İstinaf İncelemesinin Sınırı: Sebeplerin Dilekçede Gösterilmesi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
İstinaf incelemesinin dilekçedeki sebeplerle sınırlı olmasını, kamu düzeni istisnasını ve etkili istinaf dilekçesi hazırlama esaslarını açıklıyoruz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 355
İncelemenin kapsamı
(1) İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İstinaf dilekçesi, ilk derece kararından duyulan genel memnuniyetsizliği bildiren bir metin değildir. HMK m. 355 gereğince bölge adliye mahkemesi incelemesini kural olarak dilekçede gösterilen sebeplerle sınırlı yürütür. Kamu düzenine aykırılık re'sen incelenebilse de bu istisna, eksik hazırlanmış dilekçeyi bütünüyle telafi etmez.
i. Hukuki Kurumun Tanımı ve Kapsamı
İstinaf sebebi; ilk derece kararının hangi usul işlemi, vakıa değerlendirmesi, delil tartışması veya hukuk kuralı yönünden yanlış olduğunu gösteren somut itirazdır. 'Karar usul ve yasaya aykırıdır' biçimindeki kalıp ifade, çoğu durumda inceleme alanını etkili biçimde kurmaz. Her hüküm fıkrası ve her kabul-ret gerekçesi ayrı ayrı ele alınmalıdır.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 342 istinaf dilekçesinin unsurlarını, m. 353 inceleme sonunda verilebilecek kararları, m. 355 ise incelemenin sınırını düzenler. Bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılığı kendiliğinden gözetir. Ancak delilin yanlış değerlendirilmesi, hesap hatası, kusur oranı, alacak kalemi veya tazminat miktarı gibi kamu düzenine girmeyen konular dilekçede açıkça gösterilmelidir. Yeni vakıa ve delil ileri sürme imkânı da HMK m. 357'deki istisnalarla sınırlıdır.
iii. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.03.2023 tarihli, 2021/329 E. ve 2023/284 K. sayılı kararında istinaf incelemesinin sebeple sınırlılığı ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. Somut olayda idare yalnızca zemin bedeline itiraz etmiş, yapı bedelini istinaf sebebi yapmamıştır. Bölge adliye mahkemesinin yapı bedelini incelememesi hukuka uygun bulunmuştur. Karar, bir kaleme yönelik itirazın kendiliğinden diğer kalemlere yayılmadığını açıkça göstermektedir.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Etkili dilekçe için önce hüküm fıkrası kalemlere ayrılmalı, ardından her kalem bakımından hata, dosya delili ve talep edilen sonuç yazılmalıdır. Tanık beyanı yanlış değerlendirilmişse hangi tanığın hangi cümlesi; bilirkişi raporu hatalıysa hangi veri, yöntem veya hesap; usul ihlali varsa hangi ara karar ve hangi hak kaybı olduğu gösterilmelidir.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Her dosyada taraf sıfatı, işlemin tarihi, tebligat ve süreler, delillerin elde ediliş biçimi ile özel kanun hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Aynı maddeye dayanan iki uyuşmazlık, vakıa ve usul geçmişi farklı olduğu için aynı sonuca ulaşmayabilir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Hukuk yargılamasında istinaf süresi kural olarak kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır; özel kanunlardaki farklı süreler saklıdır. Dilekçe kararı veren mahkemeye veya kanunen kabul edilen başka bir mahkemeye verilir. Harç ve giderlerin süresinde tamamlanması gerekir. Süre ve başvuru usulü somut kararın kanun yolu şerhiyle birlikte kontrol edilmelidir.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
İlk derece dosyasındaki deliller, duruşma tutanakları, bilirkişi raporu ve itirazlar, ara kararlar, tebligat kayıtları ve gerekçeli karar esas alınır. Yeni delil sunulacaksa neden ilk derece aşamasında sunulamadığı ve HMK m. 357 kapsamına neden girdiği açıklanmalıdır.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Sadece 'karar hukuka aykırıdır' demek
- Hükümdeki her kalemi ayrı ayrı tartışmamak
- İlk derece aşamasında ileri sürülmeyen vakıaları serbestçe eklemek
- Kamu düzeni kavramını sınırsız bir inceleme yetkisi sanmak
ix. Hukuki Değerlendirme
İstinaf dilekçesi, dosyanın ikinci kez anlatılması değil, kararın denetim haritasının çizilmesidir. Sebep ile talep arasında doğrudan bağ kurulmalı; özellikle birden çok alacak, taşınmaz, zarar kalemi veya taraf bulunan dosyalarda hiçbir hüküm bölümü varsayıma bırakılmamalıdır.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görev, yetki ve kullanılabilecek hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebilir; içerik tek başına hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Kural, dilekçede belirtilen sebeplerle sınırlı incelemedir; kamu düzeni istisnadır.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Kanun Yolları kısmında (m. 341-381) yer alır.
İstinaf — İlgili Maddeler
- HMK 351Kötüniyetle İstinaf Başvurusu ve Para Cezası | HMK Madde 351
- HMK 352İstinafta Ön İnceleme: HMK 352 Uyarınca Başvurunun Denetlenmesi
- HMK 354HMK Madde 354: Bölge Adliye Mahkemesinde İnceleme
- HMK 357HMK Madde 357 Kapsamında İstinafta Yapılamayacak İşlemler
- HMK 358HMK 358: İstinaf Duruşmasına Gelinmemesi ve Gider Avansı
- HMK 359İstinaf Kararının İçeriği, Gerekçesi ve Tebliği
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 347HMK Madde 347: İstinaf Dilekçesine CevapDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 360HMK Madde 360 Kapsamında İstinafta Uygulanacak Diğer HükümlerDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 361Temyiz Edilebilen Kararlar, Süre ve 2026 Parasal Sınırı: HMK Madde 361Ortak hüküm · HMK m. 353
- HMK 58HMK Madde 58: İhtiyari Dava Arkadaşlarının Davadaki DurumuÜçüncü derece · HMK m. 357 ve HMK m. 166 üzerinden
- HMK 180Davanın Tamamen Islahı Nedir?Üçüncü derece · HMK m. 357 ve HMK m. 107 üzerinden
- HMK 181Kısmen Islah Nedir ve Nasıl Yapılır?Üçüncü derece · HMK m. 357 ve HMK m. 107 üzerinden
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.