İstinaf İncelemesinin Kapsamı ve Kamu Düzeni İstisnası: HMK Madde 355
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Bölge adliye mahkemesinin istinaf sebepleriyle bağlılığı, kamu düzenine aykırılığın resen incelenmesi ve dilekçede gerekçe gösterme zorunluluğu.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 355
İncelemenin kapsamı
(1) İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İstinaf, ilk derece yargılamasının baştan sona sınırsız biçimde tekrarı değildir. Bölge adliye mahkemesi kural olarak istinaf dilekçesinde gösterilen sebeplerle bağlıdır; kamu düzenine aykırılık ise bu sınırın temel istisnasıdır.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
İstinaf incelemesi hem hukuki hem belirli ölçüde maddi denetim içerir. Ancak tarafın hangi hüküm bölümünü ve hangi gerekçeyle tartıştığı açıkça gösterilmelidir. “Karar hukuka aykırıdır” şeklindeki soyut başvuru, somut hata ve talep ortaya koymadığı için etkili bir denetim sağlamaz.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 355 uyarınca inceleme istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlıdır; bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılığı kendiliğinden gözetir. HMK 342 dilekçenin içeriğini, HMK 357 istinafta yeni iddia ve savunma ile yeni delil yasağını, HMK 353 ve 356 ise verilebilecek kararları ve duruşma rejimini düzenler.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Görev, taraf ve dava ehliyeti, kesin hüküm, hukuki dinlenilme hakkının ağır ihlali ve hükmün infaza elverişsizliği gibi meseleler kamu düzeni kapsamında değerlendirilebilir. Buna karşılık her usul hatası kamu düzenine aykırılık değildir. Tarafın zamanında itiraz etmediği ve kamu düzeni niteliği taşımayan bir mesele BAM tarafından kendiliğinden kararın kaldırılma gerekçesi yapılamaz.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Dilekçede kararın hangi paragrafına veya hüküm bendine itiraz edildiği, hatalı vakıa değerlendirmesi, delil tartışması ve uygulanması gereken hukuk kuralı ayrı başlıklarla gösterilmelidir. Delillerin yanlış değerlendirilmesi iddiasında hangi delilin neden üstün tutulması gerektiği açıklanmalıdır. Kamu düzeni iddiası varsa bunun yalnız etik veya adalet duygusuna değil, resen gözetilmesi gereken belirli usul veya maddi hukuk kuralına dayandığı ortaya konulmalıdır.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
İstinaf süresi kural olarak gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır. Özel kanunlarda farklı süre bulunabilir. Süre tutum dilekçesinin kabul edildiği özel rejimler dışında, gerekçelerin kanuni süre içinde sunulması gerekir. Başvurunun miktar itibarıyla kesinlik sınırında kalıp kalmadığı da karar ve dava tarihine göre kontrol edilmelidir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
vii. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2022/8445 E., 2022/10285 K. sayılı kararında istinaf sebeplerinin kamu düzenine ilişkin olanlar ve tarafça ileri sürülmesi gerekenler olarak ayrılması gerektiği; kamu düzeni dışındaki bir meselenin dilekçede gösterilmemişse BAM tarafından kendiliğinden incelenemeyeceği belirtilmiştir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2021/6466 E., 2022/699 K. sayılı kararında da kamu düzeni kavramının sınırsız olmadığı vurgulanmıştır.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
İstinaf sebepleriyle bağlılık, tarafların kanun yolu tasarrufunu ve hukuki dinlenilme hakkını korur. BAM’ın dilekçede bulunmayan her hatayı araştırması, karşı tarafın öngöremediği bir nedenle karar verilmesine ve istinafın sınırsız ikinci dava hâline gelmesine yol açar. Kamu düzeni istisnası bu nedenle dar ve işlevsel yorumlanmalıdır.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dilekçe hazırlanırken karar özeti vermekle yetinilmemeli; her istinaf sebebi için “hata - dosya dayanağı - hukuki sonuç - talep” zinciri kurulmalıdır. Bir hükmün yalnız belirli kısmı istinaf ediliyorsa kapsam açıkça sınırlandırılmalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Soyut şekilde “karar usul ve yasaya aykırıdır” demek
- Kamu düzeni kavramını her itirazı kapsayacak biçimde kullanmak
- İlk derece aşamasında sunulmayan yeni vakıaları istinafta ileri sürmek
- Hangi hüküm bendinin kaldırılmasının istendiğini belirtmemek
- Tebliğ ve kesinlik sınırı kontrolü yapmadan başvuru yapmak
xi. Hukuki Değerlendirme
İstinafın sonucu çoğu zaman ilk derece kararından çok dilekçenin denetim alanını ne kadar doğru kurduğuna bağlıdır. Somutlaştırılmayan hata, kamu düzeni kapsamında değilse BAM’ın inceleme alanına girmeyebilir.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 342, 353, 355-357
- Yargıtay 2. HD, 2022/8445 E., 2022/10285 K.
- Yargıtay 8. HD, 2021/6466 E., 2022/699 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-355-incelemenin-kapsami-00d96111.pdf
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Kural olarak dilekçedeki sebeplerle sınırlıdır; kamu düzeni aykırılığını resen gözetir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Kanun Yolları kısmında (m. 341-381) yer alır.
İstinaf — İlgili Maddeler
- HMK 351Kötüniyetle İstinaf Başvurusu ve Para Cezası | HMK Madde 351
- HMK 352İstinafta Ön İnceleme: HMK 352 Uyarınca Başvurunun Denetlenmesi
- HMK 356HMK 356: İstinaf İncelemesinde Duruşma Yapılması
- HMK 357HMK Madde 357 Kapsamında İstinafta Yapılamayacak İşlemler
- HMK 358HMK 358: İstinaf Duruşmasına Gelinmemesi ve Gider Avansı
- HMK 359İstinaf Kararının İçeriği, Gerekçesi ve Tebliği
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 347HMK Madde 347: İstinaf Dilekçesine CevapDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 360HMK Madde 360 Kapsamında İstinafta Uygulanacak Diğer HükümlerDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 361Temyiz Edilebilen Kararlar, Süre ve 2026 Parasal Sınırı: HMK Madde 361Ortak hüküm · HMK m. 353
- HMK 58HMK Madde 58: İhtiyari Dava Arkadaşlarının Davadaki DurumuÜçüncü derece · HMK m. 357 ve HMK m. 166 üzerinden
- HMK 180Davanın Tamamen Islahı Nedir?Üçüncü derece · HMK m. 357 ve HMK m. 107 üzerinden
- HMK 181Kısmen Islah Nedir ve Nasıl Yapılır?Üçüncü derece · HMK m. 357 ve HMK m. 107 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.