Bilirkişi Raporu Verme Süresi ve Gecikmenin Sonuçları | HMK Madde 274
· ≈4 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Bilirkişi raporu için üç ve iki aylık süreler, süre uzatımı, görevden alma, dosyanın iadesi, ücret ve disiplin yaptırımları uygulamasıyla açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 274
Bilirkişinin görev süresi
(1) Bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez. Bilirkişinin talebi üzerine, kendisini görevlendiren mahkeme gerekçesini göstererek, süreyi üç ayı geçmemek üzere uzatabilir. (Ek cümle: 28/2/2018-7101/56 md.) Ancak basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki ay olarak uygulanır.
(2) Belirlenen süre içinde raporunu vermeyen bilirkişi görevden alınıp, yerine bir başka kimse, bilirkişi olarak görevlendirilebilir. Bu durumda mahkeme, görevden alınmış olan bilirkişiden, görevden alındığı ana kadar yapmış olduğu işlemler hakkında açıklama yapmasını talep eder ve ayrıca bilirkişinin dizi pusulasına bağlı bir biçimde görevi sebebiyle incelenmek üzere kendisine teslim edilmiş bulunan dosya ve eklerini mahkemeye hemen tevdi etmesini ister. (Değişik son cümle: 3/11/2016-6754/53 md.) Ayrıca hukuki ve cezai sorumluluğuna ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, bilirkişiye ücret ve masraf adı altında hiçbir ödeme yapılmamasına karar verilebilir ve gerekçesi gösterilerek gerekli yaptırımların uygulanması bilirkişilik bölge kurulundan talep edilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Bilirkişi incelemesi, hukuk davalarının uzamasındaki en önemli aşamalardan biridir. HMK m. 274, bilirkişiye verilecek rapor süresinin üst sınırını ve raporun zamanında sunulmaması hâlinde uygulanabilecek yaptırımları düzenler. Mahkemenin sınırsız süre vermesi veya geciken raporu sürekli beklemesi kanunun amacına aykırıdır.
i. Bilirkişi raporu için azami süre
Kural olarak bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez. Basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süre iki aydır.
Bu süreler her dosyada otomatik olarak üç veya iki ay verilmesi gerektiği anlamına gelmez. İncelemenin kapsamına göre daha kısa süre belirlenebilir. Kanundaki süreler üst sınırdır.
ii. Süre ne zaman başlar?
Sürenin başlangıcı, görevlendirme kararının ve inceleme materyalinin bilirkişiye usulüne uygun teslim edildiği tarihe göre belirlenir. Dosya veya gerekli belgeler eksik teslim edilmişse rapor süresinin sağlıklı işlemesi mümkün olmayabilir.
Mahkeme, görevlendirme yazısında süreyi açıkça göstermeli ve teslim tarihini UYAP kayıtlarıyla belirlenebilir hâle getirmelidir.
iii. Süre uzatılabilir mi?
Bilirkişi, sürenin bitmesinden önce gerekçeli olarak uzatma isteyebilir. Mahkeme gerekçesini göstererek süreyi bir defaya mahsus olmak üzere kanundaki üst sınırı aşmayacak şekilde uzatabilir. Kural olarak uzatma da üç ayı; basit yargılama usulünde iki ayı geçemez.
İş yoğunluğu şeklindeki genel açıklama her dosyada yeterli kabul edilmemelidir. Ek belge ihtiyacı, kapsamlı teknik inceleme, laboratuvar sonucu veya zorunlu saha çalışması gibi somut nedenler gösterilmelidir.
iv. Rapor süresinde verilmezse ne olur?
Mahkeme, süresinde rapor vermeyen bilirkişiyi görevden alıp yerine başka bilirkişi atayabilir. Görevden alınan bilirkişiden yaptığı işlemler hakkında açıklama istenir ve dosya ile eklerini derhal iade etmesi emredilir.
Mahkeme ayrıca:
- ücret ve masraf adı altında ödeme yapılmamasına,
- gerekli yaptırımlar için bilirkişilik bölge kuruluna bildirimde bulunulmasına
karar verebilir. Hukuki ve cezai sorumluluk hükümleri de saklıdır.
v. Mahkeme bilirkişiyi beklemek zorunda mıdır?
