HMK Madde 360 Kapsamında İstinafta Uygulanacak Diğer Hükümler
· ≈4 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Bölge adliye mahkemesinde ilk derece usulünün uygulanması, duruşma, tebligat, delil ve hüküm kurma sınırları HMK 360 kapsamında açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 360
Uygulanacak diğer hükümler
(1) Bu Bölümde aksine hüküm bulunmayan hâllerde, ilk derece mahkemesinde uygulanan yargılama usulü, bölge adliye mahkemesinde de uygulanır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Bölge adliye mahkemesi yalnızca dosya üzerinde şekli denetim yapan bir merci değildir. Gerektiğinde duruşma açabilir, delil inceleyebilir ve ilk derece kararını kaldırarak yeniden hüküm kurabilir. HMK madde 360, istinaf bölümünde aksi düzenlenmeyen hâllerde ilk derece mahkemesinde uygulanan yargılama usulünün bölge adliye mahkemesinde de uygulanacağını belirtir.
i. HMK 360 Bir Tamamlama Kuralıdır
Madde 360, istinaf hükümlerindeki boşlukları ilk derece yargılama kurallarıyla doldurur. İlk derece mahkemesinde yazılı yargılama usulü uygulanmışsa, bölge adliye mahkemesinin duruşmalı incelemesinde de kural olarak aynı usulün uygun hükümlerinden yararlanılır.
Ancak bu gönderme, ilk derece yargılamasının bütünüyle tekrarlanacağı anlamına gelmez. İstinafa özgü HMK 341-360 hükümleri önceliklidir. Özellikle incelemenin kapsamı, yeni delil yasağı ve verilebilecek kararlar bakımından özel düzenlemeler uygulanır.
ii. HMK 357 Sınırları Devam Eder
HMK 360'a dayanılarak istinafta yeni iddia, savunma veya delil sunulamaz; karşı dava açılamaz ve ıslah yapılamaz. HMK 357 özel hüküm olduğu için ilk derece usulündeki geniş imkânların önüne geçer.
Bölge adliye mahkemesi duruşma açmış olsa bile taraflar ilk derece aşamasında hiç ileri sürmedikleri vakıaları serbestçe tartışmaya açamaz. Duruşma, istinaf denetiminin sınırları içinde eksik veya hatalı noktaların incelenmesine hizmet eder.
iii. Duruşma ve Tarafların Dinlenmesi
HMK 353'te dosya üzerinden karar verilebilecek hâller dışında incelemenin duruşmalı yapılması esastır. Duruşma günü taraflara usulüne uygun bildirilir. Gelmemenin sonuçları ve dosyanın işlemden kaldırılması ya da mevcut hâliyle karar verilmesi istinafa özgü hükümlerle birlikte değerlendirilir.
Duruşma açılması, taraflara hukuki dinlenilme hakkı sağlar. Mahkeme, kararını dayandıracağı ve tarafların tartışmadığı yeni bir hukuki veya maddi mesele varsa görüş açıklama imkânı vermelidir.
iv. Tebligat Kuralları
İlk derece mahkemesindeki tebligat esasları niteliğine uygun düştüğü ölçüde bölge adliye mahkemesinde de geçerlidir. Gerekçeli karar, kanun yolu süresini başlatacak biçimde usulüne uygun tebliğ edilmelidir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 2017/28180 E. ve 2017/5900 K. sayılı kararında, yalnızca kısa kararın tefhim edildiği durumda gerekçeli kararın taraflara veya vekillerine tebliği gerektiği; istinaf ve temyiz dilekçelerinin karşı tarafa bildirilmesinin katılma yoluyla başvuru hakkı bakımından önemli olduğu vurgulanmıştır.
v. Delil İncelemesi
Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun gösterildiği hâlde incelenmeyen veya mücbir sebeple sunulamayan delilleri HMK 357/3 kapsamında inceleyebilir. Tanık dinleyebilir, keşif yapabilir veya bilirkişi raporu alabilir.
Bu yetki sınırsız değildir. Amaç, tarafın ilk derece aşamasındaki ihmalini gidermek değil, ilk derece mahkemesinin eksik bıraktığı veya objektif olarak sunulamayan delili değerlendirmektir.
vi. Bölge Adliye Mahkemesinin Hüküm Mahkemesi Sıfatı
Bölge adliye mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden esas hakkında karar verdiğinde yalnızca denetim mercii olarak kalmaz; uyuşmazlığı hükme bağlayan mahkeme sıfatıyla hareket eder. Kurduğu hüküm açık, infaza elverişli ve bütün talepleri karşılar nitelikte olmalıdır.
İlk derece kararı kaldırıldıktan sonra o karar hukuki varlığını yitirir. Hukuk Genel Kurulunun 22.06.2022 tarihli, 2021/11-334 E. ve 2022/1021 K. sayılı kararında, bozma sonrasında bölge adliye mahkemesinin hayatiyetini kaybetmiş ilk derece kararı hakkında yeniden istinaf kabul veya ret hükmü kurmaması; uyuşmazlığı sona erdirecek, infaza elverişli yeni hüküm kurması gerektiği belirtilmiştir.
vii. Hükmün İçeriği ve Gerekçe
HMK'nın hükme ilişkin 294 ve devamı maddeleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüde bölge adliye mahkemesi kararlarında da uygulanır. Kararda taraflar, talepler, istinaf sebepleri, delil değerlendirmesi, hukuki gerekçe, yargılama giderleri ve hüküm sonucu açıkça gösterilmelidir.
