Mahkeme Bildirilen Tanıkların Tamamını Dinlemek Zorunda mı?

Mahkemenin bazı tanıkları dinlememesi için:

1. Tanıklardan bir kısmının fiilen dinlenmiş olması,
2. İspat edilmek istenen belirli vakıa hakkında yeterli bilgi edinilmesi,
3. Geri kalan tanıkların aynı vakıa yönünden tekrara düşecek olması,
4. Kararın gerekçelendirilmesi

gerekir.

Henüz hiçbir tanık dinlenmeden "her taraf en fazla iki tanık dinletebilir" şeklinde genel sınırlama yapılması HMK 241'in amacına uygun değildir.

Taraf, tanık listesini sunarken her tanığın hangi vakıa hakkında dinleneceğini açıklamalıdır. Birden fazla alacak, farklı tarihli olaylar veya birbirinden bağımsız iddialar varsa tanıkların bilgisi de farklı olabilir.

Mahkeme, bir vakıa hakkında yeterli bilgi edinmiş olmasını başka bir vakıa için gösterilen tanığı dinlememe gerekçesi yapamaz. Özellikle işçilik alacakları, uzun süreli komşuluk veya aile uyuşmazlıklarında tanıkların gördüğü dönemler ayrışabilir.

Usul ekonomisi, mahkemeye dava yönetiminde yetki verir; fakat tarafların delil sunma ve açıklama hakkını peşinen ortadan kaldırmaz. Tanıkların beyanı alınmadan hangi anlatımın tekrara düşeceği veya yeni bilgi sağlayıp sağlamayacağı çoğu durumda bilinemez.

Bu nedenle sayı sınırlaması, dosyanın somut yapısı ve dinlenen tanıkların kapsadığı vakıalar üzerinden yapılmalıdır. Kalıp ara kararlar hukuki dinlenilme hakkını ihlal edebilir.

Mahkeme, hangi vakıa hakkında yeterli bilgi edindiğini ve dinlenmeyen tanıkların neden sonuca etkili olmayacağını açıklamalıdır. "Dosya aydınlandı" veya "diğer tanıklar da aynı şeyi söyleyecektir" şeklindeki varsayımsal gerekçe yeterli olmayabilir.

Dinlenmeyen tanığın farklı yerde bulunması, farklı dönemi bilmesi veya olayın tek doğrudan görgü tanığı olması hâlinde dinlememe kararı özellikle dikkatli verilmelidir.

HMK 241'in amacı, sırf davayı uzatmak için aynı vakıa hakkında çok sayıda tanık dinletilmesini önlemektir. Buna karşılık usul ekonomisi, maddi vakıanın eksik tespit edilmesini meşru kılmaz.

Mahkeme bir yandan gereksiz tekrarı önlemeli, diğer yandan tarafın iddia veya savunmasını ispatlayabilecek tanığın dinlenmesini sağlamalıdır. Ölçülülük bu dengenin temelidir.

Taraf, tanığın diğerlerinden farklı hangi bilgiye sahip olduğunu ve bu bilginin hükme nasıl etki edeceğini duruşmada açıklamalı; itirazını tutanağa geçirtmelidir. Gerekirse tanığın dinleneceği vakıa başlıkları yazılı dilekçeyle somutlaştırılmalıdır.

Mahkemenin ara kararına karşı tek başına kanun yolu her zaman mümkün olmayabilir. İtiraz, nihai karara karşı istinaf veya temyizde hukuki dinlenilme ve delil hakkının kısıtlanması sebebi olarak ileri sürülebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, HMK 241'in ancak bazı tanıklar dinlendikten ve mahkeme yeterli bilgi edindikten sonra uygulanabileceğini; tanık sayısının baştan iki kişiyle sınırlandırılmasının savunma ve ispat hakkını ihlal edebileceğini kabul etmektedir.

Ayrıca dinlenmeyen tanığın olayın oluş şekli, dönem veya kusur değerlendirmesine temel olacak farklı vakıalar hakkında bilgi sahibi olması hâlinde eksik inceleme gündeme gelir.

Tanık listesinde çok sayıda isim bildirmek tek başına güçlü ispat sağlamaz. Her tanığın bilgi alanı açık seçilmelidir. Aynı olayı tekrar eden beş tanık yerine farklı kritik vakıaları doğrudan bilen tanıkların gösterilmesi daha etkilidir.

Belge, elektronik kayıt, fotoğraf, banka hareketi veya resmi kayıtla doğrulanabilen hususlar için gereksiz tanık yığılması yapılmamalıdır.

• Tanıkların hangi vakıa için gösterildiğini belirtmemek.
• Mahkemenin baştan sayı sınırlamasına sessiz kalmak.
• Dinlenmeyen tanığın farklı bilgisini somutlaştırmamak.
• Aynı vakıa için gereksiz sayıda tekrar tanığı bildirmek.
• İtirazı duruşma tutanağına geçirmemek.
• Her dinlenmeyen tanığın mutlaka bozma sebebi olduğunu düşünmek.

Tanık sayısının sınırlandırılması, yargılamayı hızlandırma amacıyla kullanılabilir; fakat tarafın iddia veya savunmasını kanıtlama imkânını ortadan kaldıramaz. Mahkemenin yeterli bilgiyi hangi beyanlarla edindiği denetlenebilir biçimde gösterilmelidir.

Tanık listesinin hazırlanması ve dinlenmeyen tanıklara ilişkin itirazın zamanında kayda geçirilmesi önemlidir. Somut dosyanızdaki delil stratejisinin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.