Hayır. Süre dolduğu hâlde gerekçesiz gecikme varsa mahkeme yeni bilirkişi görevlendirebilir. Ancak yeni atamanın yargılamayı daha fazla geciktirip geciktirmeyeceği ve mevcut çalışmanın tamamlanma düzeyi de değerlendirilmelidir.
Sürekli kısa ek süreler vererek kanuni üst sınırların fiilen aşılması doğru değildir. Mahkeme, makul sürede yargılanma ve usul ekonomisi yükümlülüğünü gözetmelidir.
vi. Taraflar gecikmeye karşı ne yapabilir?
Taraflar, rapor süresi dolduğunda mahkemeye dilekçe vererek bilirkişinin uyarılmasını, görevden alınmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. Talepte raporun teslim tarihi, verilen süre ve gecikmenin yargılamaya etkisi belirtilmelidir.
Mahkemenin raporu beklemeye devam etmesi tek başına doğrudan kanun yolu konusu olmaz; ancak yargılamanın uzaması ve eksik inceleme esas hükümle birlikte ileri sürülebilir.
vii. Basit yargılama usulünde süre
Sulh hukuk mahkemelerindeki birçok dava, tüketici uyuşmazlıkları ve kanunda basit yargılama usulüne tabi olduğu belirtilen işler bakımından rapor süresi iki ayı geçemez. Uzatma süresi de iki aylık üst sınıra tabidir.
Mahkeme, usul türünü yanlış belirleyerek üç aylık süre verirse taraflar ara karara itiraz edebilir.
viii. Ek rapor için süre
HMK m. 274’teki süre rejimi ek raporlar bakımından da yargılamanın niteliğine uygun şekilde uygulanmalıdır. Mahkeme ek rapor isterken cevaplanacak noktaları ve teslim süresini açıkça belirtmelidir.
Ek rapor talebinin sürekli tekrarlanması yerine, mevcut raporun neden yetersiz olduğu ve yeni heyetin gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.
ix. Rapor gecikmesinin taraflara etkisi
Gecikme, ihtiyati tedbir, nafaka, işçilik alacağı, kira veya ticari faaliyetin devamını etkileyen uyuşmazlıklarda ağır sonuç doğurabilir. Dosyanın niteliği acil ise mahkeme daha kısa süre belirleyebilir ve gecikme hâlinde hızlı biçimde görev değişikliği yapabilir.
Tarafların da bilirkişinin istediği belge veya avansı süresinde sağlaması gerekir. Gecikme taraf davranışından kaynaklanıyorsa sorumluluk yalnızca bilirkişiye yüklenemez.
x. Sık yapılan hatalar
Görevlendirme kararında süre yazılmaması, sürenin başlangıcının belirsiz bırakılması, bilirkişinin süresi geçtikten sonra gerekçesiz uzatma istemesi, mahkemenin art arda ek süreler vermesi ve dosyanın iadesini sağlamadan yeni bilirkişi ataması sık hatalardır.
xi. Hukuki değerlendirme
Bilirkişi süresi, mahkeme ve bilirkişi için bağlayıcı bir yargılama disiplini sağlar. Gecikmenin normalleştirilmesi, kanundaki üst sınırları anlamsız hâle getirir. Bununla birlikte görev değişikliği kararı dosyanın teknik kapsamı ve mevcut çalışmanın düzeyi gözetilerek verilmelidir.
xii. Sonuç
Bilirkişi raporunun gecikmesi, özellikle delilin zamanla değişebildiği veya geçici koruma gereken davalarda ciddi hak kaybı yaratabilir. Rapor süresinin takibi ve gerekli usul taleplerinin hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay hakkında hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat kontrol tarihi: 31.07.2026.
Sık Sorulan Sorular
Kural olarak en fazla üç ay; basit yargılama usulüne tabi işlerde en fazla iki ay içinde verilmelidir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Bilirkişi İncelemesi — İlgili Maddeler
- HMK 268Bilirkişilerin Görevlendirilmesi ve HMK 268
- HMK 269Bilirkişilik Görevinin Kapsamı ve Yükümlülükler | HMK Madde 269
- HMK 280HMK Madde 280: Bilirkişi Raporunun Verilmesi
- HMK 285HMK Madde 285: Bilirkişinin Hukuki Sorumluluğu
- HMK 286Gerçeğe Aykırı Bilirkişi Raporu Nedeniyle Tazminat Davası | HMK Madde 286