HMK Madde 289: Keşfe Yetkili Mahkeme
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Keşfin davaya bakan mahkemece yapılması, yargı çevresi dışındaki keşifte istinabe, büyükşehir istisnası ve bilirkişi incelemesi açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 289
Keşfe yetkili mahkeme
(1) Keşif, davaya bakan mahkemece icra edilir. Keşif konusu, mahkemenin yargı çevresi dışında ise inceleme istinabe suretiyle yapılır.
(2) Keşif konusu, büyükşehir belediye sınırları içerisinde ise inceleme, davaya bakan mahkeme tarafından da yerine getirilebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Keşif, hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında doğrudan gözlem yapmasını sağlayan delildir. Kural olarak keşfi davaya bakan mahkeme yapar. Keşif konusu başka bir yargı çevresindeyse istinabe yoluna başvurulur; büyükşehir belediye sınırları içinde ise davaya bakan mahkemenin bizzat keşif yapabilmesi mümkündür.
i. İlgili mevzuat hükmü
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.289:
(1) Keşif, davaya bakan mahkemece icra edilir. Keşif konusu, mahkemenin yargı çevresi dışında ise inceleme istinabe suretiyle yapılır.
(2) Keşif konusu, büyükşehir belediye sınırları içerisinde ise inceleme, davaya bakan mahkeme tarafından da yerine getirilebilir.
ii. Keşif neden hâkim tarafından yapılır?
Keşfin özü, hâkimin duyu organlarıyla yer, eşya veya kişinin durumunu incelemesidir. Bilirkişi keşifte teknik yardım sağlar; hâkimin yerine geçerek yalnız dosya veya fotoğraf üzerinden “keşif” yapamaz.
Mahkeme keşfin yerini, zamanını, incelenecek hususları ve bilirkişi uzmanlıklarını ara kararda belirlemelidir. Tarafların hazır bulunma ve gözlemlerini tutanağa geçirtme hakkı vardır.
iii. Yargı çevresi dışındaki keşif
Keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe olunan mahkemece yapılır. Talimat yazısında keşfin amacı, cevaplanacak sorular, dosyadan gönderilecek belgeler ve bilirkişi uzmanlıkları açıkça gösterilmelidir.
Büyükşehir belediye sınırları içindeki yerlerde, farklı adli yargı çevresi tartışması olsa dahi ikinci fıkra davaya bakan mahkemenin keşfi bizzat yapabilmesine imkân verir. Uygulama, mahkemenin organizasyonu ve usul ekonomisine göre şekillenir.
iv. İlgili mevzuat ve bağlantılı hükümler
v. Yargıtay uygulaması
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 2016/11806 E. ve 2019/968 K. sayılı kararında, mahkeme heyeti tarafından usulüne uygun keşif yapılmadan ve keşif tutanağı düzenlenmeden, yalnız büro incelemesine dayalı bilirkişi raporlarıyla hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.
Karar, özellikle taşınmaz ve kadastro uyuşmazlıklarında fotoğraf, kroki, çevre parseller, harita uygulaması ve mahallî gözlemin hâkim denetiminde yapılması gerektiğini vurgular.
vi. Süreler, görevli ve yetkili merci
Taraf, keşfin hangi çekişmeli vakıayı ispatlayacağını açıklamalı ve mahkemenin belirlediği gider avansını süresinde yatırmalıdır. Hâkim gerekli görürse kendiliğinden de keşfe karar verebilir; giderin geçici olarak hangi taraftan alınacağı HMK m.325 çerçevesinde belirlenebilir.
Keşif günü usulüne uygun bildirilir. Taraf gelmese dahi şartları varsa yokluğunda keşif yapılabilir; bu nedenle mazeret ve erteleme talepleri somut gerekçeye dayanmalıdır.
vii. İspat, delil ve usul sorunları
Tutanakta hazır bulunanlar, gözlenen fiziksel durum, taraf beyanları, çekilen fotoğraflar, ölçümler ve bilirkişiye verilen görev gösterilmelidir. Sonradan raporda yer alan fakat keşifte gözlenmeyen hususlar denetlenebilir olmalıdır.
Keşiften sonra düzenlenen bilirkişi raporuna itiraz, raporun taraflara tebliğinden itibaren verilen süre içinde somut ve teknik biçimde yapılmalıdır.
viii. Öğreti ve uygulamadaki değerlendirme
Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.
ix. Sık yapılan hatalar
- Bilirkişinin büro incelemesini keşif yerine koymak.
- İstinabe talimatında incelenecek hususları belirsiz bırakmak.
- Keşif giderini verilen kesin sürede yatırmamak.
- Keşif tutanağı ve fotoğraflardaki eksikliklere zamanında itiraz etmemek.
x. Hukuki değerlendirme
Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.
xi. Günser + Partners ile iletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xii. Kaynak ve doğrulama notu
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-289-kesfe-yetkili-mahkeme-00faa8de.pdf
- Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
- Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
- Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Bilirkişi ayrıca teknik inceleme yapabilir; ancak HMK anlamındaki keşfin hâkim denetiminde ve usulüne uygun gerçekleştirilmesi gerekir.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
İspat ve Deliller — İlgili Maddeler
- HMK 269Bilirkişilik Görevinin Kapsamı ve Yükümlülükler | HMK Madde 269
- HMK 273Bilirkişinin Görev Alanı Nasıl Belirlenir? HMK Madde 273
- HMK 274Bilirkişi Raporu Verme Süresi ve Gecikmenin Sonuçları | HMK Madde 274
- HMK 276HMK Madde 276 Kapsamında Bilirkişinin Görevini Bizzat Yerine Getirmesi
- HMK 280HMK Madde 280: Bilirkişi Raporunun Verilmesi
- HMK 285HMK Madde 285: Bilirkişinin Hukuki Sorumluluğu
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 325HMK 325 Kapsamında Re'sen Yapılacak İşlemlerin GiderleriDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 197Delillerin İncelenmesi ve İstinabe: HMK Madde 197Ortak hüküm · HMK m. 288
- HMK 207Senette Çıkıntı, Kazıntı ve Silinti: HMK 207 Kapsamında Hukuki SonuçlarOrtak hüküm · HMK m. 266
- HMK 424HMK Madde 424: Tahkimde Yargılama Usulünün BelirlenmesiÜçüncü derece · HMK m. 325 ve HMK m. 324 üzerinden
- HMK 212HMK Madde 212 Kapsamında Sahte Senedin İptaliÜçüncü derece · HMK m. 266 ve HMK m. 207 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Ehliyetsizlik Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil DavasıOrtak hüküm · HMK m. 266
- El Atmanın Önlenmesi Davası Nedir? Şartları, Süresi ve Yargıtay UygulamasıOrtak hüküm · HMK m. 266
- İş Kazası Tazminat Davası: Şartları, Süresi ve Tazminat HesabıOrtak hüküm · HMK m. 266
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Nasıl Yapılır?Ortak hüküm · HMK m. 266
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.