HMK Madde 360 Kapsamında İstinafta Uygulanacak Diğer Hükümler

Madde 360, istinaf hükümlerindeki boşlukları ilk derece yargılama kurallarıyla doldurur. İlk derece mahkemesinde yazılı yargılama usulü uygulanmışsa, bölge adliye mahkemesinin duruşmalı incelemesinde de kural olarak aynı usulün uygun hükümlerinden yararlanılır.

Ancak bu gönderme, ilk derece yargılamasının bütünüyle tekrarlanacağı anlamına gelmez. İstinafa özgü HMK 341-360 hükümleri önceliklidir. Özellikle incelemenin kapsamı, yeni delil yasağı ve verilebilecek kararlar bakımından özel düzenlemeler uygulanır.

HMK 360'a dayanılarak istinafta yeni iddia, savunma veya delil sunulamaz; karşı dava açılamaz ve ıslah yapılamaz. HMK 357 özel hüküm olduğu için ilk derece usulündeki geniş imkânların önüne geçer.

Bölge adliye mahkemesi duruşma açmış olsa bile taraflar ilk derece aşamasında hiç ileri sürmedikleri vakıaları serbestçe tartışmaya açamaz. Duruşma, istinaf denetiminin sınırları içinde eksik veya hatalı noktaların incelenmesine hizmet eder.

HMK 353'te dosya üzerinden karar verilebilecek hâller dışında incelemenin duruşmalı yapılması esastır. Duruşma günü taraflara usulüne uygun bildirilir. Gelmemenin sonuçları ve dosyanın işlemden kaldırılması ya da mevcut hâliyle karar verilmesi istinafa özgü hükümlerle birlikte değerlendirilir.

Duruşma açılması, taraflara hukuki dinlenilme hakkı sağlar. Mahkeme, kararını dayandıracağı ve tarafların tartışmadığı yeni bir hukuki veya maddi mesele varsa görüş açıklama imkânı vermelidir.

İlk derece mahkemesindeki tebligat esasları niteliğine uygun düştüğü ölçüde bölge adliye mahkemesinde de geçerlidir. Gerekçeli karar, kanun yolu süresini başlatacak biçimde usulüne uygun tebliğ edilmelidir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 2017/28180 E. ve 2017/5900 K. sayılı kararında, yalnızca kısa kararın tefhim edildiği durumda gerekçeli kararın taraflara veya vekillerine tebliği gerektiği; istinaf ve temyiz dilekçelerinin karşı tarafa bildirilmesinin katılma yoluyla başvuru hakkı bakımından önemli olduğu vurgulanmıştır.

Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun gösterildiği hâlde incelenmeyen veya mücbir sebeple sunulamayan delilleri HMK 357/3 kapsamında inceleyebilir. Tanık dinleyebilir, keşif yapabilir veya bilirkişi raporu alabilir.

Bu yetki sınırsız değildir. Amaç, tarafın ilk derece aşamasındaki ihmalini gidermek değil, ilk derece mahkemesinin eksik bıraktığı veya objektif olarak sunulamayan delili değerlendirmektir.

Bölge adliye mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden esas hakkında karar verdiğinde yalnızca denetim mercii olarak kalmaz; uyuşmazlığı hükme bağlayan mahkeme sıfatıyla hareket eder. Kurduğu hüküm açık, infaza elverişli ve bütün talepleri karşılar nitelikte olmalıdır.

İlk derece kararı kaldırıldıktan sonra o karar hukuki varlığını yitirir. Hukuk Genel Kurulunun 22.06.2022 tarihli, 2021/11-334 E. ve 2022/1021 K. sayılı kararında, bozma sonrasında bölge adliye mahkemesinin hayatiyetini kaybetmiş ilk derece kararı hakkında yeniden istinaf kabul veya ret hükmü kurmaması; uyuşmazlığı sona erdirecek, infaza elverişli yeni hüküm kurması gerektiği belirtilmiştir.

HMK'nın hükme ilişkin 294 ve devamı maddeleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüde bölge adliye mahkemesi kararlarında da uygulanır. Kararda taraflar, talepler, istinaf sebepleri, delil değerlendirmesi, hukuki gerekçe, yargılama giderleri ve hüküm sonucu açıkça gösterilmelidir.

Sadece ilk derece gerekçesine atıf yapmak, istinaf sebeplerine cevap vermemek veya kaldırma sonrasında infaza elverişli yeni hüküm kurmamak gerekçeli karar hakkını ihlal edebilir.

İstinaf başvuru süresi kural olarak kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevap, katılma yoluyla istinaf, ön inceleme ve duruşma usulü istinaf bölümündeki özel hükümlerle düzenlenir.

HMK 360, özel süreleri değiştirmez. İlk derece usulü ancak istinaf bölümünde düzenlenmeyen konuda ve istinafın niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanabilir.

HMK 360'ı ikinci bir tam yargılama hakkı gibi yorumlamak, duruşma açılınca yeni delil yasağının kalktığını düşünmek, kaldırılan ilk derece hükmünü karar sonucunda yaşatmak ve istinaf sebeplerine ayrı ayrı cevap vermemek sık hatalardır.

HMK 360, istinaf yargılamasının usulsüz veya boşluksuz yürütülmesini sağlayan bağlantı hükmüdür. Ancak maddeyi ilk derece yargılamasını yeniden başlatan genel izin gibi okumak yanlıştır. Özel istinaf kuralları her zaman önceliklidir.

Bölge adliye mahkemesinin inceleme sınırının yanlış belirlenmesi, tebligat eksikliği veya kaldırma sonrasında infaza elverişli hüküm kurulmaması kanun yolu sürecini uzatabilir. İstinaf dosyanızın usul ve esas yönünden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.