dava bakımından normalde yetkisiz olsa bile, karşı davanın konusu için kanunda kesin yetkili başka bir mahkeme gösterilmemişse karşı davayı görebilir. Bu imkân, usul ekonomisine hizmet eder; ancak görev kurallarını veya kesin yetkiyi bertaraf etmez.
ii. HMK Madde 13 Hükmü
“Kesin yetkinin söz konusu olmadığı hâllerde, asıl davaya bakan mahkeme, karşı davaya bakmaya da yetkilidir.”
Kuralın uygulanabilmesi için usulüne uygun bir karşı dava bulunmalıdır. Sadece savunma niteliğindeki bir talep, takas def’i veya cevap dilekçesinde yer alan soyut bir istem karşı dava sayılmaz. Karşı dava bağımsız harca, açık bir sonuç talebine ve HMK madde 132’deki bağlantı koşullarına tabidir.
iii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 6 genel yetkiyi; madde 12 taşınmazın aynına ilişkin davalardaki kesin yetkiyi; madde 116 ve 117 yetki itirazının ilk itiraz olarak ileri sürülmesini; madde 132-135 ise karşı davanın şartlarını ve usulünü düzenler. Karşı dava için görevli mahkeme farklıysa HMK madde 13 görev sorununu çözmez.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 15.10.2015 tarihli, 2015/5997 E. ve 2015/9320 K. sayılı kararında, asıl davaya bakan mahkemenin karşı dava yönünden yetkisi değerlendirilmiş; uyuşmazlıkta kesin yetki bulunmaması ve daha önce verilmiş bağlayıcı yargı yeri kararları birlikte gözetilmiştir. Karar, HMK madde 13’ün kesin yetki bulunmayan hâllerde uygulanabileceğini, fakat görev ve yargı yeri belirlenmesine ilişkin bağlayıcı kararların ayrıca dikkate alınacağını gösterir.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Öğretide ağırlıklı görüş, HMK madde 13’ün bağlantılı uyuşmazlıkların birlikte görülmesini kolaylaştıran tamamlayıcı bir yetki kuralı olduğu yönündedir. Buna karşılık kesin yetki, kamu düzeniyle bağlantılı olduğundan tarafların iradesiyle veya karşı dava açılmasıyla değiştirilemez. Karşı dava hakkının, sırf yetkili mahkemeyi değiştirmek amacıyla kötüye kullanılması da dürüstlük kuralı kapsamında değerlendirilir.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Karşı dava açılmadan önce üç nokta ayrılmalıdır: Talep gerçekten bağımsız bir dava mı, asıl dava ile takas-mahsup ilişkisi veya başka bir bağlantı var mı ve karşı dava konusu için kesin yetki öngörülmüş mü? Özellikle taşınmazın aynına, ortaklığın giderilmesine veya özel kanunlarla kesin yetkiye bağlanan uyuşmazlıklarda madde 13’e dayanmak yeterli değildir.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Karşı dava, kural olarak cevap dilekçesiyle veya cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır. Süresinden sonra açılan karşı dava ayrılarak bağımsız dava olarak yürütülebilir. Yetki itirazı ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir; kesin yetki ise mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Karşı dava dilekçesinde vakıalar, deliller ve sonuç talebi ayrı şekilde gösterilmelidir. Harçlandırma, dava değeri ve delil avansı karşı davanın kendi konusu üzerinden belirlenir. Asıl davaya sunulan deliller otomatik olarak karşı davanın tüm unsurlarını ispatlamaz; hangi delilin hangi vakıaya ilişkin olduğu açıklanmalıdır.
ix. Sık Yapılan Hatalar
En sık hata, takas def’ini karşı dava sanmak; kesin yetkiyi göz ardı etmek; karşı dava harcını yatırmamak; talep sonucunu belirsiz bırakmak ve karşı dava ile asıl dava arasındaki bağlantıyı açıklamamaktır. Görev ile yetki kavramlarının karıştırılması da dosyanın gereksiz uzamasına yol açar.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK madde 13, davalıya sınırsız bir forum seçme hakkı vermez. Düzenleme, sadece kesin yetki bulunmayan ve aynı mahkemenin görev alanında kalan bağlantılı taleplerin birlikte görülmesini sağlar. Bu nedenle karşı dava stratejisi kurulurken önce görev ve kesin yetki, sonra süre ve bağlantı koşulları incelenmelidir.
xi. Sonuç
Karşı davanın yanlış mahkemede veya süresinden sonra açılması, talebin ayrılmasına ve yargılama giderlerinin artmasına neden olabilir. Somut uyuşmazlığın görev, yetki ve karşı dava koşulları yönünden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Karşı dava konusu bakımından kesin yetki varsa HMK madde 13 uygulanmaz. Ayrıca asıl davaya bakan mahkemenin karşı dava yönünden görevli olması gerekir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Genel Hükümler kısmında (m. 1-104) yer alır.
Yetki — İlgili Maddeler
- HMK 7Birden Fazla Davalıya Karşı Açılan Davalarda Yetkili Mahkeme
- HMK 8Bir Yerde Geçici Olarak Oturanlara Karşı Açılacak Davalarda Yetki
- HMK 10HMK 10 Sözleşmeden Doğan Davalarda Yetki
- HMK 15Sigorta Sözleşmelerinden Doğan Davalarda Yetki: HMK Madde 15
- HMK 16Haksız Fiilden Doğan Davalarda Hangi Mahkeme Yetkilidir?
- HMK 17Yetki Sözleşmesi: HMK 17 Kapsamında Geçerlilik Şartları
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 132Karşı Dava Açılabilmesinin Şartları ve SüresiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 5Mahkemelerin Yetkisinde Genel Kural: HMK Madde 5Doğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 19Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19Doğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiOrtak hüküm · HMK m. 116 ve 1 hüküm daha
- HMK 410HMK Madde 410: Tahkimde Görevli ve Yetkili MahkemeOrtak hüküm · HMK m. 116 ve 1 hüküm daha
- HMK 127HMK 127 Cevap Dilekçesi Verme SüresiOrtak hüküm · HMK m. 133
- HMK 163Ön Sorunun İleri Sürülmesi: HMK Madde 163Ortak hüküm · HMK m. 117
- HMK 92Hukuk Yargılamasında Sürelerin Bitimi: HMK Madde 92Üçüncü derece · HMK m. 133 ve HMK m. 127 üzerinden
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiÜçüncü derece · HMK m. 116 ve HMK m. 129 üzerinden
- HMK 122Dava Dilekçesinin Tebliği: Cevap Süresi ve Usulsüz Tebligatın SonuçlarıÜçüncü derece · HMK m. 133 ve HMK m. 127 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.