Sadece ilk derece gerekçesine atıf yapmak, istinaf sebeplerine cevap vermemek veya kaldırma sonrasında infaza elverişli yeni hüküm kurmamak gerekçeli karar hakkını ihlal edebilir.
viii. Usul İşlemleri ve Süreler
İstinaf başvuru süresi kural olarak kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevap, katılma yoluyla istinaf, ön inceleme ve duruşma usulü istinaf bölümündeki özel hükümlerle düzenlenir.
HMK 360, özel süreleri değiştirmez. İlk derece usulü ancak istinaf bölümünde düzenlenmeyen konuda ve istinafın niteliğine aykırı düşmediği ölçüde uygulanabilir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
HMK 360'ı ikinci bir tam yargılama hakkı gibi yorumlamak, duruşma açılınca yeni delil yasağının kalktığını düşünmek, kaldırılan ilk derece hükmünü karar sonucunda yaşatmak ve istinaf sebeplerine ayrı ayrı cevap vermemek sık hatalardır.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK 360, istinaf yargılamasının usulsüz veya boşluksuz yürütülmesini sağlayan bağlantı hükmüdür. Ancak maddeyi ilk derece yargılamasını yeniden başlatan genel izin gibi okumak yanlıştır. Özel istinaf kuralları her zaman önceliklidir.
Bölge adliye mahkemesinin inceleme sınırının yanlış belirlenmesi, tebligat eksikliği veya kaldırma sonrasında infaza elverişli hüküm kurulmaması kanun yolu sürecini uzatabilir. İstinaf dosyanızın usul ve esas yönünden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Yalnızca istinaf bölümünde aksi hüküm bulunmayan ve istinafın niteliğine uygun konularda uygulanır.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Kanun Yolları kısmında (m. 341-381) yer alır.
İstinaf — İlgili Maddeler
- HMK 354HMK Madde 354: Bölge Adliye Mahkemesinde İnceleme
- HMK 355İstinaf İncelemesinin Kapsamı ve Kamu Düzeni İstisnası: HMK Madde 355
- HMK 355İstinaf İncelemesinin Sınırı: Sebeplerin Dilekçede Gösterilmesi
- HMK 356HMK 356: İstinaf İncelemesinde Duruşma Yapılması
- HMK 357HMK Madde 357 Kapsamında İstinafta Yapılamayacak İşlemler
- HMK 358HMK 358: İstinaf Duruşmasına Gelinmemesi ve Gider Avansı
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 341HMK 341 İstinaf Yoluna Başvurulabilen KararlarDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 344İstinaf Harç ve Giderlerinin Yatırılması ve HMK 344Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 347HMK Madde 347: İstinaf Dilekçesine CevapDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 350İstinaf Başvurusu Kararın İcrasını Durdurur mu? HMK Madde 350Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 351Kötüniyetle İstinaf Başvurusu ve Para Cezası | HMK Madde 351Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 352İstinafta Ön İnceleme: HMK 352 Uyarınca Başvurunun DenetlenmesiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 329Kötüniyetle veya Haksız Dava Açılmasının Sonuçları: HMK Madde 329Ortak hüküm · HMK m. 351
- HMK 168HMK Madde 168: Birleştirme ve Ayırma Kararlarına Karşı Kanun YoluOrtak hüküm · HMK m. 341
- HMK 90HMK 90 Sürelerin BelirlenmesiOrtak hüküm · HMK m. 347
- HMK 92Hukuk Yargılamasında Sürelerin Bitimi: HMK Madde 92Ortak hüküm · HMK m. 347
- HMK 95Eski Hâle Getirme Talebinin Şartları: HMK Madde 95Üçüncü derece · HMK m. 347 ve HMK m. 90 üzerinden
- HMK 127HMK 127 Cevap Dilekçesi Verme SüresiÜçüncü derece · HMK m. 347 ve HMK m. 91 üzerinden
- HMK 327Davayı Kazanan Taraf Yargılama Gideri Ödeyebilir mi?Üçüncü derece · HMK m. 351 ve HMK m. 329 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Anlaşmalı Boşanma Davası: Şartları, Protokol ve SüreçOrtak hüküm · HMK m. 345 ve 2 hüküm daha
- Zorunlu Geçit Hakkı Davası: Şartlar, Bedel ve Yargılama SüreciOrtak hüküm · HMK m. 341 ve 1 hüküm daha
- Boşanma Davasında Hâkim Nelere Dikkat Eder? Eşlere ve Tanıklara Ne Sorulur?Ortak hüküm · HMK m. 345 ve 1 hüküm daha
- Önalım Hakkında 2026 Değişiklikleri: Rayiç Bedel, Süreler ve Derdest DavalarOrtak hüküm · HMK m. 345 ve 1 hüküm daha
